ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΩΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΦΥΛΗΣ κ. ΚΥΠΡΙΑΝΟΥ Β': Η ΕΛΕΗΜΩΝ ΚΑΡΔΙΑ

Θεμελιώδεις Ἀρχὲς τῆς ἐν Χριστῷ Ζωῆς

Eὐαγγελικὸς Δεκάλογος Μέρος Η´

Ἡ Ἐλεήμων Καρδία

† Κυριακὴ Β´ Λουκᾶ, 29η Σεπτεμβρίου 2025 ἐκ. ἡμ.

† Μητροπολίτου Ὠρωποῦ καὶ Φυλῆς Κυπριανοῦ

Ἀγαπητοὶ ἐν Χριστῷ Ἀδελφοὶ καὶ Ἀδελφές·

῾Η ἀνάβασίς μας στὴν Οὐρανοδρόμο Κλίμακα συνεχίζεται, βεβαίως πάντοτε μὲ τὴν Χάρι τοῦ Κυρίου μας καὶ τὴν βοήθεια τῆς Παναγίας Μητέρας μας καὶ τὴν δύναμι τοῦ Τιμίου Σταυροῦ. Ἀπομένουν τρεῖς ἀκόμη βαθμίδες... Ἡ ἀνάβασις εἶχε ἀρχίσει τὸν Μάρτιο τοῦ 2018, στὴν προοπτικὴ τῆς καλλιέργειας δύο βασικῶν πνευματικῶν ἐργασιῶν: τῆς ἐν Χριστῷ Ὑπευθυνότητος καὶ Ὡριμότητος. Εἴχαμε ὑπογραμμίσει, ὅτι προϋπόθεσις τῆς Εὐαγγελικῆς Ὑπευθυνότητος καὶ Ὡριμότητος εἶναι ἡ βαθειὰ καὶ γόνιμος Αὐτοκριτική.

Ἡ Αὐτοκριτικὴ παραπέμπει στὸ κάτοπτρο... Προκειμένου νὰ ἰδοῦμε τὸ πρόσωπό μας, χρειάζεται ἕνας καθρέφτης... Προκειμένου νὰ γνωρίσουμε τὸν ἑαυτό μας, ἀπαιτεῖται ἕνας πνευματικὸς καθρέφτης. Χρειαζόμεθα λοιπὸν ἕναν καθρέφτη, ἕνα ἐργαλεῖο αὐτοκριτικῆς, ἕναν Εὐαγγελικὸ Δεκάλογο, ὁ ὁποῖος νὰ περιλαμβάνη τὶς Θεμελιώδεις Ἀρχὲς τῆς ἐν Χριστῷ Ζωῆς. Ὅταν καθρεφτίζουμε τὸν ἑαυτό μας στὶς Ἀρχὲς αὐτές, διαλύονται οἱ ψευδαισθήσεις γιὰ τὸ πρόσωπό μας, ἐφ᾿ ὅσον ἡ Αὐτοκριτικὴ θὰ μᾶς ὁδηγήση στὴν Αὐτογνωσία, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητη προϋπόθεσις τῆς Ὑπευθυνότητος καὶ τῆς Ὡριμότητος.

Μέχρι τὸ τέλος τοῦ 2019, εἴχαμε ἀναφερθῆ περιληπτικὰ στὶς ἑπτὰ πρῶτες Ἀρχές, εἴχαμε ἀνέβει τὶς ἑπτὰ πρῶτες βαθμίδες τῆς Οὐρανοδρόμου Κλίμακος: τὴν Μωρία τοῦ Σταυροῦ, τὴν Πτωχεία τοῦ Πνεύματος, τὸ Τελωνικὸν Ἦθος, τὸ Διακονικὸν Ἦθος, τὴν Παιδικὴ Ἀθωότητα, τὴν Καθαρότητα τῆς Καρδιᾶς καὶ τὴν Συγχωρητικότητα. Ἐπικαλοῦμαι τὴν εὐλογία τοῦ Ἀειμνήστου Πατρός, Γέροντος καὶ Μητροπολίτου μας † Κυπριανοῦ, ὡς καὶ τὶς πολύτιμες προσευχές Σας, προκειμένου νὰ συνεχίσουμε τὴν ἀνάβασί μας στὴν ὀγδόη βαθμίδα, τὴν Ἐλεήμονα Καρδία. «Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν Σου» (Ψαλμ. ν΄ 17).

η. Ἡ Ἐλεήμων Καρδία Ὅταν, μὲ τὴν Χάρι τοῦ Θεοῦ, λαμβάνουμε τὸ Ἅγιο Βάπτισμα, ἢ ὅταν ἀργότερα, μὲ τὴν Μετάνοια καὶ Ἐξομολόγησι, ἀρχίζουμε συνειδητὰ τὴν σχέσι μας μὲ τὸν Σωτῆρά μας Χριστό, ἤδη εὑρισκόμεθα στὴν ἀρχὴ μιᾶς Μεγάλης Ἀναμονῆς, μιᾶς Προσδοκίας. Περιμένουμε τὸν Νυμφίο μας Χριστό!... Καὶ στὴν Ἀναμονή μας αὐτὴ δὲν εἴμεθα μόνοι... Μέλλει νὰ φανερωθῆ ἡ Δόξα μας, ἡ Ἀνακαίνισίς μας, ἡ ὁποία θὰ εἶναι τόσο ἔνδοξη, ὥστε ἀναμένει Αὐτὴν μὲ σφοδρὴ προσδοκία ὅλη ἡ Κτίσις... Ἡ Κτίσις ἔχει ὑποταχθῆ στὴν φθορὰ καὶ στενάζει καὶ ὑποφέρει μαζί μας... Ὁ Ἅγιος Ἀπόστολος Παῦλος μᾶς ὁμιλεῖ ἀποκαλυπτικὰ γιὰ τὴν Δόξα αὐτὴν τοῦ ἀνακαινισμένου Μελλοντικοῦ / Ἐσχατολογικοῦ Κόσμου:

«Λογίζομαι γάρ, ὅτι οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς· ἡ γὰρ ἀποκαραδοκία (ἔντονη προσδοκία) τῆς κτίσεως τὴν ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ ἀπεκδέχεται (περιμένει)· τῇ γὰρ ματαιότητι (φθορᾷ) ἡ κτίσις ὑπετάγει... καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ· οἴδαμεν (γνωρίζουμε) γάρ, ὅτι πᾶσα ἡ κτίσις συστενάζει καὶ συνωδίνει ἄχρι τοῦ νῦν...». (Ρωμ. η΄ 18 -22) Ἡ Ἀναμονή μας αὐτὴ παρομοιάζεται μὲ τὴν ἔντονη / σφοδρὴ ἀναμονὴ τῆς νύμφης, ἡ ὁποία ποθεῖ τὴν ἔλευσι τοῦ νυμφίου, τὴν ἕνωσί της μὲ τὸν νυμφίο!...

Ἂς θυμηθοῦμε τὴν χαρακτηριστικὴ Παραβολὴ τῶν Δέκα Παρθένων (Ματθ. κε΄ 1-13). Περιμένουμε τὸν Νυμφίο μας!... Εὑρισκόμεθα σὲ ἐγρήγορσι «εἰς ἀπάντησιν (προϋπάντησιν) τοῦ Νυμφίου»... Δὲν πρέπει νὰ ἀφήσουμε τὰ Λυχνάρια μας νὰ σβήσουν... Ὀφείλουμε νὰ τὰ διατηροῦμε ἀναμμένα καὶ φωτεινά... Νὰ τροφοδοτοῦμε αὐτὰ συνεχῶς μὲ τὸ λάδι, μὲ τὸ Ἔλεος καὶ τὴν Εὐσπλαγχνία... «Γρηγορεῖτε οὖν, ὅτι οὐκ οἴδατε τὴν ἡμέραν οὐδὲ τὴν ὥραν, ἐν ᾗ ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ἔρχεται». (Ματθ. κε΄ 13) Ἔλεος, Ἐλεημοσύνη, Εὐσπλαγχνία... Εἶναι πολὺ γνωστὸς σὲ ὅλους μας ὁ Μακαρισμὸς τοῦ Κυρίου μας: «Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται». (Ματθ. ε΄ 7) Στὴν ἐν Χριστῷ Ζωή, ἡ Ἐλεημοσύνη δὲν ταυτίζεται μόνον μὲ τὴν παροχὴ μιᾶς ὑλικῆς βοηθείας στὸν συνάνθρωπό μας.

Ὅπως λέγει ὁ Ἱερὸς Χρυσόστομος, «ποικίλος ὁ τῆς Ἐλεημοσύνης τρόπος, καὶ πλατεῖα αὕτη ἡ Ἐντολή». (Ἱ. Χρυσοστόμου, Εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον, PG 57, στλ. 227, Ὁμιλία ΙΕ´, §δ΄ ) Συγχωροῦμε, συμπαθοῦμε, συμπάσχουμε, συμπονοῦμε, συμμετέχουμε καρδιακῶς στὰ δεινὰ καὶ τὶς θλίψεις τῶν συνανθρώπων μας. Ὁ Κύριός μας καὶ Θεός μας εἶναι πλήρης Ἐλέους, Ἀγάπης καὶ Ἀγαθότητος... Μᾶς συμπονεῖ, μᾶς συμπαθεῖ, μᾶς συγχωρεῖ, μᾶς δίδει συνεχῶς εὐκαιρίες ἐπανόδου στὸν Πατρικὸ Οἶκο... Γι᾿ αὐτό, μᾶς προτρέπει ὁ Χριστός μας νὰ Τοῦ ὁμοιάσουμε: «Γίνεσθε οὖν οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ Πατὴρ ὑμῶν Οἰκτίρμων ἐστί». (Λουκ. Ϛ΄ 36) Τί μᾶς ἐξισώνει μὲ τὸν Θεὸ καὶ Πατέρα μας; «Τὸ ἐλεεῖν καὶ οἰκτείρειν», λέγει ὁ Ἱερὸς Χρυσόστομος· «οὐκ εἶπεν, ... ἐὰν νηστεύητε, ὅμοιοί ἐστε τῷ Πατρὶ ὑμῶν· οὐκ εἶπεν, ἐὰν παρθενεύσητε, οὐδὲ εἶπεν, ἐὰν εὔχησθε, ὅμοιοί ἐστε τῷ Πατρὶ ὑμῶν... Ἀλλὰ τί; Γίνεσθε οἰκτίρμονες». (Ἱ. Χρυσοστόμου, Πρὸς Τιμόθεον Ἐπιστολὴν Δευτέραν, PG 62, στλ. 633-634, §γ΄ )

Ἡ συμπάθεια / συμπόνια καὶ ἡ εὐσπλαγχνία μορφώνει - σφραγίζει, τρόπον τινά, στὶς καρδιές μας, στὶς ψυχές μας, τοὺς θεϊκοὺς χαρακτῆρες καὶ μᾶς ἐξομοιώνει, κατὰ χάριν, μὲ τὸν Θεό. Ἐλεήμονες δὲν εἶναι μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προσφέρουν ὑλικὰ ἀγαθά, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκφράζουν μὲ ἔμπρακτη καὶ ἀνιδιοτελῆ Εὐσπλαγχνία τὴν συμπαράστασί τους πρὸς τὸν πλησίον, ἐχθρὸν καὶ φίλον, τόσον ὑλικά, ὅσο – καὶ κυρίως– πνευματικά. Ἡ Ἐλεήμων Καρδία συνενώνει ἀρρήκτως ὅλες τὶς Ἐντολὲς τοῦ Κυρίου μας καὶ ἀποτελεῖ τὸ κέντρον καὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν... Μᾶς βοηθεῖ νὰ δραπετεύσουμε ἀπὸ τὴν φυλακὴ τοῦ ἑαυτοῦ μας, χάριν τοῦ Ἀδελφοῦ, καὶ καθιστᾶ τὴν καρδιά μας σκήνωμα τῆς Δόξης τοῦ Θεοῦ. 

Ὀφείλω ὅμως νὰ διευκρινίσω, ὅτι ὁ ἀνώτατος βαθμὸς αὐτοῦ τοῦ Χαρίσματος, δηλαδὴ τῆς Ἐλεήμονος Καρδίας, εἶναι γιὰ τὸν ἐμπαθῆ καὶ μικρόψυχο καὶ φίλαυτο ἄνθρωπο κάτι τὸ ἀσύλληπτο καὶ ἰλιγγιῶδες. Παρὰ ταῦτα, καλὸ εἶναι νὰ ἀφήσουμε τὸν Ἀββᾶ Ἰσαὰκ τὸν Σύρο νὰ μᾶς περιγράψη αὐτό, ὥστε νὰ καθρεφτισθοῦμε στὰ θεόπνευστα λόγια του καὶ νὰ βοηθήσουμε τὸν ἑαυτό μας στὴν ἐργασία τῆς σωτηρίου Αὐτοκριτικῆς. «Καὶ τί ἐστι καρδία ἐλεήμων; Καὶ εἶπε· Καῦσις καρδίας ὑπὲρ πάσης τῆς κτίσεως, ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ὀρνέων καὶ τῶν ζώων καὶ τῶν δαιμόνων καὶ ὑπὲρ παντὸς κτίσματος. Καὶ ἐκ τῆς μνήμης αὐτῶν καὶ τῆς θεωρίας αὐτῶν ῥέουσιν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ δάκρυα ἐκ τῆς πολλῆς καὶ σφοδρᾶς ἐλεημοσύνης τῆς συνεχούσης τὴν καρδίαν. Καὶ ἐκ τῆς πολλῆς καρτερίας (ἐπιείκειας), σμικρύνεται ἡ καρδία αὐτοῦ (μικραίνει ἡ ἀντοχὴ τῆς καρδιᾶς) καὶ οὐ δύναται βαστάξαι ἢ ἀκοῦσαι ἢ ἰδεῖν βλάβην τινὰ ἢ λύπην μικρὰν ἐν τῇ κτίσει γινομένην.

Καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὑπὲρ τῶν ἀλόγων καὶ τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας καὶ ὑπὲρ τῶν βλαπτόντων αὐτόν, ἐν πάσῃ ὥρᾳ εὐχὴν μετὰ δακρύων προσφέρει τοῦ φυλαχθῆναι αὐτοὺς καὶ ἱλασθῆναι αὐτοῖς (γιὰ νὰ τοὺς προστατεύη ὁ Θεὸς καὶ νὰ τοὺς ἐλεήση), καὶ ἕως πάλιν ὑπὲρ τῆς φύσεως τῶν ἑρπετῶν ἐκ τῆς πολλῆς αὐτοῦ ἐλεημοσύνης τῆς κινουμένης ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ ἀμέτρως (ἀπὸ αὐτὸ τὸ τόσο ἰσχυρὸ αἴσθημα ἐλέους ποὺ κινεῖται στὴν καρδιά σου νὰ δέεσαι χωρὶς δισταγμὸ) καθ᾿ ὁμοιότητα τοῦ Θεοῦ». (Πιρὰρ ΞΒ΄, σελ. 736, Θεοτόκη ΠΑ΄, σελ. 306) Εἶναι λοιπὸν ἡ Ἐλεήμων Καρδία πράγματι ἕνα Μεγάλο Δῶρο τοῦ Θεοῦ!... Ἐν τούτοις, ὀφείλουμε νὰ ἐκφράσουμε τὴν ἀγαθή μας προαίρεσι καὶ τὴν καλή μας διάθεσι στὸν Χριστό μας καὶ νὰ ἀγωνισθοῦμε αὐτομεμφόμενοι. Ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι πολλὲς φορὲς ἔχουμε ἀκούσει:

Ὁ ἐν Χριστῷ ἀγωνιζόμενος, γιὰ νὰ ἑνωθῆ μὲ τὸν Θεό, καταβάλλει μίαν συνεχῆ καὶ ἐργώδη προσπάθεια, ἡ ὁποία καλεῖται στὴν Ὀρθόδοξη Παράδοσί μας Φυλακὴ τῶν Πέντε Αἰσθήσεων, τῆς τε Φαντασίας, τοῦ Νοὸς καὶ τῆς Καρδίας. Αὐτὴ ἡ νηπτικὴ προσπάθεια, ἡ ὁποία ὀνομάζεται Ἡσυχασμός-Ἡσυχαστικὴ Ἐμπειρία, ὅταν συνυπάρχη καὶ συμπορεύεται μὲ τὴν συνεχῆ κοινωνία τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων –τὴν Εὐχαριστιακὴ Ἐμπειρία, ἀνοίγει τὴν Καρδιά μας καὶ γίνεται σκήνωμα τῆς Ἀκτίστου Δόξης τοῦ Θεοῦ. Γι᾿ αὐτὸ καὶ οἱ Ἅγιοι μᾶς προτρέπουν καὶ ἐνθαρρύνουν νὰ ἔχουμε, ὡς πρώτη ἐπιδίωξι πνευματική, τὸ τρισευλογημένο Ἔλεος. «Καὶ τοῦτο δέ, ἀδελφέ, παραγγέλλω σοι», λέγει ὁ Ἀββᾶς Ἰσαὰκ ὁ Σύρος· «ἔστω ἐκνικῶν ἐν σοὶ ἀεὶ ὁ σταθμὸς τῆς Ἐλεημοσύνης (νὰ νικοῦν πάντα μέσα σου τὰ σταθμὰ τῆς Ἐλεημοσύνης), ἕως ἂν αἰσθηθῇς ἐν ἑαυτῷ ἐκείνου τοῦ Ἐλέους, οὗ ἔχει ὁ Θεὸς πρὸς τὸν κόσμον... Καρδία ἀπότομος καὶ ἀνηλεὴς οὐδέποτε καθαρίζεται... Ἄνθρωπος ἐλεήμων, ἰατρός ἐστι τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· τὴν σκότωσιν γὰρ τῶν παθῶν, ὡς ἐν πνεύματι βιαίῳ, καταδιώκει ἐκ τῶν ἔνδον αὐτοῦ». (Πιρὰρ ΝΔ΄, σελ. 686, 687, Θεοτόκη ΛΔ΄, σελ. 151),

Ἐν κατακλεῖδι: ὅλες οἱ προσπάθειές μας, ὅλες οἱ ἐν Χριστῷ Ἀσκήσεις μας, εἶναι ἀπαραίτητο, προκειμένου νὰ μὴν ἀποβοῦν μάταιες, νὰ εἶναι ἑνωμένες μὲ τὴν Εὐσπλαγχνία καὶ νὰ μᾶς ὁδηγοῦν στὴν εὐλογία μιᾶς Καρδιᾶς Ἐλεήμονος. Ἕνα σύγχρονό μας παράδειγμα / γεγονός, μὲ τὸ ὁποῖο συμπληρώνω τὶς ταπεινὲς σκέψεις μου ἀπόψε, ὑπογραμμίζει – μὲ ἰδιαίτερη μάλιστα ἔμφασι– τὴν μεγάλη αὐτὴ ἀλήθεια.

«Κάποτε, κάποιος Μοναχὸς ἔφυγε ἀπὸ τὸ Κοινόβιό του καὶ τὴν εὐλογημένη ὑπακοὴ καὶ πῆγε στὴν Ἔρημο, νὰ γίνη Ἡσυχαστής... Ὁ λογισμός του ἀπαιτοῦσε νὰ ἀφοσιωθῆ μέρα-νύχτα στὴ μελέτη καὶ θεωρία τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ μάλιστα στὸ Μυστήριο τῆς Τριαδικότητος τοῦ Ἁγίου Θεοῦ. Ἔτσι πίστευε, ὅτι θὰ μποροῦσε, μέσα στὴν ἐρημιὰ καὶ στὴ γαλήνη τῆς ἡσυχίας, νὰ ἑνωθῆ μὲ τὸν Θεό, χωρὶς μέριμνες καὶ χωρὶς σκοτοῦρες. Ὕστερα ὅμως ἀπὸ δυό-τρεῖς ἡμέρες, σὲ κάποια στιγμὴ τῶν ἱερῶν του στοχασμῶν, αἰσθάνθηκε κοντά του τὴν παρουσία κάποιου...

Ἕνα μικρὸ ποντικάκι εἶχε ἀνεβῆ στὴ μπαλωμένη καὶ τρύπια παντόφλα του καὶ μυριζόταν τὸ μεγάλο δάκτυλο τοῦ ποδιοῦ του!... Ἔτσι ἀποσπάσθηκε ἡ προσοχή του καὶ ἦταν ἀδύνατο νὰ κρατήση ἀμετακίνητο τὸν νοῦ του στὴν ἐνθύμησι τοῦ Θεοῦ καὶ στὴν προσευχή του. Τὸ εἶδε καὶ εἶπε μέσα του: “Ἐγὼ ἄφησα τὰ πάντα γιὰ νὰ ἐπικοινωνῶ ἀμέριμνα καὶ σωστὰ μὲ τὸν Θεό, καὶ νὰ ἔρχεται τώρα νὰ μοῦ τὴ χαλάη ἕνα ποντίκι! Ἔ, αὐτὸ παρατραβάει τὸ σχοινί!...”. Καὶ λέγει νευριασμένα στὸ ποντίκι: - Γιατί, βρὲ σιχαμένο, μοῦ διακόπτεις τὴν προσευχή μου;... - Γιατὶ πεινάω!... ἀπάντησε τὸ ποντίκι. - Καὶ ὁ Ἡσυχαστὴς ἀνταπάντησε μὲ ἀγανάκτησι, χωρὶς ν᾿ ἀναρωτηθῆ πῶς μίλησε μὲ ἀνθρώπινη φωνὴ τὸ ποντίκι! - Φύγε ἀπὸ δῶ, μαγαρισμένο!... Ἐγὼ προσπαθῶ μὲ χίλιους κόπους νὰ ἰδῶ πῶς θὰ ἑνωθῶ μὲ τὸν Θεό, καὶ σὺ ἦρθες νὰ μοῦ ζητήσης ν᾿ ἀσχοληθῶ μὲ τὴν κοιλιά σου!... Καί... φράπ! τὸ τινάζει ἀπὸ τὸ πόδι του.

Εκ του περιοδικού ''Ορθόδοξος Παρέμβασις''. ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΙΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΩΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΦΥΛΗΣ. Ἀριθμὸς τεύχους 34. Σεπτέμβριος - Νοέμβριος 2025. Επιμέλεια, παρουσίαση ημετέρα.