Η ΖΩΗ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ (Β)

 

«Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21».
Δεύτερη έκδοση: «Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ», Απρίλιος 2021, σελ. 500-503.
«Και το βιβλίο αυτό είναι καρπός ευγνωμοσύνης προς τους πολυπληθείς ακροατές/μαθητές μου του «Λαϊκού Πανεπιστημίου», που κατακλύζουν κάθε Τρίτη την αίθουσα τελετών της γεραράς «Εταιρείας Φίλων του Λαού», για να ακούσουν πέμπτη χρονιά φέτος τα μαθήματά μου, παρά το νυκτερινό της ώρας (7-9 μ.μ.).
Στα μαθήματα αυτά προσέρχονται παιδιά όλων των ηλικιών, από 20 έως 85 ετών. Άλλα κρατούν σημειώσεις, άλλα κρατούν μαγνητόφωνα.
Αυτά μου έδωσαν το έναυσμα, το ερέθισμα και την ώθηση να δώσω στις παραδόσεις μου μορφή βιβλίου.
Την πρώτη χρονιά εδίδαξα έναν κύκλο μαθημάτων υπό τον τίτλο Το βυζαντινό ναυτικό, που πήρε μορφή καλαίσθητου βιβλίου από τις εκδόσεις Ιω. Σιδέρη (2007), τη δεύτερη χρονιά εδίδαξα τους πολιτικούς θεσμούς και τα πολιτικά σώματα της σπαρτιατικής πολιτείας, την τρίτη την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου,
που το 2008/09 σε πολύ διευρυμένη μορφή και με σπάνια βιβλιογραφία εκδόθηκε από τις Εκδόσεις ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΩΝ - ΚΑΡΤΕΡΗΣ, την τέταρτη χρονιά παρέδωσα «Το λυκόφως της Σπάρτης»,
που μαζί με τις προηγούμενες παραδόσεις μου αποτέλεσαν την πρωταρχική μαγιά για να συγγραφεί και να εκδοθεί το δίτομο έργο μου Ιστορία της Αρχαίας Σπάρτης (Gutenberg, 2006).
Πέρσι είχα την ευκαιρία να διδάξω τρεις κύκλους μαθημάτων: α) Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, β) Το τουρκικό imperium και γ) Τουρκοκρατία, που πήραν μορφή βιβλίου και εκδόθηκαν σε καλαίσθητη μορφή από τις εκδόσεις Λεωνίδα Γεωργιάδη.
Τα φετινά μαθήματα θα είναι αφιερωμένα στην Ελληνική Επανάσταση. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν εξετάζει καταλεπτώς το μεγάλο εκείνο γεγονός.
Περιορίζεται αυστηρώς σε όσα προτίθεμαι να παραδώσω και αυτά είναι ό,τι λέγει ο τίτλος: Μεγάλες μορφές και μεγάλες στιγμές του '21.
Όχι όλος ο Αγώνας στην πολυμορφία και την πολύπτυχη διάστασή του.
Οι βασικοί λόγοι είναι δύο: Εκ των πραγμάτων είναι αδύνατον να συμπεριληφθεί όλος ο Αγώνας σε σειρά δίωρων -ανά δεκαπενθήμερο- μαθημάτων ενός εξαμήνου και, δεύτερον -πέρα από άλλες εκδοτικές μου δραστηριότητες- μία τρίτομη ή τετράτομη Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως,
που θα εξετάζει εξονυχιστικά, με πνεύμα κριτικό και -στο μέτρο του ανθρώπινα δυνατού- αντικειμενικά κάθε γεγονός, είτε αυτό είναι στρατιωτικό, είτε πολιτικό, είτε διπλωματικό.
Και για τον λόγο αυτό υπάρχει ένας διαχωρισμός:
Στους δύο πρώτους τόμους εξετάζονται τα στρατιωτικά γεγονότα και στον τρίτο τα πολιτικά, διπλωματικά, οικονομικά γεγονότα, καθώς και ό,τι μπορεί να έχει σχέση με την οργάνωση της παιδείας στη διάρκεια της πολυχρονίου πολεμικής δοκιμασίας.
Το βιβλίο αυτό, λόγω όγκου και τεράστιου κόστους, μόνο αν βρεθεί χορηγός θα καταστεί εφικτό να εκδοθεί.
Ευελπιστούμε ότι κάποιος θα συνδράμει.
Όχι πάντως η ελληνική πολιτεία.
Αυτή με τίμησε και με τιμά με το υπέρτατο βραβείον: «το κώνειον»!
(Απόσπασμα εκ του προλόγου)
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Σαράντου Καργάκου: «Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β'»,

Η ΖΩΗ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ

Σε κάθε επανάσταση γίνονται αγριότητες. Φυσικά, πάμπολλες έγιναν και στη διάρκεια της Επαναστάσεως του '21.
Αλλά το μεγαλείο του '21 συνίσταται όχι μόνο στα μεγάλα έργα, αλλά και στο γεγονός αυτοί που είδαν, αυτοί που συμμετείχαν,
αυτοί που διέπραξαν και τα φρικτά έργα, δεν τα απέκρυψαν' τα απεκάλυψαν και τα στιγμάτισαν.
Έχω διαβάσει σχεδόν όλα όσα έχουν γράψει οι πρωταγωνιστές των επαναστάσεων από τον 18ο ως τον 20ο αι.
Πουθενά ή σπάνια υπάρχει στα κείμενά τους ομολογία εγκλήματος.
Δεν έχω αφήσει αδιάβαστο κανένα βιβλίο απ' όσα έγραψαν οι μεγάλοι Γερμανοί και Σοβιετικοί πολέμαρχοι.
Οι μεν μπορεί να κατηγορούν τους δε για αγριότητες, αλλά ποτέ τον εαυτό τους.
Οι Γερμανοί απλώς γράφουν πως, ό,τι κακό γινόταν, διεπράττετο εν αγνοία τους.
Τους έλειψε το θάρρος της ομολογίας. Στους αγωνιστές του '21, όχι.

Ας επανέλθουμε, όμως, στον Μακρυγιάννη. Μετά την επίθεση εναντίον της Άρτας, ασθένησε και πήγε στο Μεσολόγγι προς θεραπεία. Μετά την ανάρρωσή του έλαβε μέρος σε πολλές επιχειρήσεις της Αν. Στερεάς, άρχισε να εξελίσσεται σε μικροκαπετάνιο και να δρα κάτω από τη βαριά σκιά του Ανδρούτσου. Παρότι Ανδρούτσος και Γκούρας τον έκαναν πολιτάρχη στην Αθήνα, ο Μακρυγιάννης δεν διστάζει να στιγματίσει τη φιλαργυρία, τη σκληρότητα και την τυραννική άσκηση της εξουσίας τους, χωρίς να παραβλέπει τη στρατιωτική αξία τους.

Ο Μακρυγιάννης δεν ήθελε τη στρατιωτική, ήθελε μια πολιτική εξουσία, μια κυβέρνηση που να συντονίζει τα πάντα. Γι' αυτό με τους λίγους άνδρες του στις 25 Οκτωβρίου 1823 κατέβηκε στην Πελοπόννησο και έθεσε τον εαυτό του στην υπηρεσία του Βουλευτικού. Ήταν υπέρ της πολιτικής νομιμότητας. Γράφει: «Και οι Γύφτοι νάχουν την κυβέρνησιν, εγώ θα υποτάζωμαι» (ό.π., σ.133). Ήδη, όμως, το χάσμα είχε ανοίξει. Οι συγκρούσεις άρχισαν και σ' αυτές έλαβε μέρος στο πλευρό της κυβερνήσεως και ο Μακρυγιάννης.

Στη Δαλαμανάρα μάλιστα πολέμησε εναντίον του Νικηταρά. Η κατάσταση, πάντως, του προκαλεί οδύνη. «Μοιράστηκαν οι καλοί πατριώτες να προκόψουν την πατρίδα» γράφει πικρά (ό. π., σ.106). Συμμετέχει, αλλά ψυχικά απέχει. Όταν ο Ανδρ. Ζαϊμης στη δεύτερη φάση του Εμφυλίου τον καλεί κοντά του έναντι μισθού χιλίων γροσίων τον μήνα, ο Μακρυγιάννης, αηδιασμένος από το άσκοπο αιματοκύλισμα, του απαντά: «Πενήντα χιλιάδες να μου δώσετε, κρέας διά Εμφύλιον πόλεμον δεν πουλώ» (ό.π., σ.118).

Ωστόσο, παρά τα υπέροχα αυτά λόγια, εξακολουθούσε να υπηρετεί την κυβέρνηση Κουντουριώτη και του Μαυροκορδάτου, που δεν παύει, ωστόσο, στα Απομνημονεύματα να κακολογεί, χωρίς πάλι να δικαιώνει και την άλλη πλευρά: «Μούτζες και στρούτζες νάχουν και τόνα μέρος και τ' άλλο» γράφει απογοητευμένος (ό.π., σ.126). Είναι κι αυτός βουτηγμένος στη διαμάχη.

Αφού για κάποιο διάστημα έμεινε στην Ύδρα για λόγους προστασίας και ο Κουντουριώτης του έδωσε βαθμό αντιστρατήγου, θόλωσε από τον βαθμό η πνευματική του όραση κι έκανε εκστρατεία στα ενδιάμεσα της Μεσσηνίας, όπου παραλίγο να συλληφθεί. Με τους λίγους συντρόφους του επέστρεψαν στην Τριπολιτσά κι από εκεί στο Ναύπλιο. Εξήγησε στα μέλη της κυβερνήσεως ότι το μεγαλύτερο μέρος του Μοριά στέκεται στο πλευρό του Κολοκοτρώνη και πως οι κυβερνητικοί με τις υπάρχουσες δυνάμεις είναι αδύνατον να υπερισχύσουν.

Και τότε του ανετέθη μια θλιβερή αποστολή: να γίνουν ώστε να έλθουν ρουμελιώτικα στρατεύματα στον Μοριά, για να νικήσουν τους «στασιαστές». Πράγματι, ο Μακρυγιάννης έφθασε στην Αθήνα και συνεννοήθηκε με τον Καρατάσο, τον Γάτσο και άλλους, που όντως έφθασαν στον Μοριά και επιδόθηκαν σε πόλεμο και άγριες λεηλασίες. Στον Εμφύλιο αυτό συμμετείχαν και ο Γ. Καραϊσκάκης, ο Κ. Τζαβέλας και ο Γιάννης Γκούρας. Τα όσα φρικτά έγιναν τότε περιγράφονται σε αυτόν τον τόμο (Π. Π. Γερμανός, σσ. 115-117, Θ. Κολοκοτρώνης, σσ. 206-211).

Το θλιβερό επακόλουθο όλης αυτής της αδελφοσφαγής ήταν να αχρηστευθεί όλη η πολεμική και πολιτική αφρόκρεμα του Μοριά, ο Ιμπραήμ να βγει τον Φεβρουάριο του 1825, όταν μαζί με τον Δημ. Υψηλάντη, τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη και τους λίγους τακτικούς, μπόρεσαν να νικήσουν στους Μύλους της Λέρνης τους Αιγυπτίους του Ιμπραήμ (βλ. πλήρη περιγραφή σε αυτόν τον τόμο, σ. 248-249). Τότε είναι που είπε στον Γάλλο ναύαρχο Δεριγνύ τα αθάνατα λόγια:

...«Κι αν είμαστε ολίγοι εις το πλήθος του Μπραϊμη, παρηγοριόμαστε με έναν τρόπον ότι η τύχη μας έχει εμάς τους Έλληνες πάντοτε ολίγους. Ότι αρχή και τέλος, παλαιόθεν και τώρα, όλα τα θηρία πολεμούν να μας φάνε και δεν μπορούνε' τρώνε από μας και μένει και μαγιά. Και οι ολίγοι αποφασίζουν να πεθάνουν' και όταν κάνουν αυτείνη την απόφαση, λίγες φορές χάνουν και πολλές κερδαίνουν»... (ό.π., τ. Α', σσ. 170-171).

Κι ακόμα σε τέσσερεις Γάλλους αξιωματικούς (ο γαλλικός στόλος ναυλοχούσε στον Αργολικό) που του υπέδειξαν την αδυναμία των Ελλήνων ο Μακρυγιάννης έδωσε την ίδια λεωνίδεια απάντηση:

...«Ξέραμεν ότ' είναι πολλοί αυτείνοι και μαθητικοί [=τακτικοί] κ' έχουν και κανόνια και όλα τα μέσα' εμείς απ' ούλα είμαστε αδύναμοι' όμως ο Θεός φυλάγει και τους αδύνατους' κι αν πεθάνωμεν, πεθαίνομεν διά την πατρίδα μας, διά την θρησκεία μας και πολεμούμεν όσο μπορούμεν εναντίον της τυραγνίας' κι ο Θεός βοηθός. Αυτός είναι θάνατος γλυκός, ότι κανένας δεν θα γένη αθάνατος' κι όταν ο Χάρος θάρθη να μας πάρη, όταν θέλη, αρρώστους και δυστυχείς, καλύτερα σήμερα να πεθάνωμεν». Με φίλησε ένας απ' αυτούς και τον φίλησα κι εγώ. Ύστερα φύγαν... (Ό,π., σσ. 173-174).

( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίου του Σαράντου Καργάκου:
Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 500-503.

Η ΖΩΗ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ (Α)

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Σαράντου Καργάκου: Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 497-500.
<<Και το βιβλίο αυτό είναι καρπός ευγνωμοσύνης προς τους πολυπληθείς ακροατές/μαθητές μου του <<Λαϊκού Πανεπιστημίου>>, που κατακλύζουν κάθε Τρίτη την αίθουσα τελετών της γεραράς <<Εταιρείας Φίλων του Λαού>>, για να ακούσουν πέμπτη χρονιά φέτος τα μαθήματά μου, παρά το νυκτερινό της ώρας (7-9 μ.μ.).
Στα μαθήματα αυτά προσέρχονται παιδιά όλων των ηλικιών, από 20 έως 85 ετών. Άλλα κρατούν σημειώσεις, άλλα κρατούν μαγνητόφωνα.
Αυτά μου έδωσαν το έναυσμα, το ερέθισμα και την ώθηση να δώσω στις παραδόσεις μου μορφή βιβλίου.
Την πρώτη χρονιά εδίδαξα έναν κύκλο μαθημάτων υπό τον τίτλο Το βυζαντινό ναυτικό, που πήρε μορφή καλαίσθητου βιβλίου από τις εκδόσεις Ιω. Σιδέρη (2007), τη δεύτερη χρονιά εδίδαξα τους πολιτικούς θεσμούς και τα πολιτικά σώματα της σπαρτιατικής πολιτείας, την τρίτη την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου,
που το 2008/09 σε πολύ διευρυμένη μορφή και με σπάνια βιβλιογραφία εκδόθηκε από τις Εκδόσεις ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΩΝ - ΚΑΡΤΕΡΗΣ, την τέταρτη χρονιά παρέδωσα <<Το λυκόφως της Σπάρτης>>,
που μαζί με τις προηγούμενες παραδόσεις μου αποτέλεσαν την πρωταρχική μαγιά για να συγγραφεί και να εκδοθεί το δίτομο έργο μου Ιστορία της Αρχαίας Σπάρτης (Gutenberg, 2006).
Πέρσι είχα την ευκαιρία να διδάξω τρεις κύκλους μαθημάτων: α) Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, β) Το τουρκικό imperium και γ) Τουρκοκρατία, που πήραν μορφή βιβλίου και εκδόθηκαν σε καλαίσθητη μορφή από τις εκδόσεις Λεωνίδα Γεωργιάδη.
Τα φετινά μαθήματα θα είναι αφιερωμένα στην Ελληνική Επανάσταση. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν εξετάζει καταλεπτώς το μεγάλο εκείνο γεγονός.
Περιορίζεται αυστηρώς σε όσα προτίθεμαι να παραδώσω και αυτά είναι ό,τι λέγει ο τίτλος: Μεγάλες μορφές και μεγάλες στιγμές του '21.
Όχι όλος ο Αγώνας στην πολυμορφία και την πολύπτυχη διάστασή του.
Οι βασικοί λόγοι είναι δύο: Εκ των πραγμάτων είναι αδύνατον να συμπεριληφθεί όλος ο Αγώνας σε σειρά δίωρων -ανά δεκαπενθήμερο- μαθημάτων ενός εξαμήνου και, δεύτερον -πέρα από άλλες εκδοτικές μου δραστηριότητες- μία τρίτομη ή τετράτομη Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως,
που θα εξετάζει εξονυχιστικά, με πνεύμα κριτικό και -στο μέτρο του ανθρώπινα δυνατού- αντικειμενικά κάθε γεγονός, είτε αυτό είναι στρατιωτικό, είτε πολιτικό, είτε διπλωματικό.
Και για τον λόγο αυτό υπάρχει ένας διαχωρισμός:
Στους δύο πρώτους τόμους εξετάζονται τα στρατιωτικά γεγονότα και στον τρίτο τα πολιτικά, διπλωματικά, οικονομικά γεγονότα, καθώς και ό,τι μπορεί να έχει σχέση με την οργάνωση της παιδείας στη διάρκεια της πολυχρονίου πολεμικής δοκιμασίας.
Το βιβλίο αυτό, λόγω όγκου και τεράστιου κόστους, μόνο αν βρεθεί χορηγός θα καταστεί εφικτό να εκδοθεί.
Ευελπιστούμε ότι κάποιος θα συνδράμει.
Όχι πάντως η ελληνική πολιτεία.
Αυτή με τίμησε και με τιμά με το υπέρτατο βραβείον: το κώνειον>>!
(Απόσπασμα εκ του προλόγου)
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

Η ΖΩΗ ΚΑΙ Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ

Ο ίδιος ο Μακρυγιάννης στα Απομνημονεύματά του μας δίνει την καταγωγή και οικογενειακή ταυτότητά του: ...Η πατρίς της γεννήσεώς μου είναι από το Λιδορίκι, χωριό του Λιδορικιού ονομαζόμενον Αβορίτη' τρεις ώρες είναι από το Λιδορίκι μακριά το άλλο χωριό, πέντε καλύβια. Οι γοναίγοι μου πολύ φτωχοί και η φτώχεια εκείνη ήρθε από την αρπαγή των ντόπιων Τούρκων και των Αρβανίτων του Αλήπασσα... (στην έκδοση Βλαχογιάννη, τ. Α', σσ. 11-12). Τον πατέρα του τον έλεγαν Δημήτρη Τριανταφύλλου. Αλλά αυτό δεν πέρασε στον γιο, διότι αυτός, λόγω του βαφτιστικού ονόματός του (Ιωάννης) και του ψηλόλιγνου αναστήματός του, πήρε την προσωνυμία Μακρυγιάννης και με αυτήν πέρασε στην Ιστορία. Έχασε τον πατέρα του σε βρεφική ηλικία και η ηρωική μάνα του αναγκάστηκε να μεταφερθεί στη Λειβαδιά, για να εξασφαλίσει κοντά στους δικούς της δουλειά. Ο Γιάννης ρίχτηκε από μικρό παιδί στη βιοπάλη. Άρχισε από υπηρέτης: Έκανε την «νταντά» σε κάποια μικρά παιδιά. «Τότε αυτός ήταν ο θάνατός μου» γράφει. Από μικρός ήταν ανυπότακτος και γι' αυτό εγκατέλειψε τη Λειβαδιά και κατέφυγε στη Δεσφίνα. Ένα δυσάρεστο επεισόδιο μ' έναν Τούρκο «ζαπίτη» τον έκανε να συνειδητοποιήσει (κι ήταν 14 ετών) την ανάγκη των αρμάτων. Πήγε στην εκεί εκκλησία του Αγίου Ιωάννη, για να βρει παρηγοριά:

...Και τον παρακαλώ να με δώση άρματα καλά κι ασημένια και δεκαπέντε πουγγιά χρήματα κι εγώ θα φκιάσω ένα μεγάλο καντήλι ασημένιο. Με τις πολλές φωνές κάμαμεν τις συμφωνίες με τον άγιον... (ό. π., σ. 19).

Ο Μακρυγιάννης από μικρός είχε μια βιωματική οικειότητα με τα εικονίσματα, ώστε να μπορεί να συνομιλεί με τους αγίους και την Παναγία. Πάντως, κατά τη συμφωνία, προτού βρει τα άρματα, φρόντισε να βρει χρήματα, για να βγει από το μαρτύριο της φτώχειας. Έγινε υπηρέτης του Θανάση Λιδορίκη το 1811, που τον μετέφερε στην Άρτα. Επιδόθηκε στο εμπόριο και στην τοκογλυφία και σε μια δεκαετία, μένοντας στην Άρτα, είχε σχηματίσει σοβαρή περιουσία. Λόγω της εμπορίας του και των πολλών γνωριμιών του οι Φιλικοί τον προσέγγισαν και τον κατήχησαν. Φαίνεται ότι η συναναστροφή με καλλιεργημένους ανθρώπους του έδωσε μια άνευ γραμμάτων παιδεία και μια ηθική ιδεολογία, την οποία διατήρησε με τον τρόπο του διά βίου και η οποία συμπυκνώνεται σε μια εισαγωγική φράση των Απομνημονευμάτων του:

...Χωρίς αρετή και πόνο εις την πατρίδα και πίστη εις την θρησκεία τους έθνη δεν υπάρχουν... (ό. π. σ. 5).

Για την πατρίδα έχει μια ευρεία δημοκρατική αντίληψη. Δεν τη θέλει φέουδο των ολίγων, αλλά κτήμα όλων που μόχθησαν, μοχθούν και πονούν για αυτή. Όσα σπουδαία έργα κι αν έπραξαν μερικοί, όσο τρανοί κι αν έγιναν στη ζωή τους, δεν δικαιούνται να θεωρούν τον κόσμο ιδιοκτησία τους. Καθώς στον Μακρυγιάννη υπερισχύει το διδακτικό και το κηρυκτικό στοιχείο, σ' άλλο σημείο γράφει:

...Ότι κρικέλλα [=χαλκά] δεν έχει η γης να την πάρη κανείς εις την πλάτην του, ούτε ο δυνατός ούτε ο αδύνατος' και όταν είναι ο καθείς αδύνατος εις ένα πράμα και μόνος του δεν μπορή να πάρη το βάρος και παίρνη και τους άλλους και βοηθούν, τότε να μη φαντάζεσαι να λέγη ο αίτιος «εγώ»' να λέγη «εμείς». Ότι βάνανε όλοι τις πλάτες, όχι ένας... (ό. π. σ. 9).

Περισσότερο ίσως από την προσωπική του προβολή αυτό το οποίο έκανε τον Μακρυγιάννη να συγγράψει το έργο, που δε δημοσιεύτηκε όσο ζούσε, ήταν να μη «φαγωθεί» το δίκιο των αδυνάτων, των μικρών, των αφανών, που όλοι «έβαλαν πλάτη» για να μετατραπεί ένας λαός από ραγιάς σε έθνος. «Ίσως αυτή η φωνή της εθνικής ψυχής είναι η ψιθυρίσασα εις το ους [=αυτί] του Μακρυγιάννη την ιεράν παραγγελίαν των συγγραφών» σημειώνει στην Εισαγωγή του ο Βλαχογιάννης (ό. π. σ. ιε'). Γι' αυτό είναι στην αφήγησή του τόσο μεμπτικός και φιλοκατήγορος έναντι των μεγάλων στρατιωτικών (κυρίως του Κολοκοτρώνη) και των πολιτικών, που χωρίς να χύσουν αίμα νοσφίσθηκαν (=καρπώθηκαν) την εξουσία και οι πλείστοι έκαναν μεγάλη περιουσία. Η επαναστατική δράση του Μακρυγιάννη αρχίζει από τις 18 Μαρτίου 1821, όταν, με πρόσημα την εμπορική δραστηριότητά του, στάλθηκε από τους Φιλικούς της Άρτας να συναγροικηθεί με τους Φιλικούς της Πάτρας. Εν τω μεταξύ, ο Μοριάς έμπαινε στις φλόγες της επαναστατικής φωτιάς, που απλωνόταν στη Ρούμελη και την Ήπειρο. Γι' αυτό, όταν επέστρεψε στην Άρτα, πιάστηκε και επί 70 ημέρες υπέστη τα πάνδεινα δέσμιος χειροπόδαρα σε κάποιο κελί. Για να γλυτώσει, υποσχέθηκε σε κάποιον Αλβανό να τον οδηγήσει σπίτι του, για να τον δει γιατρός. Κάποια στιγμή ξεγέλασε τον φρουρό, διέφυγε και προσέφυγε σε κάποιον μπέη, συγγενή του Αλή πασά, που βρισκόταν στο στρατόπεδο του Κομποτίου. Για κακή του τύχη, ασθένησε ο Μπέης-προστάτης του και γύρισε στην Άρτα. Ο Μακρυγιάννης τον ακολούθησε -παρά τον κίνδυνο που διέτρεχε- και, όταν ο μπέης γιατρεύτηκε, ο Μακρυγιάννης, αδέσμευτος πια, βγήκε να πολεμήσει στα βουνά. Ήταν η ώρα των αρμάτων. Εντάχτηκε στο σώμα του διάσημου αρματολού Γόγου Μπακόλα, για τον οποίο έπλεξε την φράση-ύμνο: «Ωσάν λιοντάρι επολεμούσε και σαν φιλόσοφος οδηγούσε». Ήταν οι πρώτες μάχες που έδωσαν οι Έλληνες και κάποιοι Αλβανοί μαζί τους (δεν είχε τελειώσει ο πόλεμος κατά του Αλή). Ίσως, αν υπήρχαν συντονισμός και πειθαρχία, η πόλη της Άρτας να είχε περιέλθει στην κυριαρχία των επαναστατών. Κυριάρχησε, όμως σε πολλούς το ένστικτο της εκδικητικότητας, της σκληρότητας και το πάθος της λαφυραγωγίας. Μιλώντας για τα βασανιστήρια που υπέστη όχι Τούρκισσα, αλλ' Ελληνίδα (το γένος Βράνη), από άνδρες πιθανώς του Γρίβα, ο Μακρυγιάννης αμείλικτος γράφει:

...Και τότε βλέποντας αυτείνη την αρετή [Σημ. Σ.Ι.Κ. η λέξη γράφεται σαρκαστικά] σιχάθηκα το Ρωμαίικον, ότι είμαστε ανθρωποφάγοι [...] καθόμαστεν οληνύχτα και τους φυλάγαμεν όσο να ξημερώση με τα ντουφέκια εις το χέρι, να μη φάνε οι ανθρωπινοί λύκοι τ' αδύνατα πλάσματα... (ό. π., σ. 48).

( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίου του Σαράντου Καργάκου:
Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 497-500.

ΣΑΡΑΝΤΟΥ ΚΑΡΓΑΚΟΥ: «ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ ΤΟΥ '21»

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Σαράντου Καργάκου: Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
«Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21».
Δεύτερη έκδοση: «Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ», Απρίλιος 2021, σελ. 490-493.
«Και το βιβλίο αυτό είναι καρπός ευγνωμοσύνης προς τους πολυπληθείς ακροατές/μαθητές μου του «Λαϊκού Πανεπιστημίου», που κατακλύζουν κάθε Τρίτη την αίθουσα τελετών της γεραράς «Εταιρείας Φίλων του Λαού», για να ακούσουν πέμπτη χρονιά φέτος τα μαθήματά μου, παρά το νυκτερινό της ώρας (7-9 μ.μ.).
Στα μαθήματα αυτά προσέρχονται παιδιά όλων των ηλικιών, από 20 έως 85 ετών. Άλλα κρατούν σημειώσεις, άλλα κρατούν μαγνητόφωνα.
Αυτά μου έδωσαν το έναυσμα, το ερέθισμα και την ώθηση να δώσω στις παραδόσεις μου μορφή βιβλίου.
Την πρώτη χρονιά εδίδαξα έναν κύκλο μαθημάτων υπό τον τίτλο Το βυζαντινό ναυτικό, που πήρε μορφή καλαίσθητου βιβλίου από τις εκδόσεις Ιω. Σιδέρη (2007), τη δεύτερη χρονιά εδίδαξα τους πολιτικούς θεσμούς και τα πολιτικά σώματα της σπαρτιατικής πολιτείας, την τρίτη την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου,
που το 2008/09 σε πολύ διευρυμένη μορφή και με σπάνια βιβλιογραφία εκδόθηκε από τις Εκδόσεις ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΩΝ - ΚΑΡΤΕΡΗΣ, την τέταρτη χρονιά παρέδωσα «Το λυκόφως της Σπάρτης»,
που μαζί με τις προηγούμενες παραδόσεις μου αποτέλεσαν την πρωταρχική μαγιά για να συγγραφεί και να εκδοθεί το δίτομο έργο μου Ιστορία της Αρχαίας Σπάρτης (Gutenberg, 2006).
Πέρσι είχα την ευκαιρία να διδάξω τρεις κύκλους μαθημάτων: α) Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, β) Το τουρκικό imperium και γ) Τουρκοκρατία, που πήραν μορφή βιβλίου και εκδόθηκαν σε καλαίσθητη μορφή από τις εκδόσεις Λεωνίδα Γεωργιάδη.
Τα φετινά μαθήματα θα είναι αφιερωμένα στην Ελληνική Επανάσταση. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν εξετάζει καταλεπτώς το μεγάλο εκείνο γεγονός.
Περιορίζεται αυστηρώς σε όσα προτίθεμαι να παραδώσω και αυτά είναι ό,τι λέγει ο τίτλος: Μεγάλες μορφές και μεγάλες στιγμές του '21.
Όχι όλος ο Αγώνας στην πολυμορφία και την πολύπτυχη διάστασή του.
Οι βασικοί λόγοι είναι δύο: Εκ των πραγμάτων είναι αδύνατον να συμπεριληφθεί όλος ο Αγώνας σε σειρά δίωρων -ανά δεκαπενθήμερο- μαθημάτων ενός εξαμήνου και, δεύτερον -πέρα από άλλες εκδοτικές μου δραστηριότητες- μία τρίτομη ή τετράτομη Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως,
που θα εξετάζει εξονυχιστικά, με πνεύμα κριτικό και -στο μέτρο του ανθρώπινα δυνατού- αντικειμενικά κάθε γεγονός, είτε αυτό είναι στρατιωτικό, είτε πολιτικό, είτε διπλωματικό.
Και για τον λόγο αυτό υπάρχει ένας διαχωρισμός:
Στους δύο πρώτους τόμους εξετάζονται τα στρατιωτικά γεγονότα και στον τρίτο τα πολιτικά, διπλωματικά, οικονομικά γεγονότα, καθώς και ό,τι μπορεί να έχει σχέση με την οργάνωση της παιδείας στη διάρκεια της πολυχρονίου πολεμικής δοκιμασίας.
Το βιβλίο αυτό, λόγω όγκου και τεράστιου κόστους, μόνο αν βρεθεί χορηγός θα καταστεί εφικτό να εκδοθεί.
Ευελπιστούμε ότι κάποιος θα συνδράμει.
Όχι πάντως η ελληνική πολιτεία.
Αυτή με τίμησε και με τιμά με το υπέρτατο βραβείον: το «κώνειον»!
(Απόσπασμα εκ του προλόγου)
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

Η ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ (22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1821)

ΜΟΝΗ ΣΕΚΟΥ - ΣΚΟΥΛΕΝΙ

ΑΝΘΙΜΟΣ ΓΑΖΗΣ (1758-1828) - Η ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΤΟΥ ΔΡΑΣΗ

ΑΝΘΙΜΟΣ ΓΑΖΗΣ (1758-1828) - ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ

Ο ΠΑΛΑΙΩΝ ΠΑΤΡΩΝ ΓΕΡΜΑΝΟΣ

Ο ΠΑΛΑΙΩΝ ΠΑΤΡΩΝ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ

Ο ΠΑΛΑΙΩΝ ΠΑΤΡΩΝ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΚΑΙ Η ΑΓΙΑ ΛΑΥΡΑ

ΠΕΤΡΟΜΠΕΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (1765 Ή 1770 - 1848)

Ο ΠΕΤΡΟΜΠΕΗΣ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Ο ΠΕΤΡΟΜΠΕΗΣ ΚΑΙ Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ

ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ (ΝΙΚΗΤΑΣ ΣΤΑΜΑΤΕΛΟΠΟΥΛΟΣ)

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ (1790-1825)

Η ΣΥΛΛΗΨΗ ΚΑΙ Η ΘΑΝΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΥ

ΜΑΝΤΩ ΜΑΥΤΟΓΕΝΟΥΣ (1796/7 - 1848;) ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΡΓΕΣΤΗ ΣΤΗ ΜΥΚΟΝΟ

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΗΡΩΙΔΑΣ ΤΗΣ ΜΥΚΟΝΟΥ

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑΣ (1772 - 1822) - Α' ΜΕΡΟΣ

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑΣ (1772 - 1822) - Β' ΜΕΡΟΣ

ΒΡΕΣΘΕΝΗΣ ΘΕΟΔΩΡΗΤΟΣ (1787-1843) Α' ΜΕΡΟΣ

ΒΡΕΣΘΕΝΗΣ ΘΕΟΔΩΡΗΤΟΣ (1787-1843) Β' ΜΕΡΟΣ

ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ (1771-1825) - ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ

Η ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ (1797 - 1864)

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ (1772-1850) - ΤΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ (1772-1850) - ΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Ο ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΚΑΙ Ο ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (α')

Ο ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΚΑΙ Ο ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (β')

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ (1788-1821): Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΚΑΙ Η ΚΛΕΦΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ

ΤΟ ΗΡΩΪΚΟ ΚΑΙ ΟΔΥΝΗΡΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΚΟΥ

ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣ (ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ) (1786/7-1825)

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ (1770-1843)

ΤΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΟΥ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ

Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΤΡΙΠΟΛΙΤΣΑΣ (23 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1821)

ΚΙΤΣΟΣ ΤΖΑΒΕΛΑΣ (1801-1855) - ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ

ΚΙΤΣΟΣ ΤΖΑΒΕΛΑΣ (1801-1855) - ΤΑ ΣΤΕΡΝΑ ΤΟΥ ΚΙΤΣΟΥ

ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ (1797 - 1864)

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Σαράντου Καργάκου: Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 490-493.
<<Και το βιβλίο αυτό είναι καρπός ευγνωμοσύνης προς τους πολυπληθείς ακροατές/μαθητές μου του <<Λαϊκού Πανεπιστημίου>>, που κατακλύζουν κάθε Τρίτη την αίθουσα τελετών της γεραράς <<Εταιρείας Φίλων του Λαού>>, για να ακούσουν πέμπτη χρονιά φέτος τα μαθήματά μου, παρά το νυκτερινό της ώρας (7-9 μ.μ.).
Στα μαθήματα αυτά προσέρχονται παιδιά όλων των ηλικιών, από 20 έως 85 ετών. Άλλα κρατούν σημειώσεις, άλλα κρατούν μαγνητόφωνα.
Αυτά μου έδωσαν το έναυσμα, το ερέθισμα και την ώθηση να δώσω στις παραδόσεις μου μορφή βιβλίου.
Την πρώτη χρονιά εδίδαξα έναν κύκλο μαθημάτων υπό τον τίτλο Το βυζαντινό ναυτικό, που πήρε μορφή καλαίσθητου βιβλίου από τις εκδόσεις Ιω. Σιδέρη (2007), τη δεύτερη χρονιά εδίδαξα τους πολιτικούς θεσμούς και τα πολιτικά σώματα της σπαρτιατικής πολιτείας, την τρίτη την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου,
που το 2008/09 σε πολύ διευρυμένη μορφή και με σπάνια βιβλιογραφία εκδόθηκε από τις Εκδόσεις ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΩΝ - ΚΑΡΤΕΡΗΣ, την τέταρτη χρονιά παρέδωσα <<Το λυκόφως της Σπάρτης>>,
που μαζί με τις προηγούμενες παραδόσεις μου αποτέλεσαν την πρωταρχική μαγιά για να συγγραφεί και να εκδοθεί το δίτομο έργο μου Ιστορία της Αρχαίας Σπάρτης (Gutenberg, 2006).
Πέρσι είχα την ευκαιρία να διδάξω τρεις κύκλους μαθημάτων: α) Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, β) Το τουρκικό imperium και γ) Τουρκοκρατία, που πήραν μορφή βιβλίου και εκδόθηκαν σε καλαίσθητη μορφή από τις εκδόσεις Λεωνίδα Γεωργιάδη.
Τα φετινά μαθήματα θα είναι αφιερωμένα στην Ελληνική Επανάσταση. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν εξετάζει καταλεπτώς το μεγάλο εκείνο γεγονός.
Περιορίζεται αυστηρώς σε όσα προτίθεμαι να παραδώσω και αυτά είναι ό,τι λέγει ο τίτλος: Μεγάλες μορφές και μεγάλες στιγμές του '21.
Όχι όλος ο Αγώνας στην πολυμορφία και την πολύπτυχη διάστασή του.
Οι βασικοί λόγοι είναι δύο: Εκ των πραγμάτων είναι αδύνατον να συμπεριληφθεί όλος ο Αγώνας σε σειρά δίωρων -ανά δεκαπενθήμερο- μαθημάτων ενός εξαμήνου και, δεύτερον -πέρα από άλλες εκδοτικές μου δραστηριότητες- μία τρίτομη ή τετράτομη Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως,
που θα εξετάζει εξονυχιστικά, με πνεύμα κριτικό και -στο μέτρο του ανθρώπινα δυνατού- αντικειμενικά κάθε γεγονός, είτε αυτό είναι στρατιωτικό, είτε πολιτικό, είτε διπλωματικό.
Και για τον λόγο αυτό υπάρχει ένας διαχωρισμός:
Στους δύο πρώτους τόμους εξετάζονται τα στρατιωτικά γεγονότα και στον τρίτο τα πολιτικά, διπλωματικά, οικονομικά γεγονότα, καθώς και ό,τι μπορεί να έχει σχέση με την οργάνωση της παιδείας στη διάρκεια της πολυχρονίου πολεμικής δοκιμασίας.
Το βιβλίο αυτό, λόγω όγκου και τεράστιου κόστους, μόνο αν βρεθεί χορηγός θα καταστεί εφικτό να εκδοθεί.
Ευελπιστούμε ότι κάποιος θα συνδράμει.
Όχι πάντως η ελληνική πολιτεία.
Αυτή με τίμησε και με τιμά με το υπέρτατο βραβείον: το κώνειον>>!
(Απόσπασμα εκ του προλόγου)
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ (1797 - 1864)

Εισαγωγή

Κι άξιο ξαντίμημα του μόχτου μας ας είναι
που απ' τις εφτά πληγές Σου, στρατηγέ μας,
που σιωπηλά ξανάνοιξαν και τρέχουν
σαν από εφτά πηγές
και ωσάν εφτά ν' ανάβρυζαν μπροστά μας άγια κεφαλάρια,
σε τούτα σκύβοντας,
πλατειά τη δίψα μας
βαθειά την πίκρα μας
να ξελαφρώσουμε μπορούμε!

ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΣ

«Μακρυγιάννης»

Ο Γιώργος Βλαχογιάννης, που βρήκε τα γραπτά του Μακρυγιάννη και τα αναστήλωσε έπειτα από πολύμηνη αναγνωστική περιπέτεια, παρέδωσε το 1907 («εκ του τυπογραφείου Σ. Κ. Βλαστού») την τρίτομη μνημειώδη έκδοση των Απάντων του στρατηγού, ένα κείμενο που γαλούχησε τρεις γενιές Ελληνοπαίδων και που κάποτε υψώθηκε σε επαναστατικό Ευαγγέλιο.

Σήμερα, δυστυχώς -και όταν λέω «σήμερα» εννοώ το εντεύθεν του 1976 θλιβερό από πνευματική άποψη χρονικό διάστημα-, ο Μακρυγιάννης έπαψε πια να είναι νεανικό ανάγνωσμα. Μπορεί να μπήκε σε τραγούδι («Μπάρμπα-Γιάννη Μακρυγιάννη...» κατά το «Μπάρμπα-Γιάννη Κανατά...»), αλλ' έμεινε «εκτός παιδιάς». Η ελληνική παιδεία και τα σημερινά βρίσκονται, για να ξαναγυρίσω στον Σικελιανό, μακριά «από το δίστομο σπαθί του λόγου του».

Βέβαια, μετά τη Δικτατορία ένας άκρατος πατριωτικοθρησκευτικός ενθουσιασμός ώθησε πολλούς να προτείνουν την αγιοκατάταξη του λαϊκού αγωνιστή. Όταν το 1983 ο Άγγελος Παπακώστας δημοσίευσε το άλλο χειρόγραφο του στρατηγού (που το είχε κι αυτό περισώσει ο Βλαχογιάννης), με τον τίτλο Οράματα και Θάματα, ο παλαιός ενθουσιασμός για τον στρατηγό ξεθύμανε. Μπαίναμε σε μια φάση α-εθνικής και α-θρησκευτικής αγωγής και παιδείας, οπότε ο βαθύς πατριωτισμός και θρησκευτισμός, που έφθανε μέχρι θρησκοληψίας, του Μακρυγιάννη ήταν ενοχλητικός για τους νέους πνευματικούς μας ταγούς.

Στο παρελθόν ο στρατιωτικός ρόλος του Μακρυγιάννη είχε υπερτιμηθεί, λόγω της ενθουσιαστικής αποδοχής των όσων αυτός πρωτίστως γράφει και λόγω της ομολογουμένως εκπληκτικής συγγραφικής ιδιομορφίας του. Σήμερα, όμως, μπορούμε πιο νηφάλια να σταθούμε απέναντι στον στρατηγό ως άνθρωπο (ψυχογραφία του Μακρυγιάννη έχω κάνει στο Τετράδιο Ευθύνης), ως ιστορικό, ως στρατιωτικό και πολιτικό.

Είναι αναμφισβήτητη η συγγραφική αξία του Μακρυγιάννη. Είναι τεράστιο κεφάλαιο των γραμμάτων μας. Αλλ' η ιστορική βαρύτητα των όσων λέγει είναι αμφισβητήσιμη, διότι με την πικρία του αγνοημένου -που δεν ήταν- υπερβάλλει σε ό,τι αφορά τη δράση του (συχνά παρουσιάζει τον εαυτό του σαν πρωταγωνιστή, χωρίς να είναι) και είναι αμείλικτα μειωτικός και επικριτικός έναντι αγωνιστών που τον ξεπερνούσαν σε στρατιωτική αξία και πολεμική δράση.

Έντονη επίσης είναι και η τοπικιστική του διάθεση' κι ενώ με τα λόγια μάχεται τη διαίρεση, έπαιξε ρόλο πρωταγωνιστικό στον Εμφύλιο, τον οποίο ακολούθως καταγγέλλει. Γενικά, η γραφή του είναι αντιφατική, όπως η ζωή του. Ο αναγνώστης πρέπει να έχει υπόψη του πως ο Μακρυγιάννης γράφει σαν αδικημένος, χωρίς να είναι, δεδομένου ότι η κτηματική του έκταση, που φέρει και σήμερα το όνομά του (περιοχή Μακρυγιάννη), η οποία έφθανε ως κάτω από τους Στύλους του Ολυμπίου Διος και σε μέρος της περιοχής απ' όπου αρχίζει η Λεωφόρος Συγγρού, ήταν από τις πλέον προνομιακές της τότε και τωρινής Αθήνας (μισό χιλιόμετρο από το Παλάτι).

Δεν θα μακρολογήσουμε στα περί Μακρυγιάννη, διότι στην Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως αφιερώνουμε ειδικό και εκτενές κεφάλαιο περί Αυτού. Άλλωστε, στην ψυχογραφία του έχουμε αναφερθεί σε ειδική μελέτη. Επιπλέον, περί Μακρυγιάννη έχουν γραφεί πλήθος μελέτες -όχι όλες αξιοσέβαστες- και είναι ευχερές στον αναγνώστη να κατατοπιστεί για τη ζωή και τα res gesta του σχεδόν αγράμματου αγωνιστή, που ωστόσο με την «απελέκητη» γραφή του διεκδικεί μία από τις πρώτες θέσεις στη λογοτεχνία μας. Είναι το αντίστοιχο του δημοτικού τραγουδιού στην πεζογραφία μας. Επίσης, δε θα γίνει εκτενής λόγος για τη μεταπαναστατική δράση του Μακρυγιάννη, που ναι μεν υπήρξε εξαιρετικά σημαντική, αλλά εκφεύγει από τα όρια της παρούσας εργασίας.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίου του Σαράντου Καργάκου:
Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 494-493.

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ (1772-1850) - ΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Σαράντου Καργάκου: Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 490-493.
<<Και το βιβλίο αυτό είναι καρπός ευγνωμοσύνης προς τους πολυπληθείς ακροατές/μαθητές μου του <<Λαϊκού Πανεπιστημίου>>, που κατακλύζουν κάθε Τρίτη την αίθουσα τελετών της γεραράς <<Εταιρείας Φίλων του Λαού>>, για να ακούσουν πέμπτη χρονιά φέτος τα μαθήματά μου, παρά το νυκτερινό της ώρας (7-9 μ.μ.).
Στα μαθήματα αυτά προσέρχονται παιδιά όλων των ηλικιών, από 20 έως 85 ετών. Άλλα κρατούν σημειώσεις, άλλα κρατούν μαγνητόφωνα.
Αυτά μου έδωσαν το έναυσμα, το ερέθισμα και την ώθηση να δώσω στις παραδόσεις μου μορφή βιβλίου.
Την πρώτη χρονιά εδίδαξα έναν κύκλο μαθημάτων υπό τον τίτλο Το βυζαντινό ναυτικό, που πήρε μορφή καλαίσθητου βιβλίου από τις εκδόσεις Ιω. Σιδέρη (2007), τη δεύτερη χρονιά εδίδαξα τους πολιτικούς θεσμούς και τα πολιτικά σώματα της σπαρτιατικής πολιτείας, την τρίτη την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου,
που το 2008/09 σε πολύ διευρυμένη μορφή και με σπάνια βιβλιογραφία εκδόθηκε από τις Εκδόσεις ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΩΝ - ΚΑΡΤΕΡΗΣ, την τέταρτη χρονιά παρέδωσα <<Το λυκόφως της Σπάρτης>>,
που μαζί με τις προηγούμενες παραδόσεις μου αποτέλεσαν την πρωταρχική μαγιά για να συγγραφεί και να εκδοθεί το δίτομο έργο μου Ιστορία της Αρχαίας Σπάρτης (Gutenberg, 2006).
Πέρσι είχα την ευκαιρία να διδάξω τρεις κύκλους μαθημάτων: α) Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, β) Το τουρκικό imperium και γ) Τουρκοκρατία, που πήραν μορφή βιβλίου και εκδόθηκαν σε καλαίσθητη μορφή από τις εκδόσεις Λεωνίδα Γεωργιάδη.
Τα φετινά μαθήματα θα είναι αφιερωμένα στην Ελληνική Επανάσταση. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν εξετάζει καταλεπτώς το μεγάλο εκείνο γεγονός.
Περιορίζεται αυστηρώς σε όσα προτίθεμαι να παραδώσω και αυτά είναι ό,τι λέγει ο τίτλος: Μεγάλες μορφές και μεγάλες στιγμές του '21.
Όχι όλος ο Αγώνας στην πολυμορφία και την πολύπτυχη διάστασή του.
Οι βασικοί λόγοι είναι δύο: Εκ των πραγμάτων είναι αδύνατον να συμπεριληφθεί όλος ο Αγώνας σε σειρά δίωρων -ανά δεκαπενθήμερο- μαθημάτων ενός εξαμήνου και, δεύτερον -πέρα από άλλες εκδοτικές μου δραστηριότητες- μία τρίτομη ή τετράτομη Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως,
που θα εξετάζει εξονυχιστικά, με πνεύμα κριτικό και -στο μέτρο του ανθρώπινα δυνατού- αντικειμενικά κάθε γεγονός, είτε αυτό είναι στρατιωτικό, είτε πολιτικό, είτε διπλωματικό.
Και για τον λόγο αυτό υπάρχει ένας διαχωρισμός:
Στους δύο πρώτους τόμους εξετάζονται τα στρατιωτικά γεγονότα και στον τρίτο τα πολιτικά, διπλωματικά, οικονομικά γεγονότα, καθώς και ό,τι μπορεί να έχει σχέση με την οργάνωση της παιδείας στη διάρκεια της πολυχρονίου πολεμικής δοκιμασίας.
Το βιβλίο αυτό, λόγω όγκου και τεράστιου κόστους, μόνο αν βρεθεί χορηγός θα καταστεί εφικτό να εκδοθεί.
Ευελπιστούμε ότι κάποιος θα συνδράμει.
Όχι πάντως η ελληνική πολιτεία.
Αυτή με τίμησε και με τιμά με το υπέρτατο βραβείον: το κώνειον>>!
(Απόσπασμα εκ του προλόγου)
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ (1772-1850) 

Τα κατά την Επανάσταση

[...] Την αξία του ο Λυκούργος Λογοθέτης απέδειξε, όταν επέστρεψε στη Σάμο και τη βρήκε -λόγω της απουσίας του- σε πλήρη αναρχία. Εμπέδωσε την τάξη και οργάνωσε την άμυνα, διότι ο νέος ναύαρχος των Τούρκων Χοσρέφ πασάς, αφού κατέστρεψε τα Ψαρά (22Ιουνίου 1824), έβαλε πλώρη για τη Σάμο.
Μέσω ενός Άγγλου πλοιάρχου έστειλε επιστολές στους Σαμιώτες καλώντας τους να προσκυνήσουν. Ο Λογοθέτης, ξέροντας πως ο Άγγλος ναυτικός ήταν έμπιστος του Χοσρέφ, τον περιέφερε σε όλα τα χωριά κι τις ακτές, για να πειστεί ότι η Σάμος είναι οχυρωμένη σαν αστακός. Όντως. 10.000 Σαμιώτες συγκεντρώθηκαν στη Χώρα, ο Λογοθέτης ως άξιος ηγέτης τους εξήγησε το πώς έχει η κατάσταση και τους έπεισε ότι έχουν χρέος και συμφέρον να αμυνθούν' αλλιώς, θα έχουν την τύχη των Ψαριανών.
Οι Σαμιώτες επιδοκίμασαν την πρότασή του με την ιαχή «Ελευθερία ή Θάνατος». Ωστόσο, όση κι αν ήταν η ανδρεία των Σαμιωτών, δε θα μπορούσαν να αντισταθούν στην οργή του Χοσρέφ, αν μεταξύ των ημερών 4-8 Αυγούστου ο στόλος των Υδραίων και των Σπετσιωτών υπό την ηγεσία του ναυάρχου Σαχτούρη δεν απέκρουε σε τέσσερεις ναυτικές συγκρούσεις τον τουρκικό στόλο. Στην πιο κρίσιμη φάση ο Κωνσταντίνος Κανάρης, που μετά την καταστροφή της πατρίδας του διψούσε για εκδίκηση, εμφανίστηκε ξαφνικά, μπήκε μπροστά και με την ορμή του έτρεψε σε φυγή τον τουρκικό στόλο και για πρώτη φορά κατόρθωσε να κάψει πλοίο εν κινήσει.
Σε λίγες μέρες έφθασε και η άλλη μοίρα του ελληνικού στόλου υπό τον Ανδρέα Μιαούλη. Ήλθαν επίσης και τα εναπομείναντα ψαριανά πολεμικά και πυρπολικά. Αλλά τώρα είχαν να αντιμετωπίσουν τον τουρκικό και τον αιγυπτιακό στόλο, τη μεγαλύτερη ναυτική δύναμη που συγκέντρωσε ως τότε κατά των Ελλήνων, ο μουσουλμανικός κόσμος.
Στις 24 Αυγούστου 1824, παρά τις αρχικά δυσμενείς συνθήκες, ο ελληνικός στόλος κατήγαγε τον μεγαλύτερο ναυτικό θρίαμβο. Η ναυμαχία του Γέροντα είναι ένα από τα ενδοξότερα ναυτικά τρόπαια της ελληνικής ιστορίας από την αρχαιότητα ως τη ναυμαχία της Έλλης και της Λήμνου. Η Σάμος σώθηκε για ακόμη φορά. Όσοι Τούρκοι αποβιβάστηκαν σ' αυτήν το πλήρωσαν ακριβά. Έκτοτε ο Λυκούργος μέχρι το τέλος της Επαναστάσεως ήταν ο αδιαμφισβήτητος αρχηγός των Σαμιωτών και μάλιστα κατόπιν εκλογής.
Ο Καποδίστριας, μετά την άφιξή του στην Ελλάδα, τον διόρισε μέλος του «Πανελληνίου», ενός εικοσιεπταμελούς συμβουλευτικού οργάνου. Η Σάμος, δυστυχώς, όπως έχει προλεχθεί, δεν συμπεριελήφθη στην ελληνική επικράτεια. Μέχρι να ρυθμιστεί το θέμα των συνόρων, η Σάμος ήταν υπό την διοικητική αρμοδιότητα του Ιω. Κωλέττη και μετά του Δ. Χρηστίδη, που είχαν διοριστεί από τον Καποδίστρια έκτακτοι επίτροποι των Ανατ. Σποράδων.
Όσο για τον Λυκούργο, χρησιμοποιήθηκε ακόμα ως έκτακτος επίτροπος στη Λακωνία και Μεσσηνία και χάρη στις διοικητικές του ικανότητες μπόρεσε να δημιουργήσει μια πρωτογενή. έστω, κρατική λειτουργία στις δυσκολοκυβέρνητες αυτές περιοχές. Αλλ' επειδή η Σάμος δεν ήταν στα σχέδια των Μεγάλων Δυνάμεων, ο Λυκούργος επέστρεψε το 1830 σ' αυτή, για να αποδυθεί σε νέους αγώνες, ώστε και η Σάμος να ενσωματωθεί στην ελληνική επικράτεια. Οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν ήταν εύκολο να αλλάξουν σχέδια. Ούτε η Υψηλή Πύλη θα δεχόταν να ενωθεί η Σάμος με την Ελλάδα, διότι η ανάσα της ελευθερίας θα έφθανε ως τις δικές της ακτές.
Έπειτα από τριετείς σκληρές προσπάθειες και κινητοποιήσεις οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες συναίνεσαν στο να γίνει η Σάμος ηγεμονία, φόρου υποτελής στον Σουλτάνο, ο οποίος δεσμευόταν να διορίζει σ' αυτή χριστιανό διοικητή. Ως πρώτος διοικητής Σάμου διορίστηκε ο Στέφανος Βογορίδης από το Τύρνοβο της Βουλγαρίας, που κράτησε την ηγεμονία επί μία εικοσαετία περίπου (1834-1850). Η ηγεμονία του ήταν τυπική, διότι μόνο μία φορά επισκέφτηκε το νησί. Κυβερνούσε από την Κωνσταντινούπολη κι αυτό έδωσε στους Σαμιώτες τη δυνατότητα να κυβερνώνται κατά το δικό τους παλαιό σύστημα, με απόλυτη -σχεδόν- επαφή και εξάρτηση από την Ελλάδα.

Ο Λυκούργος, υπό την πίεση των ξένων υποπροξένων, αναγκάστηκε το 1834 να εγκαταλείψει το νησί του. Αρχικά εγκαταστάθηκε στην Τήνο, μετά στο Ναύπλιο και το 1837 οριστικά στην Αθήνα. Έλαβε το αξίωμα του συμβούλου Επικρατείας και το 1844 έλαβε το αξίωμα του γερουσιαστή. Πέθανε στις 21 Μαϊου 1850 και κηδεύτηκε με δημόσια δαπάνη. Ένας από τους δύο γιους του έγινε κληρικός και έλαβε το αξίωμα του αρχιεπισκόπου Μήλου, Τήνου και Σύρου, με το εκκλησιαστικό όνομα Αλέξανδρος.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίου του Σαράντου Καργάκου:
Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 490-493.

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ (1772-1850) - ΤΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Σαράντου Καργάκου: Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 484-487.
<<Και το βιβλίο αυτό είναι καρπός ευγνωμοσύνης προς τους πολυπληθείς ακροατές/μαθητές μου του <<Λαϊκού Πανεπιστημίου>>, που κατακλύζουν κάθε Τρίτη την αίθουσα τελετών της γεραράς <<Εταιρείας Φίλων του Λαού>>, για να ακούσουν πέμπτη χρονιά φέτος τα μαθήματά μου, παρά το νυκτερινό της ώρας (7-9 μ.μ.).
Στα μαθήματα αυτά προσέρχονται παιδιά όλων των ηλικιών, από 20 έως 85 ετών. Άλλα κρατούν σημειώσεις, άλλα κρατούν μαγνητόφωνα.
Αυτά μου έδωσαν το έναυσμα, το ερέθισμα και την ώθηση να δώσω στις παραδόσεις μου μορφή βιβλίου.
Την πρώτη χρονιά εδίδαξα έναν κύκλο μαθημάτων υπό τον τίτλο Το βυζαντινό ναυτικό, που πήρε μορφή καλαίσθητου βιβλίου από τις εκδόσεις Ιω. Σιδέρη (2007), τη δεύτερη χρονιά εδίδαξα τους πολιτικούς θεσμούς και τα πολιτικά σώματα της σπαρτιατικής πολιτείας, την τρίτη την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου,
που το 2008/09 σε πολύ διευρυμένη μορφή και με σπάνια βιβλιογραφία εκδόθηκε από τις Εκδόσεις ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΩΝ - ΚΑΡΤΕΡΗΣ, την τέταρτη χρονιά παρέδωσα <<Το λυκόφως της Σπάρτης>>,
που μαζί με τις προηγούμενες παραδόσεις μου αποτέλεσαν την πρωταρχική μαγιά για να συγγραφεί και να εκδοθεί το δίτομο έργο μου Ιστορία της Αρχαίας Σπάρτης (Gutenberg, 2006).
Πέρσι είχα την ευκαιρία να διδάξω τρεις κύκλους μαθημάτων: α) Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, β) Το τουρκικό imperium και γ) Τουρκοκρατία, που πήραν μορφή βιβλίου και εκδόθηκαν σε καλαίσθητη μορφή από τις εκδόσεις Λεωνίδα Γεωργιάδη.
Τα φετινά μαθήματα θα είναι αφιερωμένα στην Ελληνική Επανάσταση. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν εξετάζει καταλεπτώς το μεγάλο εκείνο γεγονός.
Περιορίζεται αυστηρώς σε όσα προτίθεμαι να παραδώσω και αυτά είναι ό,τι λέγει ο τίτλος: Μεγάλες μορφές και μεγάλες στιγμές του '21.
Όχι όλος ο Αγώνας στην πολυμορφία και την πολύπτυχη διάστασή του.
Οι βασικοί λόγοι είναι δύο: Εκ των πραγμάτων είναι αδύνατον να συμπεριληφθεί όλος ο Αγώνας σε σειρά δίωρων -ανά δεκαπενθήμερο- μαθημάτων ενός εξαμήνου και, δεύτερον -πέρα από άλλες εκδοτικές μου δραστηριότητες- μία τρίτομη ή τετράτομη Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως,
που θα εξετάζει εξονυχιστικά, με πνεύμα κριτικό και -στο μέτρο του ανθρώπινα δυνατού- αντικειμενικά κάθε γεγονός, είτε αυτό είναι στρατιωτικό, είτε πολιτικό, είτε διπλωματικό.
Και για τον λόγο αυτό υπάρχει ένας διαχωρισμός:
Στους δύο πρώτους τόμους εξετάζονται τα στρατιωτικά γεγονότα και στον τρίτο τα πολιτικά, διπλωματικά, οικονομικά γεγονότα, καθώς και ό,τι μπορεί να έχει σχέση με την οργάνωση της παιδείας στη διάρκεια της πολυχρονίου πολεμικής δοκιμασίας.
Το βιβλίο αυτό, λόγω όγκου και τεράστιου κόστους, μόνο αν βρεθεί χορηγός θα καταστεί εφικτό να εκδοθεί.
Ευελπιστούμε ότι κάποιος θα συνδράμει.
Όχι πάντως η ελληνική πολιτεία.
Αυτή με τίμησε και με τιμά με το υπέρτατο βραβείον: το κώνειον>>!
(Απόσπασμα εκ του προλόγου)
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ (1772-1850) 

Τα προ της Επαναστάσεως

Η Σάμος, παρότι απέχει από τις μικρασιατικές ακτές απόσταση «άλματος άνευ φοράς» (τη χωρίζει το στενό της Μυκάλης), κατόρθωσε από την αρχή της Επαναστάσεως μέχρι το τέλος να μείνει «απάτητη» από τους Τούρκους, να οργανώσει μια υποδειγματική πολιτική και στρατιωτική διοίκηση, να αποκρούσει επιθέσεις, να κάνει επιδρομές στη Μικρά Ασία και μάλιστα σε βάθος και να μεταλαμπαδεύσει την Επανάσταση και στη Χίο, ανεξάρτητα από το τραγικό αποτέλεσμα.
Και μπορεί βέβαια να μη συμπεριελήφθη στα εδάφη του ελεύθερου ελληνικού κράτους, κατόρθωσε όμως να ανακηρυχτεί αυτόνομη ηγεμονία με χριστιανικό ηγεμόνα υπό την επικυριαρχία του σουλτάνου. Και όλα αυτά τα οφείλει στο μεγάλο τέκνο της, τον Λυκούργο Λογοθέτη, έναν άνδρα που συνδύαζε πολλαπλά προσόντα, πολιτικά, στρατιωτικά και επαγγελματικά.
Ο πολυτάλαντος αυτός άνθρωπος γεννήθηκε στο Καρλόβασι το έτος 1772 και του δόθηκε το βαφτιστικό όνομα Γεώργιος. Επειδή όμως ο πατέρας του ασκούσε το επάγγελμα του παπλωματά, ήταν γνωστός ως την Επανάσταση με το όνομα Γεώργιος Παπλωματάς. Αργότερα κατά την παραμονή του μετά το 1795 στις Ηγεμονίες, ο Γεώργιος έλαβε τον τίτλο του λογοθέτη, οπότε το Παπλωματάς άρχισε να υποχωρεί έναντι του επισημότερου Λογοθέτης. Τέλος, όταν μυήθηκε το 1819 από τον Αριστείδη Παπά στη Φιλική, έλαβε ως συνωμοτικό ψευδώνυμο το όνομα του ξακουστού για τη νομοθεσία του Λυκούργου. Το όνομα αυτό, γράφει ο ιστορικός της Σάμου Επαμεινώνδας Σταματιάδης,
... διετήρησεν και εν τω μετέπειτα χρόνω, τούτο μεν ίνα διαρκή σώζη την ανάμνησιν των έργων της [Φιλικής] Εταιρίας, ης εγένετο μέλος, τούτο δε θέλων διά τοιούτου κλασικού ονόματος ίνα εφελκύση σέβας μεν εις εαυτόν, βαρύτητα δε εις τους νόμους τους οποίους εψήφιζεν...
Τα πρώτα γράμματα, που ως φαίνεται ήσαν γράμματα σπουδαία, ο νεαρός Σάμιος τα έμαθε στην πατρίδα του. Ενωρίς έδειξε δείγματα της ευφυϊας του και σε ηλικία 16 ετών μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, κοντά στον μεγαλύτερο αδελφό του, Αλέξανδρο, που αργότερα θα γίνει μοναχός. Ο Γεώργιος, αφού διδάχτηκε τη Λογική του Ευγενίου Βουλγάρεως και συμπλήρωσε τη μόρφωσή του, έγινε γραμματικός στο Πατριαρχείο. Αλλ' η θέση αυτή ελάχιστα κάλυπτε τα ενδιαφέροντά του.
Το 1795 βρίσκεται στις Ηγεμονίες. Εδώ του ανοίγονται ευρύτεροι ορίζοντες. Διορίζεται γραμματέας στο ηγεμονικό γραφείο και γρήγορα λαμβάνει προαγωγή. Ο διαδεχθείς τον Αλέξανδρο Υψηλάντη (παππούς του αρχηγού της Φιλικής) Αλέξανδρος Σούτσος τον κάνει δεύτερο λογοθέτη, απ' όπου η δεύτερη επωνυμία. Η σχέση με έναν Ούγγρο γιατρό του δίνει αρκετές γνώσεις πρακτικής ιατρικής, ώστε, χάρη και στην έμφυτη κλίση του, να εξελιχτεί σε εμπορικό γιατρό. Τα χρήματα που έβγαζε ήσαν πολλά και γι' αυτό το 1802, με «κομπόδεμα» γερό, έφθασε στην Κωνσταντινούπολη.
Εν τω μεταξύ, στη Σάμο ξέσπασαν κοινωνικές συγκρούσεις. Οι κάτοικοι είχαν χωριστεί σε δύο παρατάξεις: τους προύχοντες και τους φτωχούς αγρότες. Κάτω από την επιρροή των ιδεών της Γαλλικής Επαναστάσεως, η παράταξη των αγροτών που ήθελαν <<γης αναδασμόν» και συμμετοχή στη διοίκηση ονομάστηκε «Καρμανιόλοι». Αυτοί ονόμαζαν τους προύχοντες χλευαστικά «Καλλικάντζαρους». Επειδή, όμως, οι Καρμανιόλοι δεν είχαν τον κατάλληλο αρχηγό, ζήτησαν τη συνδρομή του Λογοθέτη, που η φήμη του είχε φθάσει στο νησί. Ανταποκρίθηκε στο αίτημα και με τη στήριξη των Καρμανιόλων ανέλαβε τη διοίκηση της Σάμου.

Αλλ' οι Καλλικάντζαροι ήσαν ισχυροί και πέτυχαν την εκδίωξή του. Ζήτησε καταφύγιο στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και εκεί δεν ένιωθε ασφαλής. Διαβλήθηκε στην Πύλη και παραλίγο, το 1808, να αποκεφαλιστεί.

Κρύφτηκε για ένα διάστημα, αλλά συνελήφθη και για εξορία και σωφρονισμό στάλθηκε στο Άγιο Όρος. Εδώ στάθηκε τυχερός. Χάρη στις ιατρικές γνώσεις και στη διοικητική του πείρα προσέφερε σημαντική βοήθεια.

ΑΝΘΙΜΟΣ ΓΑΖΗΣ (1758-1828) - ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Σαράντου Καργάκου: Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 450-453.
<<Και το βιβλίο αυτό είναι καρπός ευγνωμοσύνης προς τους πολυπληθείς ακροατές/μαθητές μου του <<Λαϊκού Πανεπιστημίου>>, που κατακλύζουν κάθε Τρίτη την αίθουσα τελετών της γεραράς <<Εταιρείας Φίλων του Λαού>>, για να ακούσουν πέμπτη χρονιά φέτος τα μαθήματά μου, παρά το νυκτερινό της ώρας (7-9 μ.μ.).
Στα μαθήματα αυτά προσέρχονται παιδιά όλων των ηλικιών, από 20 έως 85 ετών. Άλλα κρατούν σημειώσεις, άλλα κρατούν μαγνητόφωνα.
Αυτά μου έδωσαν το έναυσμα, το ερέθισμα και την ώθηση να δώσω στις παραδόσεις μου μορφή βιβλίου.
Την πρώτη χρονιά εδίδαξα έναν κύκλο μαθημάτων υπό τον τίτλο Το βυζαντινό ναυτικό, που πήρε μορφή καλαίσθητου βιβλίου από τις εκδόσεις Ιω. Σιδέρη (2007), τη δεύτερη χρονιά εδίδαξα τους πολιτικούς θεσμούς και τα πολιτικά σώματα της σπαρτιατικής πολιτείας, την τρίτη την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου,
που το 2008/09 σε πολύ διευρυμένη μορφή και με σπάνια βιβλιογραφία εκδόθηκε από τις Εκδόσεις ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΩΝ - ΚΑΡΤΕΡΗΣ, την τέταρτη χρονιά παρέδωσα <<Το λυκόφως της Σπάρτης>>,
που μαζί με τις προηγούμενες παραδόσεις μου αποτέλεσαν την πρωταρχική μαγιά για να συγγραφεί και να εκδοθεί το δίτομο έργο μου Ιστορία της Αρχαίας Σπάρτης (Gutenberg, 2006).
Πέρσι είχα την ευκαιρία να διδάξω τρεις κύκλους μαθημάτων: α) Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, β) Το τουρκικό imperium και γ) Τουρκοκρατία, που πήραν μορφή βιβλίου και εκδόθηκαν σε καλαίσθητη μορφή από τις εκδόσεις Λεωνίδα Γεωργιάδη.
Τα φετινά μαθήματα θα είναι αφιερωμένα στην Ελληνική Επανάσταση. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν εξετάζει καταλεπτώς το μεγάλο εκείνο γεγονός.
Περιορίζεται αυστηρώς σε όσα προτίθεμαι να παραδώσω και αυτά είναι ό,τι λέγει ο τίτλος: Μεγάλες μορφές και μεγάλες στιγμές του '21.
Όχι όλος ο Αγώνας στην πολυμορφία και την πολύπτυχη διάστασή του.
Οι βασικοί λόγοι είναι δύο: Εκ των πραγμάτων είναι αδύνατον να συμπεριληφθεί όλος ο Αγώνας σε σειρά δίωρων -ανά δεκαπενθήμερο- μαθημάτων ενός εξαμήνου και, δεύτερον -πέρα από άλλες εκδοτικές μου δραστηριότητες- μία τρίτομη ή τετράτομη Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως,
που θα εξετάζει εξονυχιστικά, με πνεύμα κριτικό και -στο μέτρο του ανθρώπινα δυνατού- αντικειμενικά κάθε γεγονός, είτε αυτό είναι στρατιωτικό, είτε πολιτικό, είτε διπλωματικό.
Και για τον λόγο αυτό υπάρχει ένας διαχωρισμός:
Στους δύο πρώτους τόμους εξετάζονται τα στρατιωτικά γεγονότα και στον τρίτο τα πολιτικά, διπλωματικά, οικονομικά γεγονότα, καθώς και ό,τι μπορεί να έχει σχέση με την οργάνωση της παιδείας στη διάρκεια της πολυχρονίου πολεμικής δοκιμασίας.
Το βιβλίο αυτό, λόγω όγκου και τεράστιου κόστους, μόνο αν βρεθεί χορηγός θα καταστεί εφικτό να εκδοθεί.
Ευελπιστούμε ότι κάποιος θα συνδράμει.
Όχι πάντως η ελληνική πολιτεία.
Αυτή με τίμησε και με τιμά με το υπέρτατο βραβείον: το κώνειον>>!
(Απόσπασμα εκ του προλόγου)
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΑΝΘΙΜΟΣ ΓΑΖΗΣ (1758-1828) 

Η ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΤΟΥ ΔΡΑΣΗ

Η παιδεία ήταν ανέκαθεν το πάθος του Γαζή. Αντί, λοιπόν, να βρίσκεται στη σπαρασσόμενη από την εμφύλια διαμάχη Πελοπόννησο, προτίμησε να αποσυρθεί στην Τήνο, όπου ίδρυσε εκπαιδευτήριο. Κατά ην έναρξη των μαθημάτων, εξεφώνησε λόγο εξαίροντα την αξία των ελληνικών γραμμάτων. Απέδωσε μάλιστα την κατάπτωση του Ελληνισμού στην απαιδευσία που επιβλήθηκε στη μικρά διάρκεια της δουλείας. Αλλ' ούτε και προς τον κλήρο ήταν θωπευτικός.
Ο Δ. Καλλίμαχος, παρότι θεολόγος-ιστορικός, στον βίο του Γαζή γράφει: ...Εις τον περιώνυμον εκείνον λόγον που ο Γαζής δεν διστάζει, ως κληρικός φιλελεύθερος και ανθρωπιστής, να κεραυνώση και τους Μοναχούς, τους φανατικούς εκείνους και αχρήστους μελανοχίτωνας, οι οποίοι κατά την περίοδον της εγκαταστάσεως του Χριστιανiσμού εξέσπων και κατέστρεφον μετά μανίας τα κλασσικά μάρμαρα και όλα τα σεπτά μνημεία της αρχαίας Ελληνικής Τέχνης...
Ανεξάρτητα από το πόσο ορθή από πολιτική άποψη ήταν η τοποθέτηση του Γαζή εκείνη την κρίσιμη για την Επανάσταση στιγμή, όπου πλείστοι μοναχοί προμαχούσαν για την επιτυχή περάτωση του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, είναι αξιοσημείωτο ότι το ζήτημα των θρησκευτικών ακροτήτων -ουσιαστικά, ακρωτηριασμών των αρχαίων κτισμάτων και γλυπτών- δεν το έθεσε κάποιος κοσμικός, αλλά ένας κληρικός. Η κλασσική παιδεία είχε κυριέψει τον Γαζή σε τέτοιο βαθμό, ώστε να φθάνει ως την υπερβολή.
Είπε τότε στην ομιλία του στην Τήνο: ...Οι αμαθείς και αναλφάβητοι Μοναχοί από μίαν άλογον δεισιδαιμονίαν και με τους σταυρούς ανά χείρας κατεκρήμνισαν πανταχού και αυτά τα ωραιότατα κτίρια των σχολείων, περί των οποίων κλαίει πικρότατα ο Λιβάνιος, εις μίαν του επιστολήν. Όσοι λόγιοι και φιλόσοφοι άνδρες έμειναν εις την Κωνσταντινούπολιν, τους έκαυσαν και αυτούς μίαν νύκτα μέσα εις το σχολείον, μαζί κι την περίφημον βιβλιοθήκην, η ο οποία είχε 70 χιλιάδες βιβλία. Όθεν, τί ηκολούθησεν εκ τούτου; Αμάθεια μεγάλη εις το έθνος, διαφθορά των καλών ηθών, βαρβαρότης και δεισιδαιμονία...
Ο Γαζής, προφανώς, ήταν επηρεασμένος από τη διάχυτη τότε αντίληψη στην Ευρώπη ότι η μακρά περίοδος της σε μεταγενέστερους καιρούς ονομασθείσας Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν μια περίοδος σκότους και παρακμής. Αυτή την αντίληψη είχε καλλιεργήσει ο κορυφαίος Άγγλος ιστορικός Εδ. Γίββων με το πολύτομο περί <<Bas empire>> (=ξεπεσμένης αυτοκρατορίας) είχαν ασπαστεί όλοι οι εκπρόσωποι του Διαφωτισμού, κυρίως ο Βολταίρος, και μοιραία η αντίληψη αυτή διαπότιζε και τη σκέψη πολλών λογίων. Άλλωστε, οι βυζαντινές σπουδές στην εποχή του Αγώνα, βρίσκονταν ακόμα στα σπάργανα. Αντίθετα, ο καλασικισμός, ως μελετητικός θαυμασμός, μεσουρανούσε.
Ο Γαζής, ζώντας επί πολλά έτη στη Βιέννη, είχε σχηματίσει την αντίληψη ότι στον ελλαδικό χώρο επικρατούσε απόλυτο σκότος και, συνεπώς, κάθε ακτίνα φωτός ήλθε από την Εσπερία. Δεν παραβλέπουμε την επιρροή του ευρωπαϊκού στοχασμού, αλλ' αν δεν υπήρχε το κερί και το καντήλι των υπό συνθήκες δουλείας υπαρχόντων και δρώντων μοναστηριών και ναών, δε θα ήταν δυνατόν να βρει χώρο υποδοχής και αποδοχής το ευρωπαϊκό φως. Με βάση το σκεπτικό αυτό μπορούμε περισσότερο νηφάλια να ακούσουμε μια ακόμη αποστροφή του Γαζή, που βλέπει τις Μούσες να επιστρέφουν στην Ελλάδα από την Ευρώπη:
...Από την Ευρώπην ήρχισαν [οι Μούσες] να επιστρέφουν πάλιν εις την αρχαίαν πατρίδα των, την Ελλάδα' και βλέπομεν ότι, άμα όπου έφθασαν, ηλέκτρισαν τας ψυχάς των Ελλήνων και πανταχού συνίστανται σχολεία και παιδευτήρια. Πανταχού ο έρως της μαθήσεως άναψε και πάντες σπεύδουσι να μιμηθώσι τας αρετάς των προπατόρων των' βλέπομεν όπου άμα έφθασαν οι μαθήσεις, ο Έλλην ησθάνθη την παλαιάν του δόξαν και ελευθερίαν και παρευθύς ανδρείως απέσεισε τον τυραννικόν ζυγόν, εις τον οποίον η αμάθεια τον καθυπέβαλε...
Με τον Γαζή -και όχι μόνο με αυτόν- ανάγεται ως υπέρτατο ιδανικό ο κλασικός τύπος ανθρώπου, που, παρά τα ψιμύθια, είχε <<ρίζες>> στον τόπο αυτό. Παράλληλα, όμως, εισάγεται και η εξιδανίκευση του Ευρωπαίου ανθρώπου, στοιχείο που γέννησε στις μετέπειτα εποχές τον μιμητισμό, την ξενομανία που επί των ημερών μας -χωρίς να φταίει γι' αυτό ούτε ο Γαζής ούτε και ο Κοραής- μετεξελίχθηκε σε πιθηκισμό. Ο <<Ευρωπαίος Πίθηκος>> των παρόντων καιρών είναι δική μας ευθύνη' όχι των θεμελιωτών -με τα όποια λάθη- της ελληνικής ελευθερίας.
Όπως δικιά μας ευθύνη είναι και το διαρκώς ογκούμενο ρεύμα του αντιευρωπαϊσμού ή καλύτερα αντιδυτικισμού. Καιρός να επανέλθουμε στη χρυσή αρχή του Σταγειρίτη: Ο Γαζής έφυγε από τη ζωή την ώρα που ανέτειλε η ήλιος της Ελευθερίας. Πέθανε τον Νοέμβριο του 1828 στη Συρο. Ήταν 70 εών, μεγάλος για τα χρόνια κείνα.

Αν όμως δεν είχε υποστεί τις φοβερές δοκιμασίες κι πικρίες, ασφαλώς για μερικά χρόνια ακόμα θα μπορούσε να προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες κοντά στον γνώριμό του από παλιά Καποδίστρια σε θέματα παιδείας (όπως ο Κωνσταντάς) ή δικαιοσύνης. Ο λαός της Σύρου τίμησε με υπέρλαμπρο τρόπο τη θανή του. Η νεκρώσιμη ακολουθία τελέστηκε στον μητροπολιτικό ναό της Σύρου και πλήθος λαού τον συνόδεψε στην τελευταία του κατοικία.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίου του Σαράντου Καργάκου:
Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 450-453.

ΑΝΘΙΜΟΣ ΓΑΖΗΣ (1758-1828) - Η ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΤΟΥ ΔΡΑΣΗ

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Σαράντου Καργάκου: Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 434-437.
<<Και το βιβλίο αυτό είναι καρπός ευγνωμοσύνης προς τους πολυπληθείς ακροατές/μαθητές μου του <<Λαϊκού Πανεπιστημίου>>, που κατακλύζουν κάθε Τρίτη την αίθουσα τελετών της γεραράς <<Εταιρείας Φίλων του Λαού>>, για να ακούσουν πέμπτη χρονιά φέτος τα μαθήματά μου, παρά το νυκτερινό της ώρας (7-9 μ.μ.).
Στα μαθήματα αυτά προσέρχονται παιδιά όλων των ηλικιών, από 20 έως 85 ετών. Άλλα κρατούν σημειώσεις, άλλα κρατούν μαγνητόφωνα.
Αυτά μου έδωσαν το έναυσμα, το ερέθισμα και την ώθηση να δώσω στις παραδόσεις μου μορφή βιβλίου.
Την πρώτη χρονιά εδίδαξα έναν κύκλο μαθημάτων υπό τον τίτλο Το βυζαντινό ναυτικό, που πήρε μορφή καλαίσθητου βιβλίου από τις εκδόσεις Ιω. Σιδέρη (2007), τη δεύτερη χρονιά εδίδαξα τους πολιτικούς θεσμούς και τα πολιτικά σώματα της σπαρτιατικής πολιτείας, την τρίτη την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου,
που το 2008/09 σε πολύ διευρυμένη μορφή και με σπάνια βιβλιογραφία εκδόθηκε από τις Εκδόσεις ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΩΝ - ΚΑΡΤΕΡΗΣ, την τέταρτη χρονιά παρέδωσα <<Το λυκόφως της Σπάρτης>>,
που μαζί με τις προηγούμενες παραδόσεις μου αποτέλεσαν την πρωταρχική μαγιά για να συγγραφεί και να εκδοθεί το δίτομο έργο μου Ιστορία της Αρχαίας Σπάρτης (Gutenberg, 2006).
Πέρσι είχα την ευκαιρία να διδάξω τρεις κύκλους μαθημάτων: α) Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, β) Το τουρκικό imperium και γ) Τουρκοκρατία, που πήραν μορφή βιβλίου και εκδόθηκαν σε καλαίσθητη μορφή από τις εκδόσεις Λεωνίδα Γεωργιάδη.
Τα φετινά μαθήματα θα είναι αφιερωμένα στην Ελληνική Επανάσταση. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν εξετάζει καταλεπτώς το μεγάλο εκείνο γεγονός.
Περιορίζεται αυστηρώς σε όσα προτίθεμαι να παραδώσω και αυτά είναι ό,τι λέγει ο τίτλος: Μεγάλες μορφές και μεγάλες στιγμές του '21.
Όχι όλος ο Αγώνας στην πολυμορφία και την πολύπτυχη διάστασή του.
Οι βασικοί λόγοι είναι δύο: Εκ των πραγμάτων είναι αδύνατον να συμπεριληφθεί όλος ο Αγώνας σε σειρά δίωρων -ανά δεκαπενθήμερο- μαθημάτων ενός εξαμήνου και, δεύτερον -πέρα από άλλες εκδοτικές μου δραστηριότητες- μία τρίτομη ή τετράτομη Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως,
που θα εξετάζει εξονυχιστικά, με πνεύμα κριτικό και -στο μέτρο του ανθρώπινα δυνατού- αντικειμενικά κάθε γεγονός, είτε αυτό είναι στρατιωτικό, είτε πολιτικό, είτε διπλωματικό.
Και για τον λόγο αυτό υπάρχει ένας διαχωρισμός:
Στους δύο πρώτους τόμους εξετάζονται τα στρατιωτικά γεγονότα και στον τρίτο τα πολιτικά, διπλωματικά, οικονομικά γεγονότα, καθώς και ό,τι μπορεί να έχει σχέση με την οργάνωση της παιδείας στη διάρκεια της πολυχρονίου πολεμικής δοκιμασίας.
Το βιβλίο αυτό, λόγω όγκου και τεράστιου κόστους, μόνο αν βρεθεί χορηγός θα καταστεί εφικτό να εκδοθεί.
Ευελπιστούμε ότι κάποιος θα συνδράμει.
Όχι πάντως η ελληνική πολιτεία.
Αυτή με τίμησε και με τιμά με το υπέρτατο βραβείον: το κώνειον>>!
(Απόσπασμα εκ του προλόγου)
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΑΝΘΙΜΟΣ ΓΑΖΗΣ (1758-1828) 

Η ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΤΟΥ ΔΡΑΣΗ

Ο Θεσσαλός αρχιμανδρίτης, δημοσιογράφος, λόγιος και πολιτικός ανακεφαλαιώνει με τη δράση του όλη τη μακρά περίοδο της πνευματικής και ακολούθως συνωμοτικής περιόδου που προηγήθηκε της Επαναστάσεως, αλλά και όλη την επαναστατική διαδρομή από το κίνημα του Πηλίου ως τα μεγάλα γεγονότα, με τα οποία έκλεισε ο επικός και συνάμα τραγικός εκείνος Αγώνας.
Έχουμε ήδη αναφερθεί στην πολύπλευρη δράση του (Μαθήματα νεότερης ιστορίας, τ. Α', 2007, σσ. 281, 284 και 288) και ευρύτερα στη συνωμοτική και επαναστατική του δράση στις σσ. 41, 44 κ. εξ. του τόμου αυτού. Στο κεφάλαιο αυτό θα περιοριστούμε αποκλειστικά στην προσωπική του ζωή και δράση, που έχει σχέση με την πνευματική αναγέννηση του ελληνικού κόσμου κατά τους προεπαναστατικούς χρόνους και με την κατεξοχήν επαναστατική δράση του.
Ο Άνθιμος Γαζής γεννήθηκε στο ξακουστό χωριό του Πηλίου, στις Μηλιές (όπου βρίσκεται και η βιβλιοθήκη του), αλλά έζησε παιδικά χρόνια τραγικά. Τριετής έμεινε ορφανός από πατέρα. Η ηρωική μάνα του υποχρεώθηκε με σκληρή εργασία να αναθρέψει εννέα παιδιά! Η αγωγή που τους έδωσε ήταν αυστηρή. Κυρίως, τους εδίδαξε το πνεύμα της οικονομίας. Κάποτε επέπληξε τον Άνθιμο, γιατί δαπάνησε όλο το λάδι του λυχναριού του σε ολονύκτια μελέτη. Το διηγείται ο ίδιος με έξοχα χαριτωμένο τρόπο:
...Εν μια των ημερών με επέπληξεν η μήτηρ μου, διότι εδαπάνησα την νύκτα το έλαιον προς μελέτην: αλλ' εγώ, κερδίσας την προτεραίαν ένα παράν, εξ αποστολής, ην [=την οποία] έγραψα ξενητεμένης γυναικός προς τον σύζυγόν της, ηγόρασα διά του παρά μου έλαιον, μετεσχημάτισα εν οστρείδιον [=στρείδι] εις λύχνον και την επιούσαν εδαπάνουν εκ της περιουσίας μου. Ευτυχώς δε το έργον του γραφέως τοιούτων επιστολών ήτο αδύνατον να μη μου αποφέρη καθ' εκάστην ένα παρά...
Έτσι ο νεαρός Γαζής (γαζής στα τουρκικά σημαίνει νικητής) νίκησε την έλλειψη λαδιού διά της συγγραφής επιστολών και ως επιστολογράφος ξεκίνησε τον πνευματικό και επαγγελματικό βίο του. Λόγω προηγμένης ευφυϊας και πνευματικής αυτοκαλλιέργειας, κατά σύσταση των θείων του, σε ηλικία 16 ετών χειροτονήθηκε διάκονος και το επόμενο έτος ονομάστηκε πρεσβύτερος! Ο κλήρος τότε έδινε διέξοδο στα αδιέξοδα των φτωχών αλλά φιλομαθών νέων.
Τους άνοιγε δρόμους για ευρύτερη πρόοδο. Ως ιερέας ο νεαρός Άνθιμος ασκούσε και το επάγγελμα του δασκάλου στο χωριό Βιζίτσα έναντι του ποσού των 100 γροσίων. Παράλληλα, ήταν και ιερέας του χωριού. Αλλ' ο νεαρός <<παπα-δάσκαλος>> είχε δίψα για ευρύτερη μόρφωση και πόθο για πιο ανοιχτούς ορίζοντες. Ένας εύπορος φιλογενής συμπατριώτης του βοήθησε τον Άνθιμο, όταν πλέον είχε φθάσει στην ώριμη ηλικία των 33 ετών, να λάβει τον τίτλο του αρχιμανδρίτη και συνάμα του κάλυψε τα έξοδα για να μεταβεί στην Ευρώπη.
Ο νέος αρχιμανδρίτης προτίμησε τη Βιέννη, την πρωτεύουσα της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, στην οποία υπήρχε ισχυρή ελληνική παροικία (η πνευματική και καλλιτεχνική Βιέννη οφείλει εν πολλοίς την άνθισή της σε ισχυρές ελληνικές οικογένειες, όπως οι Καραγιάννηδες, οι Δούμπα, οι Σίνα κ.α.), υπήρχαν ελληνικά τυπογραφεία και ελληνικές εκκλησίες. Ο Άνθιμος δεν περιορίστηκε στα ιερατικά του καθήκοντα.
Πρώτη του μέριμνα ήταν η τέλεια εκμάθηση της γερμανικής. Αυτό τον βοήθησε να θρέψει το πνεύμα του με τα καλύτερα <<εδέσματα>> της γερμανικής διανοίας, ενώ για τις μεταφράσεις επίλεκτων κειμένων, που διασκορπίζονταν σε όλες τις ανά την Ευρώπη ελληνικές κοινότητες, προσπάθησε να μεταλαμπαδεύσει στους since patria Έλληνες την ιδέα της ανάγκης για δημιουργία μιας ελεύθερης πατρίδας. Κινήθηκε, δηλαδή, πάνω στη γραμμή που είχε χαράξει ο Κοραής.
Το μεταφραστικό του έργο περιλαμβάνει τη Γραμματική των φιλοσοφικών επιστημών του Άγγλου Βενιαμίν Μαρτίνου (1799). Ένα έτος μετά εκδίδει τον Πίνακα γεωγραφικόν της Ελλάδος (για να ελευθερωθεί ένας λαός πρέπει να γνωρίζει όλο τον χώρο που του ανήκει ιστορικά και εθνικά) και το 1801 τον Πίνακα γεωγραφικόν της Ευρώπης. Με δική του επιμέλεια βγήκαν κι άλλα βιβλία Λογικής και Αστρονομίας, μεταφρασμένα από τον συμπατριώτη του, Δανιήλ Φιλιπίδη. Στον δεύτερο τόμο της Αστρονομίας το <<Συνταγματικόν χρονολογικόν>> το έγραψε ο ίδιος ο Γαζής. Αλλ' η πνευματική δραστηριότητά του δεν είχε τελειωμό.

Εξέδωκε τη Γεωγραφία του σπουδαίου Κερκυραίου κληρικού και λογίου Νικηφόρου Θεοτόκη και την ιστορία για τον περίφημο βασιλιά της Σουηδίας Κάρολο ΙΒ', τον οποίο ο Βολταίρος είχε ονομάσει <<Αλέξανδρο του Βορρά>>. Αλλά πέρα από τις εκδόσεις ξένων έργων, ο Γαζής, κατά μίμηση του Κοραή, εξέδωσε σε πέντε τόμους την Ελληνική Βιβλιοθήκη και το τρίτομο μνημειώδες Λεξικόν του, που εμόρφωσε γενιές και γενιές Ελλήνων και το οποίο είναι ακόμα χρήσιμο για την εύρεση λέξεων που ήταν σε χρήση εκείνη την εποχή.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου

ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίου του Σαράντου Καργάκου:

Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',

<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.

Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 434-437.