ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ
Η νύχτα αγκαλιάζει προσευχόμενες ψυχές σαν βρεφικό νανούρισμα. Στο μικρό καθολικό, οι γέροντες ξαπλωμένοι στο έδαφος, παραδομένοι στην εικόνα του Νυμφίου αποκαθηλώνουν ικετευτικά τους συγνωστούς τους λογισμούς. Απόκοσμες εικόνες στο μικρό εκκλησάκι, αναπνέουν μέσα από την θυμιασμένη ομίχλη των παρακλητικών τους λόγων, μ' ένα τρακοσάρι κομποσκοίνι μετρούν ανάποδα τις μέρες, φτάνοντας ως την γέννησή τους. Ο παππά Διονύσης με αφημένο βλέμμα στην γη που περιμένει, σκύβει το κεφάλι στην ανατολή της μετανοίας του. Τί κόσμος τούτος Θεέ μου! Βαστάζουμε στις χούφτες μας την μάννα Ορθοδοξία και δεν θωρούμε το απροσμέτρητο κάλλος της και την ενδόμυχη υπόστασή της. Όταν τρίζουν τα θολά τζάμια από τα σιδερένια παραθύρια, νομίζεις, πως χοροί αγίων ήλθαν για να συνεκκλησιαστούν με τους χοικούς, ταμένους αδελφούς τους. Ο πολυέλαιος γυρνοφέρνει κυκλικά απ' τον καπνισμένο τρούλλο, ο Παντοκράτορας κρατάει στο χέρι του την βραδυνή θυσία, αίνοι και ύμνοι γίνονται δώρα ευχαριστιακά στα πόδια του Θεού μας. Κι όταν τελειώνει η ακολουθία, σκυμμένα πρόσωπα προσμετρούν μ' ένα Κύριε ελέησον, τα ανεβαίνοντα βήματά τους. Μακρύς ακόμα ο δρόμος της σταυρικής θυσίας, ταιριάζει σε ορθοδόξους, να βλέπουν από μακρυά τον σταυρό, που θα κρεμάσουν πάνω του τ' απόκοσμα ονειρά τους. Ποθούμε Χριστό, Αυτόν, Εσταυρωμένο,εξαντλούμε τους ονειρεμένους πόθους μας στο κοινό ποτήριο, ακροβατούμε την θωριά μας ανάμεσα στην πτώση και την έγερση. Τελούμε πνευματικά ανάπηροι στο μακαρισμό του εξαρτημένου Εγώ μας, αναζητούμε την χαμένη αρτιμέλεια της υποστελλόμενης ψυχής μας, ανυπακούουμε στην υποκριτική στάση ζωής. Ο Χριστός δεν είναι αφηρημένη έννοια, είναι η Οδός και η Αλήθεια, η Αγάπη κι η Ζωή, το προσδωκόμενο όνειρο της αναστάσιμης ελπίδας. Έχουμε Εκκλησία να κλάψουμε τους δρόμους που δεν διαβήκαμε, κατέχουμε αγίους να κρεμάσουμε την απόμακρη ματιά μας, μια Παναγιά να πνίξουμε στον κόρφο της την εαλωμένη αθωότητα της παιδικής αμεριμνησίας μας, κι αγγέλλους τόσους, όσα είναι αυτά που χάσαμε, όσα είναι αυτά που ελπίζουμε, όσα είναι αυτά, που ίσως έρθουνε μια μέρα! Μπουσουλάμε γογγύζοντας στους εφάμαρτους δρόμους της υποκριτικής ζωής μας, έρπουμε γλοιωδώς στην λάσπη, που εωσφορικώς βαπτίσαμε πολιτισμένη κοινωνία. Επιτέλους να πάψουν αυτοί οι διαρκείς κύκλοι γύρω απ' τον ειδωλολάτρη εαυτό μας, το μεγαλείο του χριστιανού αναπαύεται στον προσευχητικό ξεσηκωμό και την ταπεινή μεγαλοσύνη. Η αγάπη μας είναι η σταυρική θυσία του εγώ μας στην δηθενικότητα των άλλων, ο σταυρός μας είναι τα ζυγιστικά του Πατρός που σβήνουν με γομολάστιχα τις μεγαλεπίβολες, θηριώδεις αμαρτίες μας. Και η ελπίδα μας φοράει τα καλά της μπροστά στο αιματοβαμμένο δισκοπότηρο του αμνοικού Ιησού μας. Τα βράδυα αιωρούνται χαροποιά στα γράμματα της αγιοπνευματικής Αλφαβήτας, ζωγραφίζουν την Πίστη ως έκθαμβο, αγιοπρεπές θήλυ, που ίσταται σε συννεφοσκεπούσα ομίχλη, πάνω από τα μικροκαμωμένα σπίτια των ανθρώπων. Πορφυροφορούσα κόρη, που χάσκει με χαμόγελο και κορομηλένια μάγουλα, που ροδακινίζουν στην παρακλητική αγάπη των πιστών. Η Πίστη είναι αναγεννητικό επίθεμα στις πληγές της αμαρτίας, δροσερή ανάσα στην πνευματική άπνοια των φιλόνικων ανθρώπων, σουλατσάρει σε χλοερούς, φρεσκοσκαμμένους κήπους και περιβόλια που μεθούν στην αρχοντιά των λουλουδιών. Βαστάει στα χέρια της τα εύοσμα βασιλικά των Χριστοφόρων λόγων, λούζεται μακάρια στην μετάνοια ενός αλλόφρονα, που ανακαλύπτει πάνω της τον μυρίπνοο Παράδεισο της συστελλόμενης ψυχής. Η Πίστη Θε μου είναι τα χρυσαφένια στάρια του χωριού, που μικρά, βάζαμε τρεχάλα ανάμεσα στα ξεραμένα στάχυα και τ' αγάθια του αγρού, το ανταριασμένο βουιτό από τους μεγαλοδύναμους ήχους των ελάτων, που στέκονται πάντα όρθια, νοικοκύρηδες, φρεσκοπλυμμένοι χωρικοί, που τις Κυριακές παίρνουν τα δύσβατα μονοπάτια για την εκκλησιά των Παμμεγίστων Ταξιαρχών!Βλέπαμε την Πίστη να σιγοντάρει στο αναλόγιο, εκείνον τον ταπεινό, ολιγογράμματο ιερέα, που έβγαινε στον άμβωνα να μοιράσει τ' αντίδωρα κρίνα της ανυπέρβλητης αγάπης. Ύστερα βοηθούσε στα χωράφια την μαυροφορεμένη χήρα, που πριν να σπείρει τον καρπό στα σκαλισμένα αυλάκια, σταύρωνε με το χέρι της το αγιασμένο χώμα ,ράντιζε με αγιασμό εκείνον τον πολύχρωμο, ταιριαστό μπαχτσέ με τις ντάλιες, τους κατιφέδες και τους κρίνους. Η Πίστη πάλι κατοικεί στα αδύναμα σπίτια των φτωχών, κάθεται στο τραπέζι με τα αλάδωτα ρεβύθια, τις ελιές και το αχνισμένο, ζυμωτό ψωμί, χορταίνει τα στόματα με μοσχοθυμιασμένες ευλογίες και απόκοσμες παραινέσεις της ερήμου. Σκάει χαμόγελο στην βρεφική αγνότητα Χριστούλιδων μικρών! Η Πίστη δεν λέει ψέμματα στα χείλη των παιδιών, παίζει κυνηγητό με την ταπείνωση και κρυφτό με την ντροπή. Στέκει προσευχητικά μετέωρη σε νηπιακούς ασπασμούς και ανυπόκριτες, παιδικές προσευχές,είναι το θεικό αντίδοτο στο διάβα μιας φουσκοθαλασσιάς ζωής. Το υπέρμαχο δοξάρι στην ηδύχοη πνοή του ουρανού, η υπογραφή του Θεού στην μετάνοια του πιστού. Μακάριοι αυτοί που την βρήκαν να τους περιμένει με το πρωινό ξύπνημα της αυγής και την εσπερινή δύση του ηλίου. Φθινόπωρο 2013. Γιώργος Δ. Δημακόπουλος. Δημοσιογράφος. Icon by Serhei Vandalovskiy.

A.

B.

Παρασκευή, 17 Οκτωβρίου 2014

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΛΟΓΟ ΣΤΗΒΕΝ ΡΑΝΣΙΜΑΝ

 
 

 

Ο Στήβεν Ράνσιμαν [1903-2000] υπήρξε κορυφαίος Βυζαντινολόγος του 20ού αιώνα και λίγο καιρό πριν πεθάνει,ασπάστηκε την Ορθοδοξία,βαπτιζόμενος στο Άγιο Όρος. Πέθανε στο Ράντγουεϊ του Γουόργουικσαϊρ το 2000. Η συνέντευξη,που ακολουθεί δόθηκε από το σερ Στήβεν Ράνσιμαν, στο Ελσισιλντς της Σκωτίας,στον πατρογονικό πύργο του, τον Οκτώβρη του 1994, για λογαριασμό της ΕΤ3,στις δημοσιογράφους Χρύσα Αράπογλου και Λαμπρινή Χ. Θωμά.Για τεχνικούς λόγους,η συνέντευξη δεν «βγήκε» ποτέ στον αέρα. 

 
 

 «῾Η ᾿Ορθοδοξία Συντηρεῖ τὸ Πολύτιμο Αἴσθημα τοῦ Μυστηρίου!»,n Πῶς νοιώθει ἕνας ἄνθρωπος ποὺ ἀσχολεῖται τόσα χρόνια μὲ τὸ Βυζάντιο; Κουραστήκατε;

Δύσκολο νὰ ἀπαντήσω.Τὸ ἐνδιαφέρον μου ποτὲ δὲν ἐξανεμίστηκε.῞Οταν ἄρχισα νὰ μελετῶ τὸ Βυζάντιο, ὑπῆρχαν πολλοὶ λίγοι ἄνθρωποι σ᾿ αὐτὴ τὴ χώρα (σ.σ. τὴ Μεγάλη Βρετανία) ποὺ ἐνδιαφέρονταν, ἔστω καὶ ἐλάχιστα γιὰ τὸ Βυζάντιο. Μου ἀρέσει νὰ πιστεύω πὼς «δημιούργησα» ἐνδιαφέρον γιὰ τὸ Βυζάντιο. Αὐτὸ ποὺ μὲ ἱκανοποιεῖ, ἰδιαίτερα σήμερα, εἶναι ὅτι πλέον ὑπάρχουν ἀρκετοί, πολλοὶ καλοὶ ἐκπρόσωποι (σ.σ. τῆς σπουδῆς τοῦ Βυζαντίου) στὴ Βρετανία. Μπορῶ νὰ πῶ ὅτι αἰσθάνομαι πατρικὰ ἀπέναντί τους.Εἶμαι εὐτυχής, λοιπόν, ποὺ ἐπέλεξα τὸ Βυζάντιο ὡς τὸ κύριο ἱστορικό μου ἐνδιαφέρον.Κι ἦταν ἑλκυστικὸ γιὰ σᾶς ὅλα αὐτὰ τὰ χρόνια;Πιστεύω πὼς κάθε γεγονὸς τῆς ἱστορίας,ἄν ἀρχίσεις νὰ τὸ μελετᾶς σὲ βάθος, μπορεῖ νὰ γίνει συναρπαστικό.Τὸ δὲ Βυζάντιο τὸ βρίσκω ἐξαιρετικὰ συναρπαστικό, γιατὶ ἦταν ἕνας αὐθύπαρκτος πολιτισμός.Γιὰ νὰ μελετήσεις τὸ Βυζάντιο, πρέπει νὰ μελετήσεις τὴν τέχνη,νὰ μελετήσεις τὴ θρησκεία, νὰ μελετήσεις ἕναν ὁλόκληρο τρόπο ζωῆς, ποὺ εἶναι πολὺ διαφορετικὸς ἀπὸ τὸ σημερινό. n Καλύτερος ἡ χειρότερος;Κοιτάξτε... στὸ Βυζάντιο εἶχαν ἕναν τρόπο ζωῆς ποὺ ἦταν καλύτερα δομημένος.῎Αλλωστε,ὅταν ἔχεις ἔντονο θρησκευτικὸ συναίσθημα,ἡ ζωή σου «μορφοποιεῖται» κι εἶναι πολὺ πιὸ ἱκανοποιητικὴ ἀπὸ τὴ σημερινή, ὅπου κανεὶς δὲν πιστεύει σὲ τίποτε ἀρκετά.

 ῎Αρα ἦταν μία θρησκευτικὴ Πολιτεία;

῏Ηταν ἕνας πολιτισμός, στὸν ὁποῖο ἡ θρησκεία ἀποτελοῦσε μέρος τῆς ζωῆς.

  Καὶ στοὺς ἕνδεκα αὐτοὺς αἰῶνες;

Νομίζω ὅτι ὁ κόσμος μιλᾶ γιὰ τὸ Βυζάντιο λὲς καὶ παρέμεινε τὸ ἴδιο,ἕνας πολιτισμὸς ἀμετάβλητος κατὰ τὴ διάρκεια ὅλων αὐτῶν τῶν αἰώνων.Εἶχε ἀλλάξει πολὺ ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὡς τὸ τέλος του, ἄν καὶ κάποια συγκεκριμένα βασικὰ στοιχεῖα κράτησαν σὲ ὅλη τὴ διάρκειά του, ὅπως τὸ θρησκευτικὸ αἴσθημα.Μπορεῖ νὰ διαφωνοῦσαν γιὰ θρησκευτικὰ ζητήματα, ἀλλὰ πίστευαν ὅλοι, κι αὐτὸ τὸ αἴσθημα εἶναι μόνιμο.῾Ο σεβασμός, ἡ ἐκτίμηση στὶς τέχνες, ὡς ἐκεῖνες ποὺ εὐχαριστοῦν τὸ Θεό, κι αὐτὰ διατηρήθηκαν. Κι ἔτσι, παρ᾿ ὅτι οἱ μόδες ἄλλαζαν, ἡ οἰκονομικὴ κατάσταση ἄλλαζε, οἱ πολιτικὲς καταστάσεις ἄλλαζαν, ὑπῆρχε μιὰ ἀκεραιότητα, πολὺ ἐνδιαφέρουσα μέσα στὸ σύνολο.

 Μιλᾶμε γιὰ θρησκεία καὶ ἠθική.Τὸ Βυζάντιο πολλοὶ τὸ θεωροῦν μία περίοδο πολέμων, δολοφονιῶν, δολοπλοκιῶν, «βυζαντινισμῶν», ποὺ οὐδεμία σχέση εἶχε μὲ τὴν ἠθική.

Γίνονταν καὶ τότε πολλοὶ φόνοι,ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει περίοδος τῆς ἱστορίας ποὺ αὐτοὶ νὰ λείπουν.Κάποτε ἔδινα μιὰ διάλεξη στὶς Η.Π.Α, καὶ στὸ ἀκροατήριό μου ἦταν κι ἡ κόρη τοῦ προέδρου Τζόνσον, ποὺ μελετοῦσε τὸ Βυζάντιο.῏Ηρθε στὴ διάλεξη μὲ δύο σωματοφύλακες,δύο σκληροὺς κυρίους ποὺ τὴν πρόσεχαν.Μοῦ ἐξήγησε ὅτι ἀγαποῦν τὴ βυζαντινὴ ἱστορία, ποὺ εἶναι γεμάτη φόνους, καὶ φαντάζει σὰν σχολικὸ μάθημα (homework).Εἶχα τὸ τὰκτ νὰ μὴ τῆς πῶ ὅτι, ὡς τότε, τὸ ποσοστὸ τῶν ἀμερικανῶν προέδρων ποὺ εἶχαν δολοφονηθεῖ ἦταν πολὺ μεγαλύτερο σὲ σχέ- ση μὲ τὰ χρόνια ὕπαρξης τῶν ῾Η.Π.Α. ἀπὸ τὸ ποσοστὸ τῶν δολοφονημένων βυζαντινῶν αὐτοκρατόρων στὴ διάρκεια τῆς αὐτοκρατορίας.

 Γράφετε στὸ «Βυζαντινὸ πολιτισμὸ» ὅτι δὲν ὑπῆρχε θανατικὴ ποινὴ στὸ Βυζάντιο.

῎Οντως, δὲν σκότωναν.Καὶ ἡ μεγάλη διαφορὰ φαίνεται στοὺς πρώτους χρόνους. ῞Οταν ἡ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία ἔγινε χριστιανική, μία ἀπὸ τὶς βασικώτερες ἀλλαγὲς ἦταν νὰ σταματήσουν οἱ μονομαχίες, νὰ μὴ πετοῦν πιὰ ἀνθρώπους στὰ λιοντάρια, κι ὅλα τὰ σχετικά.Η αὐτοκρατορία ἔγινε πολὺ πιὸ ἀνθρωπιστική.Καὶ πάντα ἀπέφευγαν, ὅσο μποροῦσαν, τὴ θανατικὴ ποινή.

 ῾Υπάρχει ἐδῶ καὶ καιρὸ ἕνας διάλογος ἀνοικτὸς στὴν ῾Ελλάδα.῾Υπάρχουν σύγχρονοι ῞Ελληνες διανοούμενοι ποὺ ὑποστηρίζουν ὅτι τὸ Βυζάντιο δὲν ἀξίζει νὰ μελετηθεῖ ἰδιαίτερα, ὅτι δὲ δημιούργησε τίποτα, ὅτι εἶχε σχολιαστὲς τῶν Γραφῶν καὶ ὄχι διανοούμενους. Μὲ μιὰ φράση «δὲν ἦταν καὶ τίποτε ἀξιομνημόνευτο».

Νομίζω,ὅτι αὐτοὶ οἱ ῞Ελληνες εἶναι πολὺ ἄδικοι μὲ τοὺς βυζαντινούς τους προγόνους.Δὲν ἦταν μιὰ κοινωνία χωρὶς διανοούμενους· ἀρκεῖ νὰ δεῖς τὴ δουλειὰ καὶ τὴν πρόοδο τῆς βυζαντινῆς ἰατρικῆς.Μπορεῖ νὰ μὴ συμπαθεῖ κάποιος τὴ θρησκεία,ἀλλὰ μερικοὶ ἀπὸ τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς συγγραφεῖς,ὅπως οἱ Καππαδό- κες Πατέρες, καὶ πολλοὶ ἀκόμη ὡς τὸ Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ, ἦταν ἄνθρωποι μοναδικῆς πνευματικότητας...῾Υπῆρχε ἔντονη διανόηση καὶ πνευματικὴ ζωὴ στὸ Βυζάντιο. Κυρίως δὲ στὸ τέλος.

Κάποιοι ἄλλοι ὑποστηρίζουν ὅτι δὲν εἶχε τέχνη.

Τότε αὐτοὶ δὲν πρέπει νὰ ξέρουν τίποτε ἀπὸ τέχνη.Η βυζαντινὴ τέχνη ἦταν ἀπὸ τὶς μεγαλύτερες σχολὲς τέχνης παγκοσμίως. Κανένας ἀρχαῖος ῞Ελληνας δὲ θὰ μποροῦσε νὰ χτίσει τὴν ῾Αγία Σοφία, αὐτὸ ἀπαιτοῦσε πολὺ βαθειὰ τεχνικὴ γνώση. Κάποιοι, ξέρετε,ὑποστηρίζουν, ὅτι ἡ βυζαντινὴ τέχνη εἶναι στατική.Δὲν ἦταν καθόλου στατική.῏Ηταν μιὰ σχολὴ τέχνης ἀπὸ τὶς σημαντικότερες στὸν κόσμο, ποὺ ὅσο περνᾶ ὁ καιρὸς ἐκτιμᾶται ὅλο καὶ περισσότερο,κι ὅσοι ῞Ελληνες διανοούμενοί σας λένε ὅτι τὸ Βυζάντιο δὲ δημιούργησε τίποτε,εἶναι τυφλοί.

 ῞Υποστηρίζεται ἀπὸ ὁρισμένους,ὅτι τὸ Βυζάντιο δὲν ἦταν ἑλληνικὸ καὶ δὲν ἀπετέλεσε κανενὸς εἴδους συνέχεια τῆς ἀρχαίας ῾Ελλάδας. Δὲν εἶχε Δημοκρατία, ἡ ἔστω δημοκρατικοὺς θεσμούς.

Δὲ νομίζω ὅτι οἱ σύγχρονοι ῞Ελληνες εἶναι περισσότερο ῞Ελληνες ἀπὸ τοὺς βυζαντινούς.Μέσα στὸ χρόνο, μὲς στοὺς αἰῶνες, οἱ φυλὲς δὲ μένουν καθαρές, ὑπάρχουν ὅμως ὁρισμένα χαρακτηριστικὰ τῶν πολιτισμῶν ποὺ παραμένουν ἐθνικά. Οἱ βυζαντινοὶ χρησιμοποιοῦσαν τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα — ποὺ ἄλλαξε λίγο, ἀλλὰ οἱ γλῶσσες ἀλλάζουν — ἐνδιαφέρονταν γιὰ τὴ φιλοσοφία καὶ τὴ φιλοσοφικὴ ζωὴ πάρα πολύ,ἦταν μὲν ὑπήκοοι ἑνὸς αὐτοκράτορα, ἀλλὰ αὐτὸς ὁ αὐτοκράτορας ἔπρεπε νὰ φέρεται σωστά,γιατὶ γίνονταν εὔκολα λαϊκὲς ἐξεγέρσεις. Τὸ χειρότερο ποὺ θὰ μποροῦσαν νὰ ποῦν γιὰ τὸ Βυζάντιο εἶναι πὼς ἦταν, μᾶλλον, ἕνα γραφει- οκρατικὸ κράτος.῞Ομως εἶχε μιὰ πολὺ μορφωμένη γραφειοκρατία, πολὺ πιὸ μορφωμένη ἀπὸ τοὺς γραφειοκράτες τοῦ σημερινοῦ κόσμου.Καί, τί ἐννοεῖτε μὲ τὴ λέξη «δημοκρατία»;῏Ηταν ὅλη ἡ ἀρχαία ῾Ελλάδα δημοκρατική;῎Οχι. Θὰ ἔλεγα στοὺς ῞Ελληνες ποὺ ὑποστηρίζουν κάτι τέτοιο,νὰ διαβάσουν τὴν ἴδιά τους τὴν ἱστορία, εἰδικότερα τῆς κλασσικῆς ῾Ελλάδας᾿Εκεῖ, θὰ βροῦν πολλὰ,νὰ κατακρίνουν... Ποτέ μου δὲν κατάλαβα,τί ἀκριβῶς σημαίνει «δημοκρατία». Στὰ περισσότερα μέρη τοῦ κόσμου σήμερα, δημοκρατία σημαίνει νὰ σὲ κυβερνοῦν τὰ μέσα μαζικῆς ἐνημέρωσης, οἱ ἐφημερίδες, ἡ τηλεόραση.Δημοκρατία μπορεῖ νὰ ὑπάρξει,μόνον ἐὰν ἔχουμε ἕνα ὑψηλῆς μόρφωσης κοινό.

 

 ῾Υπῆρχε κοινωνικὸ κράτος στὸ Βυζάντιο;

῾Η ᾿Εκκλησία ἔκανε πολλὰ γιὰ τοὺς ἀνθρώπους.Τὸ Βυζάντιο εἶχε πλήρη κοινωνικὴ αἴσθηση. Τὰ νοσοκομεῖα ἦταν πολὺ καλά, ὅπως καὶ τὰ γηροκομεῖα, τὰ ὁποῖα ἀνῆκαν κυρίως στὴν ᾿Εκκλησία, ἀλλὰ ὄχι μόνο σὲ αὐτὴν — ὑπῆρχαν καὶ κρατικά.῍Ας μὴν ξεχνᾶμε, ὅτι ἕνας ἀπὸ τοὺς πιὸ ὑψηλόβαθμους ἀξιωματούχους τοῦ κράτους ἦταν ὁ ᾿Ορφανοτρόφος.Σίγουρα ἡ ᾿Εκκλησία ἔπαιξε βασικὸ κοινωνικὸ ρόλο. Δὲν ἦταν ἁπλᾶ ἕνα καθεστὼς ἐρημιτῶν ποὺ κάθονταν στὸ ῞Αγιον ῎Ορος — ἦταν κι αὐτό, ἀλλὰ ὑπῆρχε ἕνα σύστημα ἀπὸ μοναστήρια στὶς πόλεις. Τὰ μοναστήρια φρόντιζαν τοὺς Οἴκους γιὰ τοὺς γέροντες. Οἱ μοναχοὶ μόρφωναν τὴ νεολαία· τὰ περισσότερα μοναστήρια παρεῖχαν πολὺ καλὴ μόρφωση. Νομίζω ὅτι ἡ βαθμολογία ποὺ θὰ δίναμε στὸ κοινωνικὸ ἔργο τῆς ᾿Εκκλησίας,στὸ Βυζάντιο, εἶναι ἰδιαίτερα ὑψηλή. Καὶ ἡ παιδεία τους, κατὰ τὸ Μέγα Βασίλειο, ὄφειλε νὰ στηρίζεται στὸν ῞Ομηρο, τὸν «διδάσκαλο τῶν ἀρετῶν».

 ῏Ηταν γνῶστες τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς Γραμματείας;

῞Ολα ἀνεξαιρέτως τὰ ἀγόρια καὶ τὰ κορίτσια ἤξεραν τὸν ῞Ομηρο.Η ῎Αννα Κομνηνὴ δὲν ἐξηγεῖ ποτὲ τὰ σημεῖα, στὰ ὁποῖα ἀναφέρεται στὸν ῞Ομηρο, ὅλοι οἱ ἀναγνῶστές της τὰ γνώριζαν.

῾Η κατάσταση στὴ Βαλκανικὴ σᾶς ἀνησυχεῖ;

Μὲ ἐνδιαφέρουν πολὺ τὰ Βαλκάνια,εἶναι ἕνα μέρος τοῦ κόσμου ποὺ μὲ «συντροφεύει» πολλὰ χρόνια, κι ἔτσι, φυσικά, καὶ ἐνδιαφέρομαι καὶ θλίβομαι. Δὲν γνωρίζω τί μπορεῖ νὰ φέρει τὸ μέλλον. ῞Ενα ἀπὸ τὰ πράγματα, ποὺ μὲ ἐνοχλεῖ ἐλαφρῶς στὰ γηρατειά μου, εἶναι, ὅτι θὰ ἤθελα νὰ γνωρίσω,τί θὰ συμβεῖ σὲ συγκεκριμένα μέρη τοῦ κόσμου — καὶ κυρίως στὰ Βαλκάνια — σὲ μερικὰ χρόνια.

 Μήπως τὰ Βαλκάνια πληρώνουν τὴν ἱστορία τους, σήμερα;

Κατὰ κάποιο τρόπο, ναί. Εἶναι μεγάλο πρόβλημα νὰ ἔχεις μεγάλη ἱστορία.Διότι, ἔχεις πολὺ περισσότερες μνῆμες ἀπὸ ὅ,τι μπορεῖς νὰ σηκώσεις.Εἶναι μιὰ τραγωδία στὴν περιοχὴ αὐτὲς οἱ μνῆμες, διότι ἔχεις νὰ νοιαστεῖς γιὰ πάρα πολλά. Δὲν κυλοῦν εὔκολα τὰ πράγματα, λόγῳ τῆς ἀρχαίας, μὲ βαθιὲς ρίζες, μνήμης.

  Πρόσφατα ἄνοιξε ἕνας παγκόσμιος διάλογος καὶ στὴ χώρα σας γιὰ τὸ κατὰ πόσον ὁ Γʹ Παγκόσμιος Πόλεμος θὰ εἶναι θρησκευτικός.

᾿Ανησυχῶ γιὰ συγκεκριμένες θρησκεῖες,μὲ ἀνησυχοῦν οἱ ἐξτρεμιστὲς μουσουλμᾶνοι,οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ἕνα πολὺ ρεαλιστικὸ κίνδυνο γιὰ τὸν πολιτισμό, ἀλλὰ ἡ θρησκεία χρειάζεται.Οἱ ἄνθρωποι θὰ νοιώσουν εὐτυχέστεροι, λιγότερο χαμένοι, μὲ τὴ θρησκεία, σήμερα.

  Πῶς βλέπετε τὴν ᾿Ορθοδοξία μέσα σ᾿ αὐτὸ τὸν κύκλο;

Μόνον ἡ ᾿Ορθοδοξία ἀναγνωρίζει,πὼς ἡ θρησκεία εἶναι μυστήριο.Οἱ ρωμαιοκαθολικοὶ κι οἱ προτεστάντες θέλουν νὰ τὰ ἐξηγήσουν ὅλα. Εἶναι ἄσκοπο νὰ πιστεύεις σὲ μία θρησκεία, θεωρώντας ὅτι αὐτὴ ἡ θρησκεία θὰ σὲ βοηθήσει νὰ τὰ καταλάβεις ὅλα.῾Ο σκοπὸς τῆς θρησκείας εἶναι ἀκριβῶς γιὰ νὰ μᾶς βοηθάει νὰ κατανοήσουμε τὸ γεγονός, ὅτι δὲ μποροῦμε νὰ τὰ ἐξηγήσουμε ὅλα. Νομίζω πὼς ἡ ᾿Ορθοδοξία συντηρεῖ αὐτὸ τὸ πολύτιμο αἴσθημα τοῦ μυστηρίου.

 Μά, χρειαζόμαστε τὸ μυστήριο;

Τὸ χρειαζόμαστε,χρειαζόμαστε αὐτὴν τὴ γνώση,ποὺ λέει,πὼς στὸ σύμπαν ὑπάρχουν πολὺ περισσότερα ἀπὸ αὐτὰ,ποὺ μποροῦμε νὰ κατανοήσουμε. Χρειαζόμαστε τὴ διανοητικὴ μετριοφροσύνη,κι αὐτὴ ἀπουσιάζει, εἰδικὰ μεταξὺ τῶν Δυτικῶν ᾿Εκκλησιαστικῶν ἀνδρῶν.

  Αὐτὸ εἶναι χαρακτηριστικὸ τῆς σχέσης τῶν ὀρθοδόξων μὲ τοὺς ἁγίους τους — ὁ σεβασμὸς τῆς ταπεινότητας.Πῶς σχολιάζετε τὸ γεγονὸς,ὅτι ἀρκετοὶ ἅγιοι ἀνακατεύτηκαν στὴν πολιτικὴ ἡ ἄσκησαν πολιτική;

῞Ολοι,ὅσοι θέλουν νὰ ἐπηρεάσουν ἄλλους ἀνθρώπους ἀσκοῦν πολιτική, καὶ εἶναι πολιτικοί. Πολιτικὴ σημαίνει νὰ προσπαθεῖς νὰ ὀργανώσεις τὴν Πόλιν μὲ ἕνα νέο τρόπο σκέψης. Οἱ ῞Αγιοι εἶναι πολιτικοί. Ποτὲ δὲν πίστεψα ὅτι μπορεῖς νὰ διαχωρίσεις τὴν πίστη πρὸς τοὺς ῾Αγίους ἀπὸ τὴ διανόηση. ᾿Επιστρέφω σὲ ὅσα εἶπα γιὰ τὶς ἐκκλησίες.᾿Απὸ τὴ στιγμὴ ποὺ προσπαθεῖς νὰ ἐξηγήσεις τὰ πάντα, καταστρέφεις οὐσιαστικὰ αὐτὸ ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποτελεῖ τὴν ἀνθρώπινη διαίσθηση, αὐτὴ ποὺ συνδέει τὴ διανόηση μὲ τοὺς ῾Αγίους καὶ τὴν αἴσθηση τοῦ Θεοῦ.

 Διανόηση, πολιτικὴ καὶ πίστη στὰ Θεῖα, λοιπόν, μποροῦν νὰ βαδίζουν μαζί;

᾿Αποτελεῖ παράδειγμα ἡ πόλη σας, ἡ Θεσσαλονίκη.῏Ηταν πολὺ φημισμένη γιὰ τοὺς διανοητές της, εἰδικὰ στὰ ὕστερα βυζαντινὰ χρόνια. ᾿Αλλὰ εἶχε καὶ βοήθεια ἀπὸ τοὺς στρατιωτικούς της πού,ὅπως ὁ ῞Αγιος Δημήτριος, ἔρχονταν νὰ τὴ σώσουν στὴ σωστὴ στιγμή.῾Η πίστη στοὺς ῾Αγίους σοῦ δίνει κουράγιο νὰ ὑπερασπιστεῖς τὴν πόλη ἀπὸ τὶς ἐπιθέσεις, ὅπως ἔκανε κι ὁ ῞Αι-Δημήτρης. n Πῶς βλέπετε τὶς ἄλλες ἐκκλησίες;῾Η ρωμαιοκαθολικὴ ἐκκλησία ἦταν πάντα καὶ πολιτικὸ ἵδρυμα, ἐκτὸς ἀπὸ θρησκευτικό, καὶ πάντα ἐνδιαφερόταν γιὰ τὸ νόμο. Πρέπει νὰ θυμόμαστε πώς, ὅταν ἡ ρωμαϊκὴ αὐτοκρατορία κατέρ- ρευσε στὴ Δύση καὶ ἦρθαν τὰ βαρβαρικὰ βασίλεια, οἱ ρωμαῖοι ἄρχοντες χάθηκαν, ἀλλὰ οἱ ἐκκλησιαστικοὶ ἄνδρες παρέμειναν,κι ἦταν κι οἱ μόνοι μὲ ρωμαϊκὴ μόρφωση. ῾Οπότε, αὐ- τοὶ χρησιμοποιήθηκαν ἀπὸ τοὺς βάρβαρους βασιλεῖς γιὰ νὰ ἐφαρμόσουν τὸ νόμο. ῎Ετσι, ἡ Δυτικὴ ᾿Εκκλησία «ἀνακατεύτηκε» μὲ τὸ νόμο. Τὸν βλέπεις τὸ νόμο στὴ ρωμαιοκαθολικὴ ᾿Εκκλησία: θέλει νὰ εἶναι ὅλα νομικὰ κατοχυρωμένα.Στὸ Βυζάντιο,καὶ εἶναι ἐνδιαφέρον,πὼς μετὰ τὴν τουρκικὴ κατάκτηση τὰ ὑποστρώματα παραμένουν,ἡ ᾿Εκκλησία ἐνδιαφέρεται μόνον γιὰ τὸν Κανόνα,τὸ νόμο τῶν Γραφῶν. Δὲν ἔχει τὴν ἐπιθυμία νὰ καθορίσει τὰ πάντα. Στὶς δυτικὲς ᾿Εκκλησίες ποὺ ἀποσχίστηκαν ἀπὸ τὴ ρωμαιοκαθολική,ἡ ἀνάγκη τοῦ νόμου,τοῦ ἀπόλυτου καθορισμοῦ, ἔχει κληρονομηθεῖ. ῎Εχει πολὺ ἐνδιαφέρον νὰ μελετήσει κανεὶς καὶ μελετῶ ἐδῶ καὶ καιρὸ τὸ διάλογο ἀνάμεσα στὴν ᾿Αγγλικανικὴ ᾿Εκκλησία τοῦ 17ου αἰώνα καὶ τὴν ᾿Ορθόδοξη.Οἱ ᾿Αγγλικανοὶ ἦταν ἰδιαίτερα ἀνάστατοι,διότι δὲν μποροῦσαν νὰ καταλάβουν,τί πίστευαν οἱ ᾿Ορθόδοξοι σχετικὰ μὲ τὴν μεταβολὴ τοῦ οἴνου καὶ τοῦ ἄρτου σὲ Αἷμα καὶ Σῶμα. Οἱ ᾿Ορθόδοξοι ἔλεγαν «εἶναι μυστήριο,ποὺ δὲν μποροῦμε νὰ κατανοήσουμε. Πιστεύουμε ὅτι γίνεται, ἀλλὰ τὸ πὼς δὲν τὸ γνωρίζουμε».Οἱ ᾿Αγγλικανοὶ ὅπως κι οἱ ρωμαιοκαθολικοὶ ἤθελαν μιὰ καθαρὴ ἐξήγηση.Αὐτὴ εἶναι ἡ τυπικὴ διαφορὰ τῶν ᾿Εκκλησιῶν καὶ γι᾿ αὐτὸ ἀκριβῶς ἀγαπῶ τοὺς ᾿Ορθόδοξους.

  Τί γνώμη ἔχετε γιὰ τοὺς νεοέλληνες;

῾Υπάρχει ἀκόμη ζωντανὴ στὸ λαὸ αὐτὴ ἡ γρήγορη κατανόηση τῶν πραγμάτων καὶ τῶν καταστάσεων.Υπάρχει ἔντονη ἐπίσης, ἡ ἄλλη ποιότητα τῶν Βυζαντινῶν: ἡ ζωηρὴ περιέργεια.Καὶ οἱ νεοέλληνες ἔχουν,ὅπως εἶχαν κι οἱ Βυζαντινοί, ἀντίληψη τῆς σημασίας τους στὴν ἱστορία τοῦ πολιτισμοῦ.Ολα αὐτὰ δείχνουν μία ἱστορικὴ ἑνότητα,ἄλλωστε κανεὶς λαὸς δὲν διατηρεῖ ὅλα τὰ χαρακτηριστικά του ἀπείραχτα.Πολλὰ ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴ γλῶσσα,ποὺ εἶναι ὁ καλύτερος τρόπος συντήρησης τῆς παράδοσης.

 
 
 Περιοδικό «Πειραϊκὴ ᾿Εκκλησία»,ἀριθμός 111 /Δεκέμβριος 2000,σελ. 42-45.Συνέντευξη τοῦ Σὲρ Στῆβεν Ράνσιμαν στὶς δημοσιογράφους Χρύσα ᾿Αράπογλου καὶ Λαμπρινὴ Χ. Θωμᾶ.«῾Η ἀνωτέρω συνέντευξη δόθηκε ἀπὸ τὸν Σὲρ Στῆβεν Ράνσιμαν στὸ ῎Ελσισιλντς τῆς Σκωτίας, τὸν πατρογονικὸ πύργο του, τὸν ᾿Οκτώβριο τοῦ 1994, γιὰ λογαριασμὸ τῆς ΕΤ3.Τίτλος,επιμέλεια κειμένου ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ. 
 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου