Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΓΕΡΟΝΤΩΝ (Γ')

 
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Μπότση
«Πατερικό της Όπτινα»,
β' έκδοση, Αθήνα 2006, σελ. 42-46.
«Στο βιβλίο αυτό, το «Πατερικό της Όπτινα», καταχωρήσαμε όσα στοιχεία διασώθηκαν, εκείνα που εμείς μπορέσαμε να βρούμε από τους βίους και τα κατορθώματα των οσίων εκείνων πατέρων. Η ύλη κατανεμήθηκε σε τέσσερα κεφάλαια ως εξής:
Στο Α' κεφάλαιο αναφερόμαστε στην ιστορία της Όπτινα και το θεσμό των γερόντων, όπως εγκαθιδρύθηκε στο μοναστήρι και τη σκήτη. Στο Β' κεφάλαιο παραθέτουμε τις βιογραφίες των δεκατεσσάρων στάρετς που έχουν ήδη ανακηρυχτεί άγιοι. Μολονότι, όπως προαναφέραμε, οι βιογραφίες των έξι από τους οσίους αυτούς έχουν κυκλοφορήσει ήδη στην ελληνική, τους συμπεριλάβαμε κι εκείνους με σύντομες περιλήψεις των βίων τους, γιατί φρονούμε πως χωρίς αυτούς δε θά' ταν ολοκληρωμένο το «Πατερικό».
Η σειρά με την οποία κατατάσσονται στο βιβλίο όλοι οι όσιοι, είναι χρονολογική κι όχι αξιολογική, αναφέρονται δηλαδή με τη σειρά προσέλευσης και διαμονής τους στο μοναστήρι. Θα πρέπει επίσης να σημειώσουμε πως, εκτός από τα βιβλία των έξι στάρετς που ήδη κυκλοφορούν στην ελληνική, για τους περισσότερους υπάρχουν πλήρεις και λεπτομερείς βιογραφίες (στη ρωσική ή στην αγγλική γλώσσα). Οι ανάγκες όμως κι ο σκοπός του βιβλίου αυτού μας περιορίζει στη σύντομη παρουσίασή τους. Στο ίδιο κεφάλαιο, σε παράρτημα, έχουμε παραθέσει τις σύντομες βιογραφίες πέντε άλλων οσίων στάρετς, των οποίων η αγιότητα δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί από την Εκκλησία. Στο Γ' κεφάλαιο υπάρχουν οι βιογραφίες 19 οσίων και γερόντων που σχετίζονταν άμεσα με το μοναστήρι και τους γέροντες της Όπτινα.
Οι γέροντες αυτοί είτε προέρχονταν άμεσα από την Όπτινα κι αναγκάστηκαν για διάφορους λόγους ν' απομακρυνθούν απ' αυτήν, είτε ζούσαν σε κοντινά μοναστήρια κάτω από την απόλυτη καθοδήγηση των γερόντων. Αν και μερικές από τις βιογραφίες αυτές είναι πολύ σύντομες, θα συναντήσει κανείς περιστατικά θαυμαστά, γεμάτα δύναμη σημαντική. Στο Δ' Κεφάλαιο τέλος θεωρήσαμε σκόπιμο να παρουσιάσουμε έξι από τους σπουδαιότερους συγγραφείς που επηρεάστηκαν άμεσα από τους γέροντες της Όπτινα (Γκόγκολ, Ντοστογιέφσκυ, Τολστόϊ κλπ.). Αναφερόμαστε με συντομία στα βιογραφικά τους στοιχεία και δώσαμε περισσότερο χώρο και έμφαση στην παρουσίαση των περιστατικών εκείνων που φανερώνουν την καταλυτική σε πολλές περιπτώσεις επίδραση που είχε πάνω τους η συνάντηση κι η συναναστροφή τους με τους γέροντες.
Σε πολλούς από τους βίους των στάρετς ίσως να μη συναντήσει κανείς τη σοφία του κόσμου τούτου. Θα συναντήσει όμως, ακόμα και στην πιο σύντομη βιογραφία, την αύρα του Αγίου Πνεύματος, μια σοφία θεϊκή. Η χάρη του Θεού είναι ολοφάνερη και στους απλοϊκότερους των μοναχών, σ' αυτούς ίσως περισσότερο, γιατί «τα μωρά του κόσμου εξελέξατο ο Θεός ίνα τους σοφούς καταισχύνη». Το μοναστήρι της Όπτινα για έναν αιώνα, από το 1821 που επανιδρύθηκε ως το 1923 που το έκλεισαν οι μπολσεβίκοι, αναδείχτηκε σε ορμητήριο αναβάσεων πνευματικών. Με την επιρροή των μεγάλων μορφών των στάρετς, αυτών των ανυπέρβλητων καθοδηγητών των ψυχών, η Όπτινα έγινε φυτώριο αγίων, τόπος παραμυθίας, προσευχής και αγιότητας. Και όπως λέει ο Γκόγκολ, επίδρασή της δεν περιορίστηκε μόνο στους μοναχούς κι όσους εργάζονταν στο μοναστήρι και τη σκήτη.
Όλη η γύρω περιοχή είχε υποστεί την αγαθή επιρροή του σπουδαίου αυτού μοναστηριού. Είναι ευχάριστο και πολύ παρήγορο το γεγονός ότι στις μέρες μας, μετά από μερικές δεκαετίες σκληρής δοκιμασίας και ερήμωσης, στην Όπτινα άρχισαν πάλι να καλλιεργούνται τα θαυμαστά άνθη της ερήμου. Οι μοναχοί που ζουν σήμερα εκεί και που αγγίζουν ήδη τους εκατό, επιθυμούν κι ελπίζουν, όπως και όλοι μας, ν' αποκτήσει ξανά το άγιο αυτό μοναστήρι την παλιά της πνευματική δόξα και λαμπρότητα. Ν' αναστηθούν ξανά αναστήματα του μεγέθους των οσίων αυτών πατέρων, για να οικοδομήσουν τώρα την πίστη και την ευλάβεια στο δοκιμασμένο και βασανισμένο λαό».
Πέτρος Μπότσης - Ιανουάριος 2002.
(Απόσπασμα εκ του προλόγου).
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ».

ΠΕΤΡΟΥ ΜΠΟΤΣΗ: ΠΑΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ

3. Ο Θεσμός των Γερόντων (Γ')

Οι δύο γέροντες ξεχώριζαν για τη σοφία τους.
Στο ξεκίνημα της μοναχικής τους ζωής είχαν κάνει κι δύο υποτακτικοί σε μαθητές του οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκυ.
Ο π. Λεωνίδας στον όσιο γέροντα Θεόδωρο και ο π. Μακάριος στο γέροντα Αθανάσιο.
Έτσι μπορούσαν με σιγουριά να καθοδηγήσουν τόσο τους αρχάριους όσο και κείνους που ήταν προχωρημένοι στη πνευματική ζωή.
Κι ο στάρετς Μωϋσής,
μ' όλο που ο ίδιος ήταν πολύ έμπειρος και σοφός στην πνευματική καθοδήγηση, παρέδωσε στους δύο φωτισμένους γέροντες όλη την ευθύνη για την πνευματική προκοπή των μοναχών.
Ο ίδιος αρκέστηκε στα διοικητικά του μοναστηριού
και μόνο όταν τον παρακαλούσαν ξεδίπλωνε την πνευματική του σοφία, οπότε διαπίστωνε κανείς και το μέγεθος της ταπεινοφροσύνης του.

Η συμπαράσταση και η υποστήριξή του στο έργο ήταν πάντα αμέριστη και γενναία. Ποτίστηκε από τα δάκρυα του πνευματικά σοφού ηγουμένου και των αξίων βοηθών του, καλλιεργήθηκε από τους αναστεναγμούς της καρδιάς τους, από τις δοκιμασίες τους και τις προσευχές τους, αναπτύχθηκε και θέριεψε κι αργότερα έβγαλε καρπούς αγλαούς - την ευταξία του μοναστηριού.

Ο στάρετς Λεωνίδας (1768-1841) πήγε στην Όπτινα το 1829, μετά από πρόσκληση του ηγουμένου Μωϋσή. Ως μεγαλόσχημος έλαβε το όνομα Λέων. Εκείνος χρεώνεται με την ίδρυση του θεσμού των γερόντων κι ήταν ο πρώτος κρίκος της χρυσής αλυσίδας των στάρετς στην Όπτινα. Ο στάρετς Λεωνίδας ήταν δυνατή και πολύπλευρη προσωπικότητα, άνθρωπος με ισχυρή θέληση αλλά και με μεγάλη ταπείνωση και αγιότητα. Το 1834 πήγε στην Όπτινα κι ο παλιός γνώριμος και μαθητής του στάρετς Μακάριος, που είχε τις ίδιες μυστικές αναβάσεις με το γέροντά του.

Ο στάρετς Μακάριος έμεινε γνωστός για την αγία ζωή του, καθώς και για τη μεταφραστική και εκδοτική του δραστηριότητα, μαζί με μια ομάδα μαθητών του και ανθρώπων των γραμμάτων, μοναχών και λαϊκών, που είχε στην καθοδήγησή του. Εκείνοι μετέφρεσαν στη Ρωσική τις σλαβονικές μεταφράσεις που είχε κάνει από την ελληνική ο όσιος Παϊσιος Βελιτσκόφσκυ. Ασχολήθηκαν κυρίως με τα έργα των αρχαίων ασκητικών πατέρων, μεταξύ των οποίων του Ισαάκ του Σύρου, Μακαρίου του Μεγάλου, του αγίου Ιωάννη της Κλίμακος κ. α.

Στην επιρροή του στάρετς Μακαρίου βρισκόταν κι ο φιλόσοφος Ιβάν Κιρεγιέφσκυ, που βοήθησε σημαντικά τόσο στη μετάφραση όσο και στην έκδοση των πατερικών συγγραμμάτων. Η Όπτινα έφτασε στο απόγειο της δόξας της στις μέρες του στάρετς Αμβροσίου, πού 'ταν μαθητής και των δύο γερόντων, Λεωνίδα και Μακαρίου. Η φήμη του στάρετς Αμβροσίου διαδόθηκε από την μια άκρη της Ρωσίας στην άλλη. Άνθρωποι έτρεχαν κοντά του από κάθε γωνιά της ρωσικής γης. Ο στάρετς Αμβρόσιος είχε μια πολύ μεγάλη συμπάθια κι αγάπη για τους ανθρώπους που ήταν προικισμένοι με πολλά χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, ανάμεσα στο οποίο ξεχώριζε το προορατικό, το οποίο όμως κατάφερνε να το κρύβει χρησιμοποιώντας τακτικά αστειάκια και χαριτολογήματα.

Όλο το διάστημα που η Όπτινα βρισκόταν σε άνθιση, χιλιάδες χιλιάδων ανθρώπων βρήκαν παρηγοριά και στήριξη στα πόδια των μεγάλων στάρετς, ιδιαίτερα κοντά στο στάρετς Αμβρόσιο. Και την παράδοσή του τη συνέχισαν μετά απ' αυτόν οι γέροντες που τον ακολούθησαν: ο σύγχρονός του Ανατόλιος (Ζερττάλωφ), ο Ιωσήφ, πού 'ταν ο πιο άμεσος μαθητής κι ο κληρονόμος των χαρισμάτων του, ο Βαρσανούφριος, που πριν ήταν συνταγματάρχης του ρωσικού στρατού κι ο οποίος διακρίθηκε για τα χαρίσματά του, καθώς κι οι τελευταίοι γέροντες Θεοδόσιος ο σοφός, Ανατόλιος ο νεότερος (Ποτάποφ), γνωστός ως ο Παρηγορητής, κι ο Νεκτάριος.

Ο Νεκτάριος, ο τελευταίος κρίκος της χρυσής αλυσίδας των στάρετς της Όπτινα, έζησε στα τραχειά χρόνια του μετασχηματισμού της ρωσικής κοινωνίας, στη διάρκεια της επανάστασης. Ενώ ο ίδιος βρισκόταν σε διωγμό κι εξόριστος, προσπαθούσε να κορέσει την πνευματική δίψα των πιστών στα δύσκολα αυτά χρόνια. Η επίδραση που ασκούσε τότε το μοναστήρι της Όπτινα κι οι άγιοι γέροντές του στους πιστούς ήταν πολύ μεγάλη. Όποιος αξιωνόταν να πάει προσκυνητής στην Όπτινα ήταν να σαν να πήγαινε στους Αγίους Τόπους. Αναβαπτιζόταν.

Να πως περιγράφει τις εντυπώσεις που αποκόμισε από την Όπτινα ένας ιερέας προσκυνητής, που την επισκέφτηκε λίγο πριν ξεσπάσει η λαίλαπα της κομμουνιστικής επανάστασης: «Αχ, αγία Όπτινα! Ποιά καρδιά δε θα ριγούσε στην ενθύμησή σου! Αχ, αξέχαστες μέρες - οι μέρες που έμεινα στο άγιο αυτό μοναστήρι! Ποιός θα μου δώσει δύναμη δημιουργική, για να εξιστορήσω με την πιστότητα που της αρμόζει όλη την περίτεχνη και μεγαλόπρεπη εικόνα της, όπως την ίδια εκεί και μάγεψε; Ομολογώ την αδυναμία μου προκαταρκτικά. Αλλά «εκ του περισσεύματος της καρδίας λαλεί το στόμα» (Ματθ. ιβ' 34). Γι' αυτό και δεν μπορώ να συγκρατηθώ.

Μ' όλο που η πέννα μου δεν είναι δυνατή και στη γλώσσα βραδύς, θα προσπαθήσω ν' αποκαλύψω και στους άλλους εκείνα που είδα με τα ίδια μου τα μάτια. Η καρδιά μου πλημμύρισε από χαρά μ' αυτό το θαυμάσιο κάλλος του καινούργιου πνευματικού κόσμου που αποκαλύφθηκε ξαφνικά μπροστά μου. Η ενθύμησή του συνεχίζει να με συναρπάζει, να με γεμίζει χαρά, να μου γεννά τους πιο αγαθούς λογισμούς. Νιώθω απέραντη ευφροσύνη. Για πολλά χρόνια ονειρευόμουν να επισκεφτώ την Όπτινα κι αξιώθηκα να βρεθώ εκεί μόλις το Σεπτέμβριο του 1908.

Ρωτώντας για το ταξίδι μου και για το μοναστήρι, άκουσα από μια κυρία που μόλις είχε γυρίσει από εκεί να μου λέει: -Τί γέροντες είναι αυτοί, τι αγάπη είναι αυτή που έχουν! Ο στάρετς Βαρσανούφριος στον οποίο εξομολογήθηκα, με κατέπληξε με το προορατικό του χάρισμα, μου αποκάλυψε όλα τα μυστικά μου, τις πιο μύχιες σκέψεις της ψυχής μου... Ο όρθρος στην Όπτινα αρχίζει στις 1.30 και κρατά ως τις 5.30... Μετά τον όρθρο ακολουθεί η θεία λειτουργία.

Όσο κρατούν οι ιερές ακολουθίες, ακούς την ήρεμη, όμορφη και χωρίς βιάση, πραγματικά ερημική ψαλμωδία. Όλα μέσα στο ναό έχουν ευταξία, όλα γίνονται όμορφα, ήρεμα, χωρίς κανένας να τρέχεται ή να βιάζεται. Δεν υπάρχει ο συνηθισμένος ξέφρενος ρυθμός της ζωής εκεί. Κάθε δόκιμος δείχνει νά 'χει σεβασμό στο διακόνημά του, δε μοιάζει να εργάζεται αλλά να λειτουργεί... Κοντολογίς, στην Όπτινα ζεις πραγματικά σαν σε άλλον κόσμο, έναν κόσμο με ιδιαίτερη ευταξία. Όλα σου θυμίζουν την έρημο...».

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Μπότση:
«Πατερικό της Όπτινα», β' έκδοση,
Αθήνα 2006, σελ. 42-46.

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΓΕΡΟΝΤΩΝ (Β')

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Μπότση
«Πατερικό της Όπτινα»,
β' έκδοση, Αθήνα 2006, σελ. 38-42.
«Στο βιβλίο αυτό, το «Πατερικό της Όπτινα», καταχωρήσαμε όσα στοιχεία διασώθηκαν, εκείνα που εμείς μπορέσαμε να βρούμε από τους βίους και τα κατορθώματα των οσίων εκείνων πατέρων. Η ύλη κατανεμήθηκε σε τέσσερα κεφάλαια ως εξής:
Στο Α' κεφάλαιο αναφερόμαστε στην ιστορία της Όπτινα και το θεσμό των γερόντων, όπως εγκαθιδρύθηκε στο μοναστήρι και τη σκήτη. Στο Β' κεφάλαιο παραθέτουμε τις βιογραφίες των δεκατεσσάρων στάρετς που έχουν ήδη ανακηρυχτεί άγιοι. Μολονότι, όπως προαναφέραμε, οι βιογραφίες των έξι από τους οσίους αυτούς έχουν κυκλοφορήσει ήδη στην ελληνική, τους συμπεριλάβαμε κι εκείνους με σύντομες περιλήψεις των βίων τους, γιατί φρονούμε πως χωρίς αυτούς δε θά' ταν ολοκληρωμένο το «Πατερικό».
Η σειρά με την οποία κατατάσσονται στο βιβλίο όλοι οι όσιοι, είναι χρονολογική κι όχι αξιολογική, αναφέρονται δηλαδή με τη σειρά προσέλευσης και διαμονής τους στο μοναστήρι. Θα πρέπει επίσης να σημειώσουμε πως, εκτός από τα βιβλία των έξι στάρετς που ήδη κυκλοφορούν στην ελληνική, για τους περισσότερους υπάρχουν πλήρεις και λεπτομερείς βιογραφίες (στη ρωσική ή στην αγγλική γλώσσα). Οι ανάγκες όμως κι ο σκοπός του βιβλίου αυτού μας περιορίζει στη σύντομη παρουσίασή τους. Στο ίδιο κεφάλαιο, σε παράρτημα, έχουμε παραθέσει τις σύντομες βιογραφίες πέντε άλλων οσίων στάρετς, των οποίων η αγιότητα δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί από την Εκκλησία. Στο Γ' κεφάλαιο υπάρχουν οι βιογραφίες 19 οσίων και γερόντων που σχετίζονταν άμεσα με το μοναστήρι και τους γέροντες της Όπτινα.
Οι γέροντες αυτοί είτε προέρχονταν άμεσα από την Όπτινα κι αναγκάστηκαν για διάφορους λόγους ν' απομακρυνθούν απ' αυτήν, είτε ζούσαν σε κοντινά μοναστήρια κάτω από την απόλυτη καθοδήγηση των γερόντων. Αν και μερικές από τις βιογραφίες αυτές είναι πολύ σύντομες, θα συναντήσει κανείς περιστατικά θαυμαστά, γεμάτα δύναμη σημαντική. Στο Δ' Κεφάλαιο τέλος θεωρήσαμε σκόπιμο να παρουσιάσουμε έξι από τους σπουδαιότερους συγγραφείς που επηρεάστηκαν άμεσα από τους γέροντες της Όπτινα (Γκόγκολ, Ντοστογιέφσκυ, Τολστόϊ κλπ.). Αναφερόμαστε με συντομία στα βιογραφικά τους στοιχεία και δώσαμε περισσότερο χώρο και έμφαση στην παρουσίαση των περιστατικών εκείνων που φανερώνουν την καταλυτική σε πολλές περιπτώσεις επίδραση που είχε πάνω τους η συνάντηση κι η συναναστροφή τους με τους γέροντες.
Σε πολλούς από τους βίους των στάρετς ίσως να μη συναντήσει κανείς τη σοφία του κόσμου τούτου. Θα συναντήσει όμως, ακόμα και στην πιο σύντομη βιογραφία, την αύρα του Αγίου Πνεύματος, μια σοφία θεϊκή. Η χάρη του Θεού είναι ολοφάνερη και στους απλοϊκότερους των μοναχών, σ' αυτούς ίσως περισσότερο, γιατί «τα μωρά του κόσμου εξελέξατο ο Θεός ίνα τους σοφούς καταισχύνη». Το μοναστήρι της Όπτινα για έναν αιώνα, από το 1821 που επανιδρύθηκε ως το 1923 που το έκλεισαν οι μπολσεβίκοι, αναδείχτηκε σε ορμητήριο αναβάσεων πνευματικών. Με την επιρροή των μεγάλων μορφών των στάρετς, αυτών των ανυπέρβλητων καθοδηγητών των ψυχών, η Όπτινα έγινε φυτώριο αγίων, τόπος παραμυθίας, προσευχής και αγιότητας. Και όπως λέει ο Γκόγκολ, επίδρασή της δεν περιορίστηκε μόνο στους μοναχούς κι όσους εργάζονταν στο μοναστήρι και τη σκήτη.
Όλη η γύρω περιοχή είχε υποστεί την αγαθή επιρροή του σπουδαίου αυτού μοναστηριού. Είναι ευχάριστο και πολύ παρήγορο το γεγονός ότι στις μέρες μας, μετά από μερικές δεκαετίες σκληρής δοκιμασίας και ερήμωσης, στην Όπτινα άρχισαν πάλι να καλλιεργούνται τα θαυμαστά άνθη της ερήμου. Οι μοναχοί που ζουν σήμερα εκεί και που αγγίζουν ήδη τους εκατό, επιθυμούν κι ελπίζουν, όπως και όλοι μας, ν' αποκτήσει ξανά το άγιο αυτό μοναστήρι την παλιά της πνευματική δόξα και λαμπρότητα. Ν' αναστηθούν ξανά αναστήματα του μεγέθους των οσίων αυτών πατέρων, για να οικοδομήσουν τώρα την πίστη και την ευλάβεια στο δοκιμασμένο και βασανισμένο λαό».
Πέτρος Μπότσης - Ιανουάριος 2002.
(Απόσπασμα εκ του προλόγου).
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ».

ΠΕΤΡΟΥ ΜΠΟΤΣΗ: ΠΑΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ

3. Ο Θεσμός των Γερόντων (Β')

Ο στάρετς διακρίνεται για τα χαρίσματα της διόρασης και της πνευματικής διάκρισης,
πού 'ναι καρπός
μακρόχρονης σπουδής στην προσευχή και την άσκηση.
Ζει με εσωτερική ησυχία, κοντά του όμως μπορούν να βρουν τη σωτηρία τους χιλιάδες άνθρωποι.
Με το προορατικό του χάρισμα ο στάρετς βοηθάει τον εξομολογούμενο με πολλούς τρόπους.
Με έντεχνες και διακριτικές ερωτήσεις του αποσπά αμαρτίες ή λογισμούς που ο τελευταίος
δεν ανέφερε επειδή είτε τις είχε ξεχάσει είτε δεν τις είχε λογαριάσει άξιες για την εξαγόρευση
είτε κι από υστερόβουλη σκοπιμότητα καμία φορά, από αίσθημα ντροπής.

Και κοντά στις συμβουλές και τις παρατηρήσεις του ο στάρετς δεν ξεχνά ποτέ να προσεύχεται για τα πνευματικά του παιδιά, ενισχύοντας έτσι το σύνδεσμο της αγάπης. Συμμετέχει κοντά τους σ' όλες τις χαρές και τις λύπες τους, τις λογαριάζει δικές του. Παίρνει στους ώμους του κάθε ανησυχία και στενοχώρια, κουβαλάει κάθε στεναγμό ενοχής, τους ανακουφίζει με την αγάπη του. Για νά 'ναι κανείς αληθινός στάρετς πρέπει να χαίρεται με τα πνευματικά του παιδιά, να πάσχει μαζί τους και κυρίως να προσεύχεται πολύ γι' αυτά. Ο στάρετς έχει μια ξεχωριστή συμβολή για τον καθένα, που θα τον ωφελήσει στη συγκεκριμένη περίπτωση. Δεν αναφέρεται σε γενικολογίες ούτε κι επαναλαμβάνει κλασσικές εκφράσεις γενικής οικοδομής. Παρακολουθεί με προσοχή, προσευχή και διακριτικότητα την πορεία κάθε ψυχής, τους πειρασμούς, τις δυσκολίες, μα και τις χαρές και την προκοπή τους στην αρετή. Με το προορατικό του χάρισμα βλέπει τις κινήσεις της ψυχής και δίνει συμβουλές που αφορούν στα πιο ποικίλα προβλήματα και τις δραστηριότητες της πνευματικής μα και της κοινωνικής ζωής της. Οι στάρετς μιλούν για νοερά προσευχή, για τήρηση των εντολών του Θεού και χριστιανική συμπεριφορά, μα και για συνοικέσια, για εμπορικές δραστηριότητες, ανατροφή παιδιών, φιλονικίες ανάμεσα σε συζύγους, αδέρφια ή συγγενείς, λύνουν απορίες σε δύσκολα χωρία της Αγίας Γραφής κ.α. Η αληθινή σχέση του γέροντα με τον υποτακτικό του στην ασκητική φιλολογία ονομάζεται «πνευματικό μυστήριο». Όλα γίνονται με την επίβλεψη και την καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος. Εκείνοι που υποτάσσονται απόλυτα στην καθοδήγηση του αληθινού γέροντα, νιώθουν ένα ευχάριστο αίσθημα και μια ελευθερία εν Κυρίω. Ο γέροντας είναι ο άμεσος φορέας του θελήματος του Θεού. Η κοινωνία με το Θεό συνοδεύεται πάντα από ένα αίσθημα πνευματικής ελευθερίας, χαράς και απερίγραπτης εσωτερικής ειρήνης. Η αγάπη του στάρετς για τον άνθρωπο είναι απεριόριστη, συγκλονιστική. Είναι διακριτικός, λεπτός, δεν επιτιμά, συμβουλεύει. Ο στάρετς Ιωσήφ όταν ήθελε να πει κάτι στους υποτακτικούς του δεν τους έδινε εντολές, αλλά τους έλεγε: -Νομίζω πως θα πρέπει να κάνουμε αυτό κι αυτό... ή... έχω την εντύπωση πως θά 'ταν καλύτερα να συμπεριφερθείς έτσι. Ποτέ ο στάρετς δεν καταπιέζει τον άνθρωπο ν' ακολουθήσει τη συμβουλή του. Την εσωτερική του ελευθερία τη θεωρεί πάντα απαραβίαστη και προσπαθεί μάλιστα να την ενισχύσει. Γνωρίζει πως η αναγκαστική υπακοή δεν φέρνει την εσωτερική αλλοίωση, γι' αυτό φροντίζει να τον φέρει σε πνευματική ωριμότητα τέτοια, ώστε μόνος του ν' αποφασίσει για την πνευματική του πορεία. Αν ο ίδιος δεν επιθυμεί ή δεν έχει τη δύναμη ν' ακολουθήσει τις συμβουλές του, ο στάρετς δεν μπορεί με κανένα τρόπο να τον βοηθήσει, παρά μόνο με την προσευχή του... Ζώντας κοντά στο Θεό ο στάρετς εκφράζει την αλήθειά Του. Γίνεται ο ίδιος φορέας της θείας αλήθειας και μπορεί να τη μεταδίδει και σε μάς. Έτσι η ύπαρξη ενός στάρετς ανάμεσά μας είναι η μεγαλύτερη παρηγοριά. «Ας είμαστε εμείς αμαρτωλοί, γράφει ο Ντοστογέφσκυ, ας κολυμπάμε στο ψέμμα κι ας μας τριγυρίζει ο πειρασμός. Κάπου σ' αυτόν τον κόσμο, σε κάποιο μέρος, υπάρχει ένας άγιος. Αυτός ζει μέσα στη αλήθεια, γνωρίζει την αλήθεια. Πα να πει πως δεν πεθαίνει η αλήθεια στον κόσμο κι έτσι θά 'ρθει κάποτε και σε μας, θα ξαναδοθεί σ' όλους τους ανθρώπους όπως μας είναι υποσχεμένο» (Φ. Ντοστογέφσκυ, «Αδελφοί Καραμαζώφ», εκδ. «Γκοβόστη», τ. Α', σελ. 36). 4.

Ο «χρυσούς αιώνας» του ρωσικού μοναχισμού

Αυτές είναι οι προϋποθέσεις του πραγματικού γέροντα, του στάρετς. Κι ο π. Μωυσής ήθελε να φέρει κοντά του τέτοιους φωτισμένους στάρετς για να προσφέρει οπωσδήποτε στην αδελφότητα τον πιο πρόσφορο τρόπο που οδηγεί στην εσωτερική τελείωση, την κάθαρση και το θείο φωτισμό. Γι' αυτό το λόγο προσευχήθηκε πολύ και θερμά στο Θεό. Κι ο Θεός σαν απάντηση του έστειλε στο μοναστήρι αρχικά τους γέροντες Λεωνίδα και Μακάριο. Εκείνοι ήταν αστέρια πραγματικά και φωτεινά, υποδείγματα ευλάβειας, ευαγγελικής πίστης και τέλειου μοναχικού βίου. Ο επίσκοπος Ιγνάτιος Μπριαντσανίνωφ που τους γνώριζε καλά έλεγε γι' αυτούς: «Κι οι δυο γέροντες ήταν διαποτισμένοι με τα πατερικά κείμενα για τη μοναχική ζωή. Από τα κείμενα αυτά καθογηγούνταν οι ίδιοι και τα ίδια κείμενα χρησιμοποιούσαν για να καθοδηγούν τους άλλους. Ο νους τους ήταν πλημμυρισμένος από άγιες σκέψεις. Ποτέ τους δεν συμβούλευαν σύμφωνα με τη δική τους γνώμη. Πάντα δίδασκαν όσα λέει η Αγία Γραφή και οι άγιοι πατέρες. Αυτό έδινε κύρος στη συμβουλή τους. Όσοι ήθελαν ν' αντισταθούν στην ανθρώπινη γνώμη άκουγαν ευλαβικά το λόγο του Θεού. Έβρισκαν πως έπρεπε να υποτάξουν τη λογική τους σ' αυτόν» (Ascetic Experience (Ασκητικές Εμπειρίες), τεύχος Α', σελ. 535-542).

( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Μπότση:
«Πατερικό της Όπτινα», β' έκδοση,
Αθήνα 2006, σελ. 38-42.

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΓΕΡΟΝΤΩΝ (Α')

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Μπότση
«Πατερικό της Όπτινα»,
β' έκδοση, Αθήνα 2006, σελ. 34-38.
«Στο βιβλίο αυτό, το «Πατερικό της Όπτινα», καταχωρήσαμε όσα στοιχεία διασώθηκαν, εκείνα που εμείς μπορέσαμε να βρούμε από τους βίους και τα κατορθώματα των οσίων εκείνων πατέρων. Η ύλη κατανεμήθηκε σε τέσσερα κεφάλαια ως εξής:
Στο Α' κεφάλαιο αναφερόμαστε στην ιστορία της Όπτινα και το θεσμό των γερόντων, όπως εγκαθιδρύθηκε στο μοναστήρι και τη σκήτη. Στο Β' κεφάλαιο παραθέτουμε τις βιογραφίες των δεκατεσσάρων στάρετς που έχουν ήδη ανακηρυχτεί άγιοι. Μολονότι, όπως προαναφέραμε, οι βιογραφίες των έξι από τους οσίους αυτούς έχουν κυκλοφορήσει ήδη στην ελληνική, τους συμπεριλάβαμε κι εκείνους με σύντομες περιλήψεις των βίων τους, γιατί φρονούμε πως χωρίς αυτούς δε θά' ταν ολοκληρωμένο το «Πατερικό».
Η σειρά με την οποία κατατάσσονται στο βιβλίο όλοι οι όσιοι, είναι χρονολογική κι όχι αξιολογική, αναφέρονται δηλαδή με τη σειρά προσέλευσης και διαμονής τους στο μοναστήρι. Θα πρέπει επίσης να σημειώσουμε πως, εκτός από τα βιβλία των έξι στάρετς που ήδη κυκλοφορούν στην ελληνική, για τους περισσότερους υπάρχουν πλήρεις και λεπτομερείς βιογραφίες (στη ρωσική ή στην αγγλική γλώσσα). Οι ανάγκες όμως κι ο σκοπός του βιβλίου αυτού μας περιορίζει στη σύντομη παρουσίασή τους. Στο ίδιο κεφάλαιο, σε παράρτημα, έχουμε παραθέσει τις σύντομες βιογραφίες πέντε άλλων οσίων στάρετς, των οποίων η αγιότητα δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί από την Εκκλησία. Στο Γ' κεφάλαιο υπάρχουν οι βιογραφίες 19 οσίων και γερόντων που σχετίζονταν άμεσα με το μοναστήρι και τους γέροντες της Όπτινα.
Οι γέροντες αυτοί είτε προέρχονταν άμεσα από την Όπτινα κι αναγκάστηκαν για διάφορους λόγους ν' απομακρυνθούν απ' αυτήν, είτε ζούσαν σε κοντινά μοναστήρια κάτω από την απόλυτη καθοδήγηση των γερόντων. Αν και μερικές από τις βιογραφίες αυτές είναι πολύ σύντομες, θα συναντήσει κανείς περιστατικά θαυμαστά, γεμάτα δύναμη σημαντική. Στο Δ' Κεφάλαιο τέλος θεωρήσαμε σκόπιμο να παρουσιάσουμε έξι από τους σπουδαιότερους συγγραφείς που επηρεάστηκαν άμεσα από τους γέροντες της Όπτινα (Γκόγκολ, Ντοστογιέφσκυ, Τολστόϊ κλπ.). Αναφερόμαστε με συντομία στα βιογραφικά τους στοιχεία και δώσαμε περισσότερο χώρο και έμφαση στην παρουσίαση των περιστατικών εκείνων που φανερώνουν την καταλυτική σε πολλές περιπτώσεις επίδραση που είχε πάνω τους η συνάντηση κι η συναναστροφή τους με τους γέροντες.
Σε πολλούς από τους βίους των στάρετς ίσως να μη συναντήσει κανείς τη σοφία του κόσμου τούτου. Θα συναντήσει όμως, ακόμα και στην πιο σύντομη βιογραφία, την αύρα του Αγίου Πνεύματος, μια σοφία θεϊκή. Η χάρη του Θεού είναι ολοφάνερη και στους απλοϊκότερους των μοναχών, σ' αυτούς ίσως περισσότερο, γιατί «τα μωρά του κόσμου εξελέξατο ο Θεός ίνα τους σοφούς καταισχύνη». Το μοναστήρι της Όπτινα για έναν αιώνα, από το 1821 που επανιδρύθηκε ως το 1923 που το έκλεισαν οι μπολσεβίκοι, αναδείχτηκε σε ορμητήριο αναβάσεων πνευματικών. Με την επιρροή των μεγάλων μορφών των στάρετς, αυτών των ανυπέρβλητων καθοδηγητών των ψυχών, η Όπτινα έγινε φυτώριο αγίων, τόπος παραμυθίας, προσευχής και αγιότητας. Και όπως λέει ο Γκόγκολ, επίδρασή της δεν περιορίστηκε μόνο στους μοναχούς κι όσους εργάζονταν στο μοναστήρι και τη σκήτη.
Όλη η γύρω περιοχή είχε υποστεί την αγαθή επιρροή του σπουδαίου αυτού μοναστηριού. Είναι ευχάριστο και πολύ παρήγορο το γεγονός ότι στις μέρες μας, μετά από μερικές δεκαετίες σκληρής δοκιμασίας και ερήμωσης, στην Όπτινα άρχισαν πάλι να καλλιεργούνται τα θαυμαστά άνθη της ερήμου. Οι μοναχοί που ζουν σήμερα εκεί και που αγγίζουν ήδη τους εκατό, επιθυμούν κι ελπίζουν, όπως και όλοι μας, ν' αποκτήσει ξανά το άγιο αυτό μοναστήρι την παλιά της πνευματική δόξα και λαμπρότητα. Ν' αναστηθούν ξανά αναστήματα του μεγέθους των οσίων αυτών πατέρων, για να οικοδομήσουν τώρα την πίστη και την ευλάβεια στο δοκιμασμένο και βασανισμένο λαό».
Πέτρος Μπότσης - Ιανουάριος 2002.
(Απόσπασμα εκ του προλόγου).
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ».

ΠΕΤΡΟΥ ΜΠΟΤΣΗ: ΠΑΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ

3. Ο Θεσμός των Γερόντων (Β')

Ο θεσμός των «γερόντων», σημαίνει την προσωπική σχέση ανάμεσα στα πνευματικά παιδιά και τον εξομολόγο, τον γέροντα.
Η σχέση αυτή από τη μεριά των μαθητών εκφράζεται με απόλυτη υπακοή.
Με την εκκοπή όχι μόνο του θελήματός τους, αλλά και του τρόπου σκέψης, καθώς και με την ειλικρινή εξαγόρευση των λογισμών.
Από την πλευρά του γέροντα, που δεν είναι απλά ένας ηλικιωμένος μοναχός, αλλά κάποιος προχωρημένος και ώριμος πνευματικά,
με πλούσια εμπειρία, που έχει αγωνιστεί και προοδεύσει στην αρετή, η σχέση αυτή εκφράζεται
με τη φροντίδα και την επιμέλεια για την πνευματική οικοδομή των μαθητών.

Κι όλα αυτά γίνονται με αγάπη, με διάκριση και συγκατάβαση στις αδυναμίες τους. Ο γέροντας υποφέρει και προσεύχεται συνέχεια για την πνευματική προκοπή και τη σωτηρία των μαθητών του. Λειτουργεί κυρίως με το παράδειγμά του, σύμφωνα με τα λόγια της Αγίας Γραφής: «ο Ιησούς ήρξατο ποιείν τε και διδάσκειν (Πράξ. α' 1». Ο δρόμος αυτός της απόλυτης υπακοής σε γέροντα, με την έννοια της εσωτερικής σχέσης και καθοδήγησης, είναι οπωσδήποτε ο ασφαλέστερος, ο πιο σίγουρος, εκείνος που οδηγεί τον πρόθυμο μοναχό σύντομα στο σκοπό του, δηλαδή στη πνευματική του τελείωση.

Στη Ρωσία οι χαρισματούχοι εκείνοι γέροντες που αναδείχθηκαν ιδιαίτερα στο διακόνημα του πνευματικού καθοδηγητή, ήταν οι περίφημοι στάρετς. Στάρετς στη Ρωσία ονομάζουν εκείνο το μοναχό ή ιερομόναχο στον οποίο δεν εξομολογείται κάποιος μόνο τις αμαρτίες του, αλλά ουσιαστικά του παραδίδει ολόκληρο το είναι, τη θέληση και τη γνώμη του, την ψυχή του κοντολογίς, ώστε εκείνος, ο γέροντας, να την αναλάβει, να μορφώσει μέσα της το Χριστό και να την παραδώσει καθαρή και αγία σ' Εκείνον.

Έναν πάρα πολύ ωραίο ορισμό, μια εξήγηση περίπου του όρου αυτού, μας δίνει ο μεγάλος Ντοστογιέφσκυ: «Στάρετς είν' αυτός που απασχολεί την ψυχή μας και τη θέλησή μας κι επιβάλλει πάνω μας τη δική του ψυχή και θέληση. Έχοντας διαλέξει ένα στάρετς είναι σα να παραιτείσθε από τη θέλησή σας και να του την παραδίνετε μ' όλη σας την υπακοή, μ' όλη σας την υποταγή.

Εκείνος που μετανοεί, υποκύπτει εθελοντικά σ' αυτή τη δοκιμασία, αυτή τη σκληρή μαθητεία, με την ελπίδα πως ύστερα από ένα μακροχρόνιο στάδιο θα κατανικήσει τον εαυτό του, θα κυριαρχήσει πάνω σ' αυτόν τον ίδιο, για να φτάσει επιτέλους στην τέλεια ελευθερία, δηλαδή στην ελευθερία απέναντι στον εαυτό του, για ν' αποφύγει έτσι την μοίρα εκείνων που έζησαν ολόκληρη ζωή χωρίς να γνωρίσουν ποτέ τι είναι.

Αυτός ο θεσμός των στάρετς δεν είναι κάτι το θεωρητικό, μα μία πρακτική εφαρμογή χιλιόχρονη, που έρχεται από την Ανατολή... Η εξομολόγηση των πιστών στον στάρετς είναι αδιάκοπη, οι δεσμοί που ενώνουν αυτόν που εξομολογείται μ' εκείνον που δέχεται την εξομολόγηση, αδιάλυτοι... Το δοκιμασμένο και χιλιόχρονο αυτό μέσο ηθικής αναγέννησης βοηθά τον άνθρωπο να περάσει από τη σκλαβιά στην ελευθερία, να τον τελειοποιήσει» (Φ. Ντοστογιέφσκυ, «Αδελφοί Καραμάζωφ», εκδ. «ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ», σελ. 57-58. 

ΟΣΙΟΣ ΣΤΑΡΕΤΣ ΙΣΑΑΚΙΟΣ Ο Β' - Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΗΓΟΥΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ (Β)

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Μπότση
«Πατερικό της Όπτινα»,
β' έκδοση, Αθήνα 2006, σελ. 187-189.
«Στο βιβλίο αυτό, το «Πατερικό της Όπτινα», καταχωρήσαμε όσα στοιχεία διασώθηκαν, εκείνα που εμείς μπορέσαμε να βρούμε από τους βίους και τα κατορθώματα των οσίων εκείνων πατέρων. Η ύλη κατανεμήθηκε σε τέσσερα κεφάλαια ως εξής:
Στο Α' κεφάλαιο αναφερόμαστε στην ιστορία της Όπτινα και το θεσμό των γερόντων, όπως εγκαθιδρύθηκε στο μοναστήρι και τη σκήτη. Στο Β' κεφάλαιο παραθέτουμε τις βιογραφίες των δεκατεσσάρων στάρετς που έχουν ήδη ανακηρυχτεί άγιοι. Μολονότι, όπως προαναφέραμε, οι βιογραφίες των έξι από τους οσίους αυτούς έχουν κυκλοφορήσει ήδη στην ελληνική, τους συμπεριλάβαμε κι εκείνους με σύντομες περιλήψεις των βίων τους, γιατί φρονούμε πως χωρίς αυτούς δε θά' ταν ολοκληρωμένο το «Πατερικό».
Η σειρά με την οποία κατατάσσονται στο βιβλίο όλοι οι όσιοι, είναι χρονολογική κι όχι αξιολογική, αναφέρονται δηλαδή με τη σειρά προσέλευσης και διαμονής τους στο μοναστήρι. Θα πρέπει επίσης να σημειώσουμε πως, εκτός από τα βιβλία των έξι στάρετς που ήδη κυκλοφορούν στην ελληνική, για τους περισσότερους υπάρχουν πλήρεις και λεπτομερείς βιογραφίες (στη ρωσική ή στην αγγλική γλώσσα). Οι ανάγκες όμως κι ο σκοπός του βιβλίου αυτού μας περιορίζει στη σύντομη παρουσίασή τους. Στο ίδιο κεφάλαιο, σε παράρτημα, έχουμε παραθέσει τις σύντομες βιογραφίες πέντε άλλων οσίων στάρετς, των οποίων η αγιότητα δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί από την Εκκλησία. Στο Γ' κεφάλαιο υπάρχουν οι βιογραφίες 19 οσίων και γερόντων που σχετίζονταν άμεσα με το μοναστήρι και τους γέροντες της Όπτινα.
Οι γέροντες αυτοί είτε προέρχονταν άμεσα από την Όπτινα κι αναγκάστηκαν για διάφορους λόγους ν' απομακρυνθούν απ' αυτήν, είτε ζούσαν σε κοντινά μοναστήρια κάτω από την απόλυτη καθοδήγηση των γερόντων. Αν και μερικές από τις βιογραφίες αυτές είναι πολύ σύντομες, θα συναντήσει κανείς περιστατικά θαυμαστά, γεμάτα δύναμη σημαντική. Στο Δ' Κεφάλαιο τέλος θεωρήσαμε σκόπιμο να παρουσιάσουμε έξι από τους σπουδαιότερους συγγραφείς που επηρεάστηκαν άμεσα από τους γέροντες της Όπτινα (Γκόγκολ, Ντοστογιέφσκυ, Τολστόϊ κλπ.). Αναφερόμαστε με συντομία στα βιογραφικά τους στοιχεία και δώσαμε περισσότερο χώρο και έμφαση στην παρουσίαση των περιστατικών εκείνων που φανερώνουν την καταλυτική σε πολλές περιπτώσεις επίδραση που είχε πάνω τους η συνάντηση κι η συναναστροφή τους με τους γέροντες.
Σε πολλούς από τους βίους των στάρετς ίσως να μη συναντήσει κανείς τη σοφία του κόσμου τούτου. Θα συναντήσει όμως, ακόμα και στην πιο σύντομη βιογραφία, την αύρα του Αγίου Πνεύματος, μια σοφία θεϊκή. Η χάρη του Θεού είναι ολοφάνερη και στους απλοϊκότερους των μοναχών, σ' αυτούς ίσως περισσότερο, γιατί «τα μωρά του κόσμου εξελέξατο ο Θεός ίνα τους σοφούς καταισχύνη». Το μοναστήρι της Όπτινα για έναν αιώνα, από το 1821 που επανιδρύθηκε ως το 1923 που το έκλεισαν οι μπολσεβίκοι, αναδείχτηκε σε ορμητήριο αναβάσεων πνευματικών. Με την επιρροή των μεγάλων μορφών των στάρετς, αυτών των ανυπέρβλητων καθοδηγητών των ψυχών, η Όπτινα έγινε φυτώριο αγίων, τόπος παραμυθίας, προσευχής και αγιότητας. Και όπως λέει ο Γκόγκολ, επίδρασή της δεν περιορίστηκε μόνο στους μοναχούς κι όσους εργάζονταν στο μοναστήρι και τη σκήτη.
Όλη η γύρω περιοχή είχε υποστεί την αγαθή επιρροή του σπουδαίου αυτού μοναστηριού. Είναι ευχάριστο και πολύ παρήγορο το γεγονός ότι στις μέρες μας, μετά από μερικές δεκαετίες σκληρής δοκιμασίας και ερήμωσης, στην Όπτινα άρχισαν πάλι να καλλιεργούνται τα θαυμαστά άνθη της ερήμου. Οι μοναχοί που ζουν σήμερα εκεί και που αγγίζουν ήδη τους εκατό, επιθυμούν κι ελπίζουν, όπως και όλοι μας, ν' αποκτήσει ξανά το άγιο αυτό μοναστήρι την παλιά της πνευματική δόξα και λαμπρότητα. Ν' αναστηθούν ξανά αναστήματα του μεγέθους των οσίων αυτών πατέρων, για να οικοδομήσουν τώρα την πίστη και την ευλάβεια στο δοκιμασμένο και βασανισμένο λαό».
Πέτρος Μπότσης - Ιανουάριος 2002.
(Απόσπασμα εκ του προλόγου).
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ».

ΠΕΤΡΟΥ ΜΠΟΤΣΗ: ΠΑΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ

(Μέρος 6ον)

ΟΙ ΟΣΙΟΙ ΓΕΡΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ

14. ΟΣΙΟΣ ΣΤΑΡΕΤΣ ΙΣΑΑΚΙΟΣ Ο Β' - Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΗΓΟΥΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ

Ο π. Ισαάκιος κι άλλοι γεροντότεροι μοναχοί έφυγαν με μεγάλη θλίψη από την Όπτινα και πήγαν να ζήσουν στο Κόζελσκ. Σύντομα γύρω τους μαζεύτηκε αρκετός κόσμος που διψούσε για πνευματική βοήθεια και καθοδήγηση. Έτσι σχηματίστηκε ένα μικρό είδος αδελφότητας κοντά τους. Στην Όπτινα οι αρχές έκλεισαν το καθολικό και την εκκλησία της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας. Για λίγο διάστημα, ωσότου ολοκληρωθεί η μεταβίβαση της περιουσίας του μοναστηριού στο μουσείο, άφηναν να γίνονται λειτουργίες στην εκκλησία της Παναγίας του Καζάν. Έτσι οι μοναχοί της Όπτινα που ζούσαν στο Κόζελσκ και τα γειτονικά χωριά μαζεύονταν εκεί και λειτουργούνταν. Στις 6 Αυγούστου του 1923 όμως, ανήμερα της Μεταμορφώσεως, την ώρα που τέλειωσε το συλλείτουργο έκλεισαν και σφράγισαν και την εκκλησία της Παναγίας του Καζάν. Οι λειτουργίες στην Όπτινα σταμάτησαν οριστικά. Οι πατέρες από κει και πέρα μαζεύονταν για να λειτουργηθούν στην εκκλησία του αγίου Γεωργίου στο Κόζελσκ. Και προς τα τέλη του 1924 πήγε στο Κόζελσκ κι ο π. Νίκων κι άρχισε να λειτουργεί στην εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Το 1929 οι αρχές έκλεισαν και τις επτά εκκλησίες του Κόζελσκ ταυτόχρονα. Την ίδια χρονιά σ' όλη τη χώρα εξαπολύθηκε ένα νέο κύμα διωγμών και συλλήψεων. Τον Αύγουστο, μετά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως, συνέλαβαν όλους τους ιερωμένους της Όπτινα, και τον π. Ισαάκιο μαζί, και τους έκλεισαν στη φυλακή στο Κόζελσκ. Μετά τους μετέφεραν όλους μαζί στο Σμόλενσκ. Τον Ιανουάριο του 1930 ολοκληρώθηκαν οι ανακρίσεις και τους εξόρισαν όλους. Ο στάρετς Ισαάκιος πήγε στην πόλη Μπέλεφ, στην επαρχία της Τούλας, για νά ΄ναι κοντά στις πνευματικές του θυγατέρες, τις μοναχές της μονής της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού, που το είχαν κλείσει κι αυτό. Οι διωγμένες μοναχές καθώς κι οι μοναχοί από το Κόζελσκ ζούσαν στο Μπέλεφ πια κι έρχονταν στον στάρετς Ισαάκιο για πνευματική παρηγοριά και καθοδήγηση. Τη θεία λειτουργία την παρακολουθούσαν όλοι μαζί στο ναό του Αγίου Νικολάου, στη συνοικία των Κοζάκων. Ως τον Ιανουάριο του 1938 όλοι σχεδόν αυτοί οι μοναχοί κι οι μονάζουσες έλαβαν μαρτυρικό πόλεμο. Το 1932 τον π. Ισαάκιο τον συλλάβανε για μια ακόμη φορά και τον φυλάκισαν για πέντε μήνες. Όταν οι αρχές είπαν στον ηλικιωμένο αρχιμανδρίτη να φύγει κάπου μακριά, εκείνος απάντησε ήρεμα. -Δε θ' αρνηθώ το σταυρό μου. (Πέντε χρόνια αργότερα ο Κύριος τον αξίωσε να λάβει μαρτυρικό στέφανο). Τον στάρετς Ισαάκιο τον έμπλεξαν τελικά στην υπόθεση του επισκόπου του Μπέλεφ Νικήτα (Πριμπύτκωφ), που ήταν κιόλας 96 χρονών. Ο σεβσμιώτατος Νικήτας είχε κατηγορηθεί ότι μάζευε τάχα τους μοναχούς και τις μοναχές που ήταν αντίθετοι στην επανάσταση και ξεσήκωναν τον τοπικό πληθυσμό. Η αλήθεια όμως ήταν πως ο σεβασμιώτατος Νικήτας και οι άλλοι μοναχοί δεν μνημόνευαν τον εκλεκτό της νομενκλατούρας μητροπολίτη Σέργιο. Το 1937 συνέλαβαν εκατό άτομα και τα εκτέλεσαν όλα με τυφεκισμό. Ο επίσκοπος Νικήτας συκοφαντήθηκε πως καθοδηγούσε ένα μοναστήρι σε κατακόμβες. Στις 16 Δεκεμβρίου του ίδιου χρόνου συνέλαβαν άλλα είκοσι άτομα που, εκτός από έναν, ήταν όλοι μοναχοί. Για δυο βδομάδες τους ανέκριναν διαδοχικά διάφοροι ανακριτές, ενώ όλο αυτό το διάστημα τους είχαν όρθιους, δεν τους άφηναν ούτε να ξαπλώσουν μα ούτε και να καθήσουν. Κι αν κάποιος τους λιποθυμούσε, του έριχναν παγωμένο νερό για να συνέλθει. Οι απαντήσεις του στάρετς Ισαακίου στους ανακριτές, του ήταν ήρεμες, σταθερές και συγκεκριμένες, λακωνικές. -Εγώ προσωπικά δεν κατευθύνω κανένα μοναστήρι σε κατακόμβες ούτε και ανακατεύομαι σε αντισοβιετικές ενέργειες. Στις 25 Δεκεμβρίου του 1937 οι αρχές του Μπέλεφ μήνυσαν όλους τους φυλακισμένους. Τους μετέφεραν στην Τούλα, όπου βρισκόταν το δικαστήριο της «τρόικας» και στις 30 Δεκεμβρίου τους καταδίκασαν όλους σε θάνατο με τυφεκισμό. Η εκτέλεση έγινε στις 8 Ιανουαρίου του 1938, 26 Δεκεμβρίου με το π. η. που ακολουθούν στη Ρωσία, τη μέρα που εορτάζεται η σύναξη της Υπεραγίας Θεοτόκου. Τους μάρτυρες έθαψαν κρυφά στο 162ο χιλιόμετρο προς τη Συμφερούπολη. Αυτό ήταν το τέλος του τελευταίου ηγούμενου και στάρετς στην Όπτινα. Την οσία ζωή του την επισφράγισε με το μαρτυρικό θάνατό του. Δίκαια η Υπερόριος Ρωσική Σύνοδος της Διασποράς τον κατέταξε στο χορό των αγίων, μαζί με τους άλλους δεκατρείς οσίους στάρετς της Όπτινα. Όσιοι πατέρες και μάρτυρες της Όπτινα, πρεσβεύσατε υπέρ ημών!

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Μπότση:
«Πατερικό της Όπτινα», β' έκδοση,
Αθήνα 2006, σελ. 187-189.

ΟΣΙΟΣ ΣΤΑΡΕΤΣ ΙΣΑΑΚΙΟΣ Ο Β' - Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΗΓΟΥΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ (Α)

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Μπότση
«Πατερικό της Όπτινα»,
β' έκδοση, Αθήνα 2006, σελ. 184-187.
«Στο βιβλίο αυτό, το «Πατερικό της Όπτινα», καταχωρήσαμε όσα στοιχεία διασώθηκαν, εκείνα που εμείς μπορέσαμε να βρούμε από τους βίους και τα κατορθώματα των οσίων εκείνων πατέρων. Η ύλη κατανεμήθηκε σε τέσσερα κεφάλαια ως εξής:
Στο Α' κεφάλαιο αναφερόμαστε στην ιστορία της Όπτινα και το θεσμό των γερόντων, όπως εγκαθιδρύθηκε στο μοναστήρι και τη σκήτη. Στο Β' κεφάλαιο παραθέτουμε τις βιογραφίες των δεκατεσσάρων στάρετς που έχουν ήδη ανακηρυχτεί άγιοι. Μολονότι, όπως προαναφέραμε, οι βιογραφίες των έξι από τους οσίους αυτούς έχουν κυκλοφορήσει ήδη στην ελληνική, τους συμπεριλάβαμε κι εκείνους με σύντομες περιλήψεις των βίων τους, γιατί φρονούμε πως χωρίς αυτούς δε θά' ταν ολοκληρωμένο το «Πατερικό».
Η σειρά με την οποία κατατάσσονται στο βιβλίο όλοι οι όσιοι, είναι χρονολογική κι όχι αξιολογική, αναφέρονται δηλαδή με τη σειρά προσέλευσης και διαμονής τους στο μοναστήρι. Θα πρέπει επίσης να σημειώσουμε πως, εκτός από τα βιβλία των έξι στάρετς που ήδη κυκλοφορούν στην ελληνική, για τους περισσότερους υπάρχουν πλήρεις και λεπτομερείς βιογραφίες (στη ρωσική ή στην αγγλική γλώσσα). Οι ανάγκες όμως κι ο σκοπός του βιβλίου αυτού μας περιορίζει στη σύντομη παρουσίασή τους. Στο ίδιο κεφάλαιο, σε παράρτημα, έχουμε παραθέσει τις σύντομες βιογραφίες πέντε άλλων οσίων στάρετς, των οποίων η αγιότητα δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί από την Εκκλησία. Στο Γ' κεφάλαιο υπάρχουν οι βιογραφίες 19 οσίων και γερόντων που σχετίζονταν άμεσα με το μοναστήρι και τους γέροντες της Όπτινα.
Οι γέροντες αυτοί είτε προέρχονταν άμεσα από την Όπτινα κι αναγκάστηκαν για διάφορους λόγους ν' απομακρυνθούν απ' αυτήν, είτε ζούσαν σε κοντινά μοναστήρια κάτω από την απόλυτη καθοδήγηση των γερόντων. Αν και μερικές από τις βιογραφίες αυτές είναι πολύ σύντομες, θα συναντήσει κανείς περιστατικά θαυμαστά, γεμάτα δύναμη σημαντική. Στο Δ' Κεφάλαιο τέλος θεωρήσαμε σκόπιμο να παρουσιάσουμε έξι από τους σπουδαιότερους συγγραφείς που επηρεάστηκαν άμεσα από τους γέροντες της Όπτινα (Γκόγκολ, Ντοστογιέφσκυ, Τολστόϊ κλπ.). Αναφερόμαστε με συντομία στα βιογραφικά τους στοιχεία και δώσαμε περισσότερο χώρο και έμφαση στην παρουσίαση των περιστατικών εκείνων που φανερώνουν την καταλυτική σε πολλές περιπτώσεις επίδραση που είχε πάνω τους η συνάντηση κι η συναναστροφή τους με τους γέροντες.
Σε πολλούς από τους βίους των στάρετς ίσως να μη συναντήσει κανείς τη σοφία του κόσμου τούτου. Θα συναντήσει όμως, ακόμα και στην πιο σύντομη βιογραφία, την αύρα του Αγίου Πνεύματος, μια σοφία θεϊκή. Η χάρη του Θεού είναι ολοφάνερη και στους απλοϊκότερους των μοναχών, σ' αυτούς ίσως περισσότερο, γιατί «τα μωρά του κόσμου εξελέξατο ο Θεός ίνα τους σοφούς καταισχύνη». Το μοναστήρι της Όπτινα για έναν αιώνα, από το 1821 που επανιδρύθηκε ως το 1923 που το έκλεισαν οι μπολσεβίκοι, αναδείχτηκε σε ορμητήριο αναβάσεων πνευματικών. Με την επιρροή των μεγάλων μορφών των στάρετς, αυτών των ανυπέρβλητων καθοδηγητών των ψυχών, η Όπτινα έγινε φυτώριο αγίων, τόπος παραμυθίας, προσευχής και αγιότητας. Και όπως λέει ο Γκόγκολ, επίδρασή της δεν περιορίστηκε μόνο στους μοναχούς κι όσους εργάζονταν στο μοναστήρι και τη σκήτη.
Όλη η γύρω περιοχή είχε υποστεί την αγαθή επιρροή του σπουδαίου αυτού μοναστηριού. Είναι ευχάριστο και πολύ παρήγορο το γεγονός ότι στις μέρες μας, μετά από μερικές δεκαετίες σκληρής δοκιμασίας και ερήμωσης, στην Όπτινα άρχισαν πάλι να καλλιεργούνται τα θαυμαστά άνθη της ερήμου. Οι μοναχοί που ζουν σήμερα εκεί και που αγγίζουν ήδη τους εκατό, επιθυμούν κι ελπίζουν, όπως και όλοι μας, ν' αποκτήσει ξανά το άγιο αυτό μοναστήρι την παλιά της πνευματική δόξα και λαμπρότητα. Ν' αναστηθούν ξανά αναστήματα του μεγέθους των οσίων αυτών πατέρων, για να οικοδομήσουν τώρα την πίστη και την ευλάβεια στο δοκιμασμένο και βασανισμένο λαό».
Πέτρος Μπότσης - Ιανουάριος 2002.
(Απόσπασμα εκ του προλόγου).
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ».

ΠΕΤΡΟΥ ΜΠΟΤΣΗ: ΠΑΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ

(Μέρος 6ον)

ΟΙ ΟΣΙΟΙ ΓΕΡΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ

14. ΟΣΙΟΣ ΣΤΑΡΕΤΣ ΙΣΑΑΚΙΟΣ Ο Β' - Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΗΓΟΥΜΕΝΟΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ

Ο στάρετς Ισαάκιος γεννήθηκε το 1865 στο χωριό Οστρώφ της επαρχίας Όρελ, από γονείς χωρικούς. Το κοσμικό του όνομα ήταν Ιβάν Νικολάγεβιτς Μπομπράκωφ, Ήταν ψηλός, γεροδεμένος, ρωμαλέος. Είχε ένα ολοφώτεινο πρόσωπο που αντιφέγγιζε τόσο την παιδική του απλότητα όσο και την πνευματική σοφία του. Τελείωσε το ενοριακό σχολείο και μετά αποφοίτησε κι από το εκκλησιαστικό σεμινάριο. Στην Όπτινα πήγε το 1884, όταν ήταν δεκαεννιά χρόνων, κι έμεινε εκεί τέσσερεις δεκαετίες. Όταν πήγε στο μοναστήρι, ο στάρετς Αμβρόσιος ζούσε ακόμα. Στις 7 Ιουνίου 1898, στην ηλικία των 33 χρόνων, ο π. Ισαάκιος έγινε μοναχός και τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου χειροτονήθηκε διάκονος. Τέσσερα χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 1902, χειροτονήθηκε ιερομόναχος. Η χειροτονία έγινε στο καθολικό της μονής Σαμορντίνο, την ημέρα των εγκαινίων του ναού αυτού. Το 1908 κοιμήθηκε κι ενταφιάστηκε στην Όπτινα, ως μοναχός ο κατά σάρκα πατέρας του Νικόλαος, σε ηλικία 72 ετών. Ο π. Ισαάκιος διακρινόταν για την ευλάβειά του. Προτού λειτουργήσει, πήγαινε πάντα να εξομολογηθεί στον πνευματικό του πατέρα. Κάποτε τον ρώτησε ένας ιερομόναχος: -Γιατί το κάνεις αυτό; Τι λόγο έχεις να μετανοείς; Τι αμαρτίες μπορείς να έχεις εσύ; Κι ο π. Ισαάκιος του απάντησε: -Μάλιστα! Άφησε το τραπέζι αυτό μέσα στο δωμάτιο για μια εβδομάδα με την πόρτα και τα παράθυρα κλειστά. Μετά έλα και τράβηξε το δάχτυλό σου στην επιφάνειά του από τη μια άκρη στην άλλη. Θα παρατηρήσεις ότι πάνω στο τραπέζι έχει χαραχτεί μια ευδιάκριτη γραμμή και το δάκτυλό σου είναι γεμάτο γεμάτο σκόνη, που ίσως δε διακρίνεται στο φως της ημέρας. Το 1914 κοιμήθηκε ο ηγούμενος π. Ξενοφών κι οι αδελφοί εξέλεξαν νέο ηγούμενο τον π. Ισαάκιο. Η ηγουμενία του συνέπεσε με την πιο κρίσιμη περίοδο της ιστορίας της Όπτινα. Τότε έγινε ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος, η μπολσεβίκική επανάσταση, ο εμφύλιος πόλεμος και στη συνέχεια ο διωγμός της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Όσο κράτησε ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος το μοναστήρι της Όπτινα, μ' όλο που και το ίδιο αντιμετώπιζε δυσκολίες από τα δεινά του πολέμου, συμπαραστάθηκε όσο μπορούσε σ' εκείνους που υπόφεραν. Έδινε ελεημοσύνες σ' εκείνους που είχαν ανάγκη και πρόσφεραν πρόθυμα κατάλυμα σ' όσους κατέφευγαν εκεί ως πρόσφυγες, ιδιαίτερα από τις δυτικές περιοχές της ρωσικής αυτοκρατορίας, όπου ο πόλεμος μαινόταν. Στο χρονικό της σκήτης της Όπτινα αναφέρεται πως ο αρχιμανδρίτης Ισαάκιος έλαβε μέρος στην Πανρωσική Τοπική Σύνοδο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του 1917. Ήταν ένα δείγμα κι αυτό του σεβασμού που έτρεφε η σύνοδος της ρωσικής Εκκλησίας τόσο για το μοναστήρι της Όπτινα όσο και για τον άγιο ηγούμενό της. Στις 23 Ιανουαρίου του 1918 με διάταγμα των μπολσεβίκων η Όπτινα έκλεισε. Το μοναστήρι κατάφερε όμως να επιβιώσει για πέντε χρόνια ακόμα, με τη μορφή ενός γεωργικού συνεταιρισμού. Δυο γέροντες εξακολούθησαν να δέχονται προσκυνητές που έφταναν εκεί για πνευματική καθοδήγηση. Αυτοί ήταν ο στάρετς Νεκτάριος (Τυχόνωφ) και ο στάρετς Ανατόλιος ο Νεότερος (Ποτάπωφ). Το 1919 συλλάβανε για πρώτη φορά τον αρχιμανδρίτη Ισαάκιο και τον φυλακίσανε στο Κόζελσκ. Την άνοιξη του 1923 οι αθεϊστικές αρχές κατάργησαν το γεωργικό συνεταιρισμό και μετέτρεψαν την Όπτινα σε «Μουσείο της Μονής Όπτινα». Οι αρχές έδιωξαν τον ηγούμενο Ισαάκιο για διαχειριστικούς λόγους και διόρισαν τον ιερομόναχο Νίκωνα για να μεταβιβάσει την περιουσία του μοναστηριού στο μουσείο. Τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου κι ενώ τέλειωναν ένα συλλείτουργο που έκαναν, ο π. Ισαάκιος απευθύνθηκε στον π. Νίκωνα και του είπε: -π. Νίκων, χωριζόμαστε. Εσύ μείνε εδώ, γιατί οι προσκυνητές θα εξακολουθήσουν νά 'ρχονται και πρέπει να γίνονται λειτουργίες. Θα μείνει κι ο π. Σεραφείμ ως ιεροδιάκονος. Έτσι, με την ευλογία του αρχιμανδρίτη Ισαακίου ο π. Νίκων συνέχισε να δέχεται προσκυνητές και να τους καθοδηγεί, ως ο τελευταίος στάρετς της Όπτινα.

 

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Μπότση:
«Πατερικό της Όπτινα», β' έκδοση,
Αθήνα 2006, σελ. 184-187.

ΣΤΑΡΕΤΣ ΝΙΚΩΝ Ο ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΑΣ

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Μπότση
«Πατερικό της Όπτινα»,
β' έκδοση, Αθήνα 2006, σελ. 171, 173, 176-178, 181-183.
<<Στο βιβλίο αυτό, το <<Πατερικό της Όπτινα>>, καταχωρήσαμε όσα στοιχεία διασώθηκαν, εκείνα που εμείς μπορέσαμε να βρούμε από τους βίους και τα κατορθώματα των οσίων εκείνων πατέρων. Η ύλη κατανεμήθηκε σε τέσσερα κεφάλαια ως εξής:
Στο Α' κεφάλαιο αναφερόμαστε στην ιστορία της Όπτινα και το θεσμό των γερόντων, όπως εγκαθιδρύθηκε στο μοναστήρι και τη σκήτη. Στο Β' κεφάλαιο παραθέτουμε τις βιογραφίες των δεκατεσσάρων στάρετς που έχουν ήδη ανακηρυχτεί άγιοι. Μολονότι, όπως προαναφέραμε, οι βιογραφίες των έξι από τους οσίους αυτούς έχουν κυκλοφορήσει ήδη στην ελληνική, τους συμπεριλάβαμε κι εκείνους με σύντομες περιλήψεις των βίων τους, γιατί φρονούμε πως χωρίς αυτούς δε θά' ταν ολοκληρωμένο το <<Πατερικό>>.
Η σειρά με την οποία κατατάσσονται στο βιβλίο όλοι οι όσιοι, είναι χρονολογική κι όχι αξιολογική, αναφέρονται δηλαδή με τη σειρά προσέλευσης και διαμονής τους στο μοναστήρι. Θα πρέπει επίσης να σημειώσουμε πως, εκτός από τα βιβλία των έξι στάρετς που ήδη κυκλοφορούν στην ελληνική, για τους περισσότερους υπάρχουν πλήρεις και λεπτομερείς βιογραφίες (στη ρωσική ή στην αγγλική γλώσσα). Οι ανάγκες όμως κι ο σκοπός του βιβλίου αυτού μας περιορίζει στη σύντομη παρουσίασή τους. Στο ίδιο κεφάλαιο, σε παράρτημα, έχουμε παραθέσει τις σύντομες βιογραφίες πέντε άλλων οσίων στάρετς, των οποίων η αγιότητα δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί από την Εκκλησία. Στο Γ' κεφάλαιο υπάρχουν οι βιογραφίες 19 οσίων και γερόντων που σχετίζονταν άμεσα με το μοναστήρι και τους γέροντες της Όπτινα.
Οι γέροντες αυτοί είτε προέρχονταν άμεσα από την Όπτινα κι αναγκάστηκαν για διάφορους λόγους ν' απομακρυνθούν απ' αυτήν, είτε ζούσαν σε κοντινά μοναστήρια κάτω από την απόλυτη καθοδήγηση των γερόντων. Αν και μερικές από τις βιογραφίες αυτές είναι πολύ σύντομες, θα συναντήσει κανείς περιστατικά θαυμαστά, γεμάτα δύναμη σημαντική. Στο Δ' Κεφάλαιο τέλος θεωρήσαμε σκόπιμο να παρουσιάσουμε έξι από τους σπουδαιότερους συγγραφείς που επηρεάστηκαν άμεσα από τους γέροντες της Όπτινα (Γκόγκολ, Ντοστογιέφσκυ, Τολστόϊ κλπ.). Αναφερόμαστε με συντομία στα βιογραφικά τους στοιχεία και δώσαμε περισσότερο χώρο και έμφαση στην παρουσίαση των περιστατικών εκείνων που φανερώνουν την καταλυτική σε πολλές περιπτώσεις επίδραση που είχε πάνω τους η συνάντηση κι η συναναστροφή τους με τους γέροντες.
Σε πολλούς από τους βίους των στάρετς ίσως να μη συναντήσει κανείς τη σοφία του κόσμου τούτου. Θα συναντήσει όμως, ακόμα και στην πιο σύντομη βιογραφία, την αύρα του Αγίου Πνεύματος, μια σοφία θεϊκή. Η χάρη του Θεού είναι ολοφάνερη και στους απλοϊκότερους των μοναχών, σ' αυτούς ίσως περισσότερο, γιατί <<τα μωρά του κόσμου εξελέξατο ο Θεός ίνα τους σοφούς καταισχύνη>>. Το μοναστήρι της Όπτινα για έναν αιώνα, από το 1821 που επανιδρύθηκε ως το 1923 που το έκλεισαν οι μπολσεβίκοι, αναδείχτηκε σε ορμητήριο αναβάσεων πνευματικών. Με την επιρροή των μεγάλων μορφών των στάρετς, αυτών των ανυπέρβλητων καθοδηγητών των ψυχών, η Όπτινα έγινε φυτώριο αγίων, τόπος παραμυθίας, προσευχής και αγιότητας. Και όπως λέει ο Γκόγκολ, επίδρασή της δεν περιορίστηκε μόνο στους μοναχούς κι όσους εργάζονταν στο μοναστήρι και τη σκήτη.
Όλη η γύρω περιοχή είχε υποστεί την αγαθή επιρροή του σπουδαίου αυτού μοναστηριού. Είναι ευχάριστο και πολύ παρήγορο το γεγονός ότι στις μέρες μας, μετά από μερικές δεκαετίες σκληρής δοκιμασίας και ερήμωσης, στην Όπτινα άρχισαν πάλι να καλλιεργούνται τα θαυμαστά άνθη της ερήμου. Οι μοναχοί που ζουν σήμερα εκεί και που αγγίζουν ήδη τους εκατό, επιθυμούν κι ελπίζουν, όπως και όλοι μας, ν' αποκτήσει ξανά το άγιο αυτό μοναστήρι την παλιά της πνευματική δόξα και λαμπρότητα. Ν' αναστηθούν ξανά αναστήματα του μεγέθους των οσίων αυτών πατέρων, για να οικοδομήσουν τώρα την πίστη και την ευλάβεια στο δοκιμασμένο και βασανισμένο λαό>>.
Πέτρος Μπότσης - Ιανουάριος 2002.
(Απόσπασμα εκ του προλόγου).
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ».

ΠΕΤΡΟΥ ΜΠΟΤΣΗ: ΠΑΤΕΡΙΚΟ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ

(Μέρος 6ον)

ΟΙ ΟΣΙΟΙ ΓΕΡΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΟΠΤΙΝΑ

13. ΣΤΑΡΕΤΣ ΝΙΚΩΝ Ο ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΑΣ

Η ζωή ολόκληρη είναι ένα μυστήριο, που το γνωρίζει μόνο ο Θεός. Τα περιστατικά στη ζωή δεν συνδέονται τυχαία, όλα είναι στην πρόνοια του Θεού. Πάρε για παράδειγμα τα γεγονότα στη δική σου ζωή.

Σε όλα υπάρχει ένα βαθύ νόημα. Σε μια δεδομένη στιγμή τα γεγονότα ίσως φαίνονται ακατανόητα, πολλά απ' αυτά όμως αποκαλύπτονται στο μέλλον...>>. Τα λόγια αυτά είπε ο στάρετς Βαρσανούφριος στο δόκιμο Νίκωνα, το στενό μαθητή και διάδοχό του στην κλήση της γεροντίας.

Κι ο δόκιμος Νίκων, ο μετέπειτα στάρετς, που αναγεννήθηκε κι ανδρώθηκε πνευματικά στη θεοχαρίτωτη κυψέλη της Όπτινα, κλήθηκε αργότερα να κάνει τους χριστομίμητους αγώνες του στον κόσμο και ν' αξιωθεί να λάβει μαρτυρικό θάνατο.

Ο Νικόλαος Μπελάεφ γεννήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 1888 στη Μόσχα. Ήταν το τέταρτο παιδί της οικογένειας του Μητροφάνη Νικολάγεβιτς και της Βέρας Λαυρέντιεβνα. Η μητέρα του ήταν πολύ ευλαβής και δίκαιη κι είχε έναν ευχάριστο, ήρεμο χαραχτήρα.

[...] Το Φεβρουάριο του 1907 οι αδελφοί Μπελάεφ ανακοίνωσαν στη μητέρα τους την απόφασή τους ν' ακολουθήσουν το μοναχικό βίο. Εκείνη ξαφνιάστηκε. Έβαλε όμως το χριστιανικό καθήκον πιο ψηλά από τη μητρική αγάπη.

Ευλόγησε τα παιδιά που είχαν γονατίσει μπροστά της και τους έδωσε την ευχή της κι από ένα σταυρό για το ξεκίνημα της μοναχικής ζωής. Τα δύο αδέρφια έφτασαν στις 24 Φεβρουαρίου του 1907 στην Όπτινα,

που τους φάνηκε σαν <<...ένα ειρηνικό καταφύγιο, προφυλαγμένο από τις εγκόσμιες καταιγίδες και τους πειρασμούς>>, όπως έγραφε αργότερα στο ημερολόγιό του ο δόκιμος Νικόλαος.

Πέρασαν όλη τη μεγάλη σαρακοστή στο μοναστήρι εκτελώντας με ζήλο τα διακονήματα που τους ανάθεσαν. Ο Νικόλαος επισκεπτόταν όσο πιο συχνά μπορούσε το στάρετς Βαρσανούφριο.

Και μ' όλο που ο ηγούμενος δεν τους δεχόταν στην αδελφότητα, εκείνοι αγωνίζονταν σταθερά κι αταλάντευτα στους μοναχικούς αγώνες. Μετά το Πάσχα έφυγαν για τη Μόσχα, εξακολουθούσαν όμως να επισκέπτονται την Όπτινα.

Και στις 9 Δεκεμβρίου ο στάρετς Βαρσανούφριος τους ανακοίνωσε πως γίνονται δεκτοί στην αδελφότητα της σκήτης. Στις 10 Δεκεμβρίου τα δύο αδέλφια έφυγαν για τη Μόσχα, για να πάρουν μαζί τους τ' απαραίτητα έγγραφα και ν' αποχαιρετήσουν τους δικούς τους. 

Και τις 22 Δεκεμβρίου άφησαν τη Μόσχα για πάντα. Στη σκήτη στο Νικόλαο ανάθεσαν γενικά καθήκοντα. Έτσι ο στάρετς Βαρσανούφριος είχε την ευκαιρία να τον δοκιμάσει στο διακόνημα της αλληλογραφίας, όπου σύντομα διαπίστωσε τις ιδιαίτερες ικανότητές του. 

Προς το τέλος Φεβρουαρίου του ανάθεσαν να βοηθάει το βιβλιοθηκάριο, καθώς και να διαβάζει και να ψάλλει στο χορό. Ο Νικόλαος έκανε υπακοή σ' ό,τι ανέθεταν. Ποτέ του δε ζητούσε ευλογία να κάνει κάτι άλλο που ο ίδιος ήθελε, για ν' αποφύγει τη ματαιότητα και τη φιλαυτία.

Του είχαν πει πως δεν πρέπει ν' αρνείται να κάνει κάτι αν του το ανάθεταν ή αν του το ζήτησαν απλά. Κι αυτό συμβούλευε ο ίδιος αργότερα στα πνευματικά του παιδιά. [....] Στις 24 Μαίου 1915 ο π. Νικόλαος έλαβε το μικρό σχήμα και μετονομάστηκε σε Νίκων.

Ήταν τότε 27 ετών. Στις 30 Απριλίου 1916 χειροτονήθηκε διάκονος και στις 23 Απριλίου του 1917 ιερέας. Μετά ήρθαν τα δύσκολα χρόνια της επανάστασης. Η Όπτινα, όπως κι όλα τα μοναστήρια στη Ρωσία, περνούσε φριχτές μέρες.

Ο π. Νίκων συγκέντρωσε όλες τις δυνάμεις του κι αγωνίστηκε με πάθος, έχοντας ως ύψιστο στόχο των αγώνων του τη δόξα του Θεού. - Θα πεθάνω, μα δε θα φύγω, έγραφε στο ημερολόγιό του. Τα μοναστήρια γύρω του έκλειναν το ένα μετά το άλλο.

Τα προφητικά λόγια του στάρετς Βαρσανουφρίου, πού' χε πει πολλά χρόνια πριν, επαληθεύονταν. - Τα μοναστήρια, είχε προφητέψει ο στάρετς, θα καταστραφούν, θα διωχτούν.

Θά΄ρθουν δύσκολοι καιροί για την Όπτινα. Θα ζήσεις και συ την εποχή και θα δεις χριστιανούς να βασανίζονται, τα μαρτύριά τους θα μοιάζουν με κείνα των αρχαίων μαρτύρων. Εγώ θα πεθάνω, μα συ θα τα ζήσεις όλ' αυτά τα φοβερά πράγματα.

Θα ζήσεις σε πολύ δύσκολους χρόνους. Στις 19 Σεπτεμβρίου 1919 συλλάβανε τον π. Νίκωνα αναίτια και τον φυλάκισαν. Στη μητέρα του έγραψε πως τον συλλάβανε και τον φυλάκισαν μόνο επειδή ήταν μοναχός.

Λίγο αργότερα τον άφησαν και γύρισε στην Όπτινα. Οι μοναχοί αποφάσισαν όλοι να μη φύγουν από το μοναστήρι, κάθε μέρα όμως και κάθε ώρα περίμεναν διωγμούς, εξορία, φυλακή ή και θάνατο.

Το 1923 μετέτρεψαν το μοναστήρι και τα οικοδομήματά του σε μουσείο. Οι μοναχοί πήραν εντολή να φύγουν και να πάνε όπου θέλουν. Στο μοναστήρι θά' μεναν μόνο είκοσι υπάλληλοι του μουσείου.

Ο αρχιμανδρίτης Ισαάκιος έκανε τον Ιούνιο την τελευταία του λειτουργία μαζί με τους άλλους κληρικούς κι έδωσε ευλογία στον π. Νίκωνα να μείνει και να δέχεται τους προσκυνητές.

Από τότε ο π. Νίκων άρχισε να δέχεται ανθρώπους και να τους συμβουλεύει, να λειτουργεί όχι μόνο ως πνευματικός, μα κι ως γέροντας, κάτι που ως τότε απόφευγε το μοναστήρι. Η εντολή του αρχιμανδρίτη φαίνεται πως λειτούργησε ως άνωθεν επίνευση.

[...] Από τότε διώχθηκε από παντού και αναγκαζόταν να περιφέρεται από πόλη σε πόλη και από χωριό σε χωριό, ώσπου έφτασε και νοίκιασε ένα μικρό δωμάτιο.

Κάποτε, στην αρχή της μεγάλης σαρακοστής κι ενώ έβγαζε τα χιόνια πού' χαν μαζευτεί στην αυλή, το πόδι του άρχισε να αιμορραγεί. Για τρεις βδομάδες καθηλώθηκε στο κρεβάτι με πυρετό.

Δεν ξέρουμε αν σ' αυτό το διάστημα πήγε στην Πινέγκα για μια εξέταση κι εκεί του είπαν πως είχε αναζωπυρωθεί η παλιά του φυματίωση. Όταν η σπιτονοικοκυρά του έμαθε πως ο <<εργάτης>> της αρρώστησε όχι μόνο δεν του συμπαραστάθηκε αλλά και τον πέταξε έξω με φωνές.

Πέταξε έξω τα πράγματά του, ενώ ο καημένος ο π. Νίκων ένιωθε τόσο εξαντλημένος που δεν μπορούσε να κουνηθεί. Θυμήθηκε τότε τ' αλησμόνητα λόγια του αγαπημένου του στάρετς Βαρσανουφρίου:

<<Κύριε, σώσε το δούλο Σου Νικόλαο. Βοήθησέ τον και προστάτεψέ τον όταν βρεθεί χωρίς κατάλυμα>>. Σ' αυτήν την ελεεινή κατάσταση, ξαπλωμένο πάνω σε δυο σανίδια, ντυμένο μόνο μ' ένα βαμβακερό παλτό, ένα καπέλο και ψάθινα παπούτσια, τον βρήκε ο π. Πέτρος και τον έπεισε να βρουν ένα σπίτι και να το νοικιάσουν μαζί.

Κι ο π. Πέτρος μετέφερε τον π. Νίκωνα στην καινούργια κατοικία που θά' ταν κι η τελευταία του. Προς τα μέσα Μαίου η κατάσταση της υγείας του χειροτέρεψε πολύ. Τον πυρετό και τις κρυάδες ακολούθησαν περίοδοι με έντονες εφιδρώσεις, μεγάλη αδυναμία, δυσκολία στην αναπνοή και κατακλίσεις.

Τα πνευμόνια του είχαν καταστραφεί. Τους τελευταίους δυο μήνες της αρρώστιάς του κοινωνούσε σχεδόν κάθε μέρα. Κι η προσευχή του ήταν αδιάλειπτη. Η πνευματική αυτή κατάστασή του επηρέασε βαθιά τον π. Πέτρο, που νόμιζε πως έτσι βρισκόταν πάλι στην Όπτινα.

Γύρω στα τέλη του Απρίλη μια από τις πνευματικές του θυγατέρες είδε ένα όνειρο που την ξάφνιασε γιατι ήταν πολύ ζωντανό. Είδε πως ο στάρετς Βαρσανούφριος πήγε στο κελλί του π. Νίκωνα στο Κόζελσκ κι άρχισε να βγάζει τα πράγματά του έξω.

Όταν έβγαλε και το κρεβάτι τον ρώτησε: -Μπάτιουσκα, γιατί βγάζεις το κρεβάτι του π. Νίκωνα έξω; Πού θα κοιμηθεί τώρα; -Έρχεται κοντά μου, της απάντησε ο στάρετς, δε χρειάζεται κρεβάτι. Θα σου δώσω το δικό μου.

Όσο πλησίαζε το τέλος του, τόσο τα βάσανά του λιγόστευαν. Μόνο η εξάντλησή του έμεινε. Θυμόταν τους γέροντες της Όπτινα και την αδελφότητα, καλούσε τα πνευματικά του παιδιά σε μετάνοια ένα ένα, με τ' όνομά τους και τους σταύρωνε στον αέρα, σα να τους ευλογούσε.

Κάποτε είδε το στάρετς Μακάριο. - Σεβαστέ μου Μπάτιουσκα, π. Μακάριε, έκραξε. Ειρήνη, φέρε ένα κάθισμα... Ο μπάτιουσκα Μακάριος ήρθε να μας δει, δεν τον βλέπεις; Η αδελφή Ειρήνη νόμιζε πως παραμιλούσε και δεν έκανε ό,τι της έλεγε.

- Συγχώρεσέ με, μπάτιουσκα, δεν έχει εμπειρία, συμπλήρωσε ήρεμα ο π. Νίκων. Την Τετάρη 25η Ιουνίου, είχε τόσο εξασθενήσει που δεν μπορούσε ούτε να μιλήσει. Τον κοινώνησαν και του διάβασαν την ακολουθία εις ψυχορραγούντα.

Την ίδια μέρα αργά το βράδυ αναπαύτηκε ειρηνικά. Ήταν τότε 43 ετών. Τις τελευταίες μέρες της αρρώστιάς του προσευχόταν συνέχεια νά' χει ειρηνικό τέλος. Κι ο Κύριος εισάκουσε την προσευχή του και τον αξίωσε νά' χει ειρηνικό τέλος.

Κι ο Κύριος εισάκουσε την προσευχή του και τον αξίωσε νά' χει τέλος ειρηνκό, οσιακό, ανώδυνο, ανεπαίσχυντο. Το πρόσωπό του δεν έμοιαζε με νεκρού, περισσότερο έδειχνε να να κοιμάται, περιμένοντας την ανάσταση των νεκρών.

Η κηδεία του έγινε την 27 η Ιουνίου. Ο μέγας Βαρσανούφριος αναφέρει πως <<ο Θεός δεν παίρνει την ψυχή του οσίου, ωσότου έρθει στα ύψη του τελείου ανθρώπου. Ο π. Νίκων, παρά το νεαρό της ηλικίας του, αγωνίστηκε πολύ εναντίον των αοράτων εχθρών του χριστιανισμού, της σάρκας και του κόσμου.

Και ταυτόχρονα αγωνίστηκε στον αμπελώνα του Κυρίου, σπέρνοντας με ζήλο το σπόρο της αλήθειας, της αγάπης, της καλοσύνης, για να μπορέσουν οι πιστοί ν' αντέξουν στα δύσκολα χρόνια που ακολουθούσαν. Κι ο Θεός τον αξίωσε νά' χει μαρτυρικό θάνατο. 

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Μπότση:
<<Πατερικό της Όπτινα>>, β' έκδοση,
Αθήνα 2006, σελ. 171, 173, 176-178, 181-183.