Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ - Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ, ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ 1714 - 1779 (ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ)

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις  «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 13-25.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

«Ωδαίς ευφημήσωμεν…» δηλαδή, άσματα και ύμνους εγκωμιαστικούς θα μεταχειριστούμε για τον ένδοξο μεταξύ των χορών των Μαρτύρων· διότι έτσι αρμόζει στους θυσιάζοντας την ζωή τους για τον Χριστό, αλλά και στους ασκητάς, όπως είναι ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ο αείμνηστος, ο άξιος να εξυμνήται.
Σήμερα συγκεντρωθήκαμε στην αξιοσέβαστη μνήμη του, διότι μοιράζει θεραπείες σ' αυτούς που πλησιάζουν με πίστι (και ευλάβεια), επειδή έχει θάρρος προς τον Χριστό, αφού είναι Ισαπόστολος. Μ' αυτά τα εγκωμιαστικά λόγια εξυμνεί ο υμνογράφος Σάπφειρος Χριστοδουλίδης τον διδάσκαλό του, τον εν Αγίοις ιερομάρτυρα και ισαπόστολο Κοσμά τον Αιτωλό, του οποίου ο βίος και η πολιτεία του συνεπαίρει κάθε ορθόδοξο χριστιανό.
Ο βίος και η πολιτεία του αφ' ενός, αλλά και αφ' ετέρου, επειδή είμαι ένας ελάχιστος και ταπεινός συντοπίτης του, με ώθησαν να ασχοληθώ μ' Αυτόν τον μέγα εθναπόστολο του Ελληνορθοδόξου έθνους μας. Τον μικρόν στο ανάστημα, αλλά μεγάλο στο πνευματικό παράστημα, τον γέροντα στην ηλικία, αλλά γερό στύλο της Ορθοδοξίας, τον εκ μικρού χωρίου καταγόμενον, αλλά νυν εις μεγάλον τόπον, δηλαδή, εν Παραδείσω ευρισκόμενον, «τον μέγα εν ταίς πράξεσι και πολύς εν», τον εξ Αιτωλίας ωρμόμενον, εν Αγίω Όρει εγκαταβιώσαντα, την σκλαβωμένη Ρωμιοσύνη περιοδεύσαντα, τον Χριστόν κηρύξαντα, τον «το ποθούμενον» προφητεύσαντα, τον ιερούς Ναούς και σχολεία ανοικοδομήσαντα, τον επιστολάς αποστείλαντα, τον αμαρτωλούς συγχωρήσαντα, τον θαύματα ποιήσαντα, τον πάντας διδάξαντα, τον πεπλανημένους και αλλαξοπιστήσαντας επισυνάξαντα.
Τον εν Βορείω Ηπείρω μαρτυρήσαντα και επωνομασθέντα υπό της ορθοδόξου Εκκλησίας μας Ιερομάρτυρα, Ισαπόστολο και Εθναπόστολο. Στο ανά χείρας βιβλίο είναι καταγεγραμμένες οι τρεις περιοδείες του, οι οχτώ διδαχές του, οι δώδεκα επιστολές του και διακόσιες εξήκοντα πέντε (συν δώδεκα, όρα σελίς 266) προφητείες του. Ακόμη δε, μνημονεύουμε το Μαρτυρολόγιό του, την υπό του Οικουμενικού Πατριαρχείου πράξι περί της εις Άγιον ανακήρυξί του και τα περί της ευρέσεως των ιερών Λειψάνων του, έτι δε την ασματική Ακολουθία του εσπερινού και όρθρου, τον παρακλητικό κανόνα, τους χαιρετισμούς και τροπάρια επί τη μετακομιδή εξ Αλβανίας εις Θέρμον τμήματος τιμίου λειψάνουτου Αγίου.
Επί πλέον, αφ' ενός δημοσιεύουμε για πρώτη φορά την ιστορία της ιεράς Μονής του αγίου Κοσμά τόσον στον τόπον του Μαρτυρίου του όσον και στον τόπον καταγωγής του, και αφ' ετέρου παραθέτουμε τους πόνους του Αγίου μας, διότι δυστυχώς από τις πράξεις μας ο πατροΚοσμάς πονά και έχει παράπονα. (Απόσπασμα εκ του προλόγου του βιβλίου).

Ι.Κ.Τ.

O AΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ

Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ

ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ

Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ - Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ, ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ 1714 - 1779 (ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ)

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις  «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 26-28.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

«Ωδαίς ευφημήσωμεν…» δηλαδή, άσματα και ύμνους εγκωμιαστικούς θα μεταχειριστούμε για τον ένδοξο μεταξύ των χορών των Μαρτύρων· διότι έτσι αρμόζει στους θυσιάζοντας την ζωή τους για τον Χριστό, αλλά και στους ασκητάς, όπως είναι ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ο αείμνηστος, ο άξιος να εξυμνήται.
Σήμερα συγκεντρωθήκαμε στην αξιοσέβαστη μνήμη του, διότι μοιράζει θεραπείες σ' αυτούς που πλησιάζουν με πίστι (και ευλάβεια), επειδή έχει θάρρος προς τον Χριστό, αφού είναι Ισαπόστολος. Μ' αυτά τα εγκωμιαστικά λόγια εξυμνεί ο υμνογράφος Σάπφειρος Χριστοδουλίδης τον διδάσκαλό του, τον εν Αγίοις ιερομάρτυρα και ισαπόστολο Κοσμά τον Αιτωλό, του οποίου ο βίος και η πολιτεία του συνεπαίρει κάθε ορθόδοξο χριστιανό.
Ο βίος και η πολιτεία του αφ' ενός, αλλά και αφ' ετέρου, επειδή είμαι ένας ελάχιστος και ταπεινός συντοπίτης του, με ώθησαν να ασχοληθώ μ' Αυτόν τον μέγα εθναπόστολο του Ελληνορθοδόξου έθνους μας. Τον μικρόν στο ανάστημα, αλλά μεγάλο στο πνευματικό παράστημα, τον γέροντα στην ηλικία, αλλά γερό στύλο της Ορθοδοξίας, τον εκ μικρού χωρίου καταγόμενον, αλλά νυν εις μεγάλον τόπον, δηλαδή, εν Παραδείσω ευρισκόμενον, «τον μέγα εν ταίς πράξεσι και πολύς εν», τον εξ Αιτωλίας ωρμόμενον, εν Αγίω Όρει εγκαταβιώσαντα, την σκλαβωμένη Ρωμιοσύνη περιοδεύσαντα, τον Χριστόν κηρύξαντα, τον «το ποθούμενον» προφητεύσαντα, τον ιερούς Ναούς και σχολεία ανοικοδομήσαντα, τον επιστολάς αποστείλαντα, τον αμαρτωλούς συγχωρήσαντα, τον θαύματα ποιήσαντα, τον πάντας διδάξαντα, τον πεπλανημένους και αλλαξοπιστήσαντας επισυνάξαντα.
Τον εν Βορείω Ηπείρω μαρτυρήσαντα και επωνομασθέντα υπό της ορθοδόξου Εκκλησίας μας Ιερομάρτυρα, Ισαπόστολο και Εθναπόστολο. Στο ανά χείρας βιβλίο είναι καταγεγραμμένες οι τρεις περιοδείες του, οι οχτώ διδαχές του, οι δώδεκα επιστολές του και διακόσιες εξήκοντα πέντε (συν δώδεκα, όρα σελίς 266) προφητείες του. Ακόμη δε, μνημονεύουμε το Μαρτυρολόγιό του, την υπό του Οικουμενικού Πατριαρχείου πράξι περί της εις Άγιον ανακήρυξί του και τα περί της ευρέσεως των ιερών Λειψάνων του, έτι δε την ασματική Ακολουθία του εσπερινού και όρθρου, τον παρακλητικό κανόνα, τους χαιρετισμούς και τροπάρια επί τη μετακομιδή εξ Αλβανίας εις Θέρμον τμήματος τιμίου λειψάνουτου Αγίου.
Επί πλέον, αφ' ενός δημοσιεύουμε για πρώτη φορά την ιστορία της ιεράς Μονής του αγίου Κοσμά τόσον στον τόπον του Μαρτυρίου του όσον και στον τόπον καταγωγής του, και αφ' ετέρου παραθέτουμε τους πόνους του Αγίου μας, διότι δυστυχώς από τις πράξεις μας ο πατροΚοσμάς πονά και έχει παράπονα. (Απόσπασμα εκ του προλόγου του βιβλίου).

Ι.Κ.Τ.

O AΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ

Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ

ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ

Κατόπιν, επειδή η Αθωνιάς ερημώθη, αφού αναχώρησαν οι διδάσκαλοι, ο κατά κόσμον Κώνστας Μεγαλοδενδρίτης, κατέφυγε στην ιεράν Μονήν του οσίου Φιλοθέου, ίνα βιώση την θεολογίαν και την μοναχικήν ζωήν, όπου εκάρη μοναχός και εκλήθη Κοσμάς. Διάκονος και Πρεσβύτερος εχειροτονήθη εις ηλικίαν 45 ετών και ένα έτος αργότερον εξήλθε του Αγίου Όρους ίνα διδάξη τους αδελφούς του.
Ο πατρο-Κοσμάς ποτέ δεν είχε ξεχάσει τους δυστυχείς ομοεθνείς του. Ήθελε να υπάγη για να τους βοηθήση, να τους δώση δύναμι, να τους προφυλάξη από κάθε κακό και να τους επαναφέρη στον δρόμο του Χριστού. Προηγουμένως όμως θα έπρεπε αυτός ο ίδιος διά της προσευχής και της νηστείας να προετοιμασθή διά το μεγάλο αυτό σχέδιό του. Διά της ασκητικής ζωής του θεώθηκε, αλλά πριν εξέλθη, πριν γίνει ένας νέος Απόστολος του Χριστού, θέλοντας να δη αν οι λογισμοί του ήταν θέλημα Θεού, ήνοιξε την Καινή Διαθήκη και ω του θαύματος!
Τα μάτια του είδαν τα λόγια του αποστόλου Παύλου· «Μηδείς το εαυτού ζητείτω, αλλά το του ετέρου έκαστος» (Προς Κορινθίους Α΄ επιστολή Παύλου, Κεφάλαιο ι΄ στίχος 24). Δηλαδή· Μη σκέπτεσαι μόνο το ιδικόν σου πνευματικόν συμφέρον, αλλά και το συμφέρον των άλλων χριστιανών. Η εσωτερική του φωνή και τα λόγια του αποστόλου Παύλου, οδήγησαν τον πατρο-Κοσμά εκτός Αγίου Όρους. Με τις ευλογίες των Αγιορειτών πατέρων, και την άδεια του Οικουμενικού Πατριάρχου περιώδευσε απ' άκρου εις άκρον την σκλαβωμένη Ελλάδα και κήρυττε Ορθοδοξίαν και ορθοπραξίαν.
Με τα κηρύγματά του αφύπνισε το υπόδουλο έθνος και με υπεράνθρωπες προσπάθειες επανέφερε τους Έλληνες στον σωστό δρόμο. Απέτρεψε την συνέχισι των εξισλαμισμών και επανέφερε στον Χριστιανισμό τους εξισλαμισμένους Έλληνες. Βάπτισε όσους ήταν αβάπτιστοι. Έπεισε τους πλουσίους να δώσουν χρήματα για την κατασκευή κολυμβηθρών. Κατασκευάσθησαν 4.000 χαλκωματένιες κολυμβήθρες και διενεμείθησαν στις ενορίες που δεν είχαν. Παρότρυνε τους έχοντας οικονομικήν ευχέρεια να αγοράζουν Πατερικά βιβλία, κομβοσχοίνια, μικρούς σταυρούς, κτένια και γυναικεία καλύμματα της κεφαλής, τα οποία τα μεν βιβλία τα διένειμε σε εκείνους που επιθυμούσαν την μάθησιν, τα δε κομβοσχοίνια και σταυρουδάκια τα δώριζε στον απλόν λαόν.
Τα κτένια τα έδινε σε εκείνους που έπαυαν να ξυρίζονται, και τα καλύμματα, τα οποία υπερέβησαν τα 40.000 στις γυναίκες πάσης ηλικίας, για να καλύπτουν την κεφαλήν τους. Ανήγειρε ιερούς Ναούς για να εκκλησιάζονται οι χριστιανοί. Έκτισε σχολεία για να διδάσκονται τα Ελληνόπουλα την Ελληνικήν γλώσσα. Ο πατρο-Κοσμάς στην επιστολή του προς τον αδελφό του ιερομόναχο Χρύσανθο (2-3-1779) αναφέρει ότι εποίησε δέκα σχολεία Ελληνικά και διακόσια διά κοινά γράμματα. Όμως επειδή κατά τους μετέπειτα τελευταίους πεντέμιση μήνες της επιγείου ζωής του ο πατρο-Κοσμάς ίδρυσε και άλλα σχολεία, δεν γνωρίζουμε τον ακριβή αριθμό. Ο Μυστακίδης σημειώνει ότι ο πατρο-Κοσμάς ίδρυσε 247 σχολεία. Ο Π. Βασιλείου, γράφει ότι ίδρυσε περισσότερα από 250 σχολεία. Ο Παντελεήμων Ροδόπουλος, αναφέρει ότι ίδρυσε περίπου 230 σχολεία. Ο Ζώτος Μολοττός μνημονεύει ότι ίδρυσε 210 Ελληνικά σχολεία και 1200 κοινά.

Προέτρεπε, ακόμη, τις εύπορες οικογένειες και ιδίως τα άτεκνα ανδρόγυνα να παίρνουν στο σπίτι τους και να αναθρέφουν τα ορφανά παιδιά, τα οποία περιεφέροντο «γυμνά» και πεινασμένα στους δρόμους. Προέτρεπε τους χριστιανούς να μεταφέρουν τα παζάρια από τις Κυριακές, όπως είχαν καθιερώση οι εβραίοι, στα Σάββατα. Ο λόγος βέβαια ήταν προφανής:

α) Διότι η Κυριακή είναι ημέρα αναμνήσεως της Αναστάσεως του Κυρίου και αργία για τους χριστιανούς και β) Επειδή ο ιερός Ναός ήταν ο μόνος χώρος όπου ηκούετο και ωμιλείτο η λογία Ελληνική γλώσσα. Οπότε εάν τα παζάρια συνεχίζονταν τις Κυριακές, οι χριστιανοί δεν θα εκκλησιάζονταν με αποτέλεσμα, αφ' ενός μεν να μην λειτουργούνται, και αφ' ετέρου δε να χάνουν την επαφή τους με την Ελληνική γλώσσα. Αυτό είχε ως συνέπεια να μισηθή ο πατρο-Κοσμάς θανάσιμα από τους εβραίους.

Και όχι μόνο αυτά· ο πατρο-Κοσμάς συνιστούσε στους χριστιανούς να εργάζωνται, να καλλιεργούν την γην και να φυτεύουν δένδρα. Χιλιάδες δένδρα εφυτεύθησαν και εκατοντάδες εμβολιάσθηκαν και έγιναν καρποφόρα. Σε πολλά χωριά οι κάτοικοι δείχνουν μέχρι σήμερα δένδρα πάνω - δίπλα στους δρόμους, που εμβολιάσθηκαν από τα χέρια του πατρο-Κοσμά από τα οποία ο διαβάτης κόβει ένα φρούτο και το τρώει. Ακόμη και η συνήθεια που έχουμε να φυτεύουμε μουριές στις αυλές των σπιτιών μας, λέγεται ότι είναι αποτέλεσμα των λόγων και προτροπών του.

Ο Άγιός μας με την Χάριν του Τριαδικού Θεού έκαμε θαύματα· ανακούφησε από ανίατες ασθένειες πολλούς χριστιανούς αλλά και τούρκους. Έβγαλε από το τέλμα της αμαρτίας όχι μόνο απλούς ανθρώπους αλλά και ολόκληρες ομάδες ληστοσυμμοριών. Πολλοί ληστές συνεκινήθησαν από τα λόγιά του και άλλοι μεν κατέφυγον σε μοναστήρια, όπου έγιναν μοναχοί, άλλοι δε, επανήλθον στην κοινωνία και έζησαν βίον χριστιανικόν. Ο αρχιληστής Τότσκας από το κήρυγμα του Αγίου, μετάνοιωσε, δώρισε 50 κολυμβήθρες σε ιερούς Ναούς και έκτισε στο Απλοχώρι ιερό Ναό προς τιμήν της αγίας Παρασκευής. Ο Πάνος Κούλιας εγκατέλειψε τον ληστρικό βίο και ακολούθησε τον πατροΚοσμά στις περιοδείές του.

Στο χωριό Μεγαλόχαρη της περιοχής Ραδοβιτσίου ο πατροΚοσμάς έφερε σε μετάνοια τον ληστή Λαβδαριά. Στην Ντιρίκοβα του Απόκουρου (Αιτωλίας) οδήγησε σε μετάνοια τον κλέφτη Κωνσταντή Ντζούφρα, ως εξής: Ο Κ. Ντζούφρας ήθελε να δη τον πατρο-Κοσμά και πήγε και κρύφτηκε πίσω από μία συστάδα βάτων και θάμνων γιατί από 'κεί θα περνούσε ο Άγιος. Πράγματι ο Άγιος πέρασε από 'κεί και όταν έφθασε προς της συστάδος των θάμνων στάθηκε και είπε:
«Είναι κάποιος κρυμμένος πίσω από τα βάτα» και γυρίζοντας προς τα 'κεί κάλεσε με το όνομά του τον Ντζούφρα, όστις από φόβο θέλησε να φύγη. Όμως ο πατρο-Κοσμάς τον συγκράτησε με τα λόγια του, του αποκάλυψε μία τελευταία του κλοπή, και ο Ντζούφρας ήλθε εις εαυτόν. Βέβαια, όχι μόνο ληστές και κλέφτες οδήγησε στον σωστό δρόμο, αλλά είναι αμέτρητοι εκείνοι που υπήκουσαν στις διδαχές του και εσώθηκαν.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου

«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου

του ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:

«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»

εκδόσεις «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 26-28.

Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ - Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ, ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ 1714 - 1779 (ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ)

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις  «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 28-36.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

«Ωδαίς ευφημήσωμεν…» δηλαδή, άσματα και ύμνους εγκωμιαστικούς θα μεταχειριστούμε για τον ένδοξο μεταξύ των χορών των Μαρτύρων· διότι έτσι αρμόζει στους θυσιάζοντας την ζωή τους για τον Χριστό, αλλά και στους ασκητάς, όπως είναι ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ο αείμνηστος, ο άξιος να εξυμνήται.
Σήμερα συγκεντρωθήκαμε στην αξιοσέβαστη μνήμη του, διότι μοιράζει θεραπείες σ' αυτούς που πλησιάζουν με πίστι (και ευλάβεια), επειδή έχει θάρρος προς τον Χριστό, αφού είναι Ισαπόστολος. Μ' αυτά τα εγκωμιαστικά λόγια εξυμνεί ο υμνογράφος Σάπφειρος Χριστοδουλίδης τον διδάσκαλό του, τον εν Αγίοις ιερομάρτυρα και ισαπόστολο Κοσμά τον Αιτωλό, του οποίου ο βίος και η πολιτεία του συνεπαίρει κάθε ορθόδοξο χριστιανό.
Ο βίος και η πολιτεία του αφ' ενός, αλλά και αφ' ετέρου, επειδή είμαι ένας ελάχιστος και ταπεινός συντοπίτης του, με ώθησαν να ασχοληθώ μ' Αυτόν τον μέγα εθναπόστολο του Ελληνορθοδόξου έθνους μας. Τον μικρόν στο ανάστημα, αλλά μεγάλο στο πνευματικό παράστημα, τον γέροντα στην ηλικία, αλλά γερό στύλο της Ορθοδοξίας, τον εκ μικρού χωρίου καταγόμενον, αλλά νυν εις μεγάλον τόπον, δηλαδή, εν Παραδείσω ευρισκόμενον, «τον μέγα εν ταίς πράξεσι και πολύς εν», τον εξ Αιτωλίας ωρμόμενον, εν Αγίω Όρει εγκαταβιώσαντα, την σκλαβωμένη Ρωμιοσύνη περιοδεύσαντα, τον Χριστόν κηρύξαντα, τον «το ποθούμενον» προφητεύσαντα, τον ιερούς Ναούς και σχολεία ανοικοδομήσαντα, τον επιστολάς αποστείλαντα, τον αμαρτωλούς συγχωρήσαντα, τον θαύματα ποιήσαντα, τον πάντας διδάξαντα, τον πεπλανημένους και αλλαξοπιστήσαντας επισυνάξαντα.
Τον εν Βορείω Ηπείρω μαρτυρήσαντα και επωνομασθέντα υπό της ορθοδόξου Εκκλησίας μας Ιερομάρτυρα, Ισαπόστολο και Εθναπόστολο. Στο ανά χείρας βιβλίο είναι καταγεγραμμένες οι τρεις περιοδείες του, οι οχτώ διδαχές του, οι δώδεκα επιστολές του και διακόσιες εξήκοντα πέντε (συν δώδεκα, όρα σελίς 266) προφητείες του. Ακόμη δε, μνημονεύουμε το Μαρτυρολόγιό του, την υπό του Οικουμενικού Πατριαρχείου πράξι περί της εις Άγιον ανακήρυξί του και τα περί της ευρέσεως των ιερών Λειψάνων του, έτι δε την ασματική Ακολουθία του εσπερινού και όρθρου, τον παρακλητικό κανόνα, τους χαιρετισμούς και τροπάρια επί τη μετακομιδή εξ Αλβανίας εις Θέρμον τμήματος τιμίου λειψάνουτου Αγίου.
Επί πλέον, αφ' ενός δημοσιεύουμε για πρώτη φορά την ιστορία της ιεράς Μονής του αγίου Κοσμά τόσον στον τόπον του Μαρτυρίου του όσον και στον τόπον καταγωγής του, και αφ' ετέρου παραθέτουμε τους πόνους του Αγίου μας, διότι δυστυχώς από τις πράξεις μας ο πατροΚοσμάς πονά και έχει παράπονα. (Απόσπασμα εκ του προλόγου του βιβλίου).

Ι.Κ.Τ.

O AΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ

Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ

ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ

Ο πατρο-Κοσμάς, με τις διδαχές του, τις προσευχές του, τα παρηγορητικά και προφητικά του λόγια και την ασκητική και μυστηριακή του ζωή, ανεδείχθη ένας γνήσιος πνευματικός ποιμήν των ανθρώπων του 18ου αιώνος. Οι αρβανίτες τον αποκαλούσαν Τσοπάν-Κοσμά=ποιμήν Κοσμά· και τούτο έκαμναν –έλεγαν, διότι έβλεπαν ότι παντού όπου πήγαινε ο Άγιός μας, οι ακροατές του ήταν χιλιάδες.

Βέβαια το ότι οι ακροατές του Αγίου μας ήταν αμέτρητοι δεν το συμπεραίνουμε μόνο από την προσωνυμία Τσοπάν-Κοσμά, αλλά το γνωρίζουμε από τις εξής μαρτυρίες: α) Τις σημειώσεις σε εκκλησιαστικά βιβλία. β)Τον μαθητή και βιογράφο του Σάπφειρο Χριστοδουλίδη. γ) Τις μαρτυρίες των κατασκόπων, που έβαζαν οι Βενετοί και ευρίσκονται στα βενετικά αρχεία. δ) Τις κάτωθι φράσεις: 1) Ο λαός κατά χιλιάδες παρακολουθεί. 2) Τον ηκολούθει λαός πολύς, δύο και τρεις χιλιάδες. 3) Εγίνετο μεγάλη σύναξις των χριστιανών. 4) Διά το πολύ πλήθος του λαού δεν τους εχώρει κανένας Ιερός Ναός, και εξ ανάγκης έκαμε την διδαχή του έξω εις τας πεδιάδας. 5) Εσυνάχθη πλήθος πολύ από τα χωρία. ε) Τις επόμενες αναφορές ότι οι ακροατές ήταν: I. 16.000 στην Πεσσάδα Κεφαλληνίας. II. 11.000 στο Γηρομέρι Ηπείρου. III. 6.000 στο Μαύρο Μανδήλι. IV. 3.700 στην Δέση Ασπροποτάμου. V. 3.200 στο Νεραιδοχώρι Ασπροποτάμου.

Ο πατρο-Κοσμάς εδέχθη υπό του Τριαδικού Θεού το χάρισμα της προφητείας. Έγινε ο προφήτης των σκλάβων. Οι προφητείeς του, ήταν το στήριγμα όλου του υποδούλου γένους. Οι προφητείες του για τις τεχνολογικές ανακαλύψεις δεν συγκινούσαν τους αγραμμάτους σκλαβωμένους προγόνους μας. Εκείνες που συνέπαιρνον τις μαυρισμένες ψυχές των, ήταν οι προφητείες για το πότε θα έλθη η λευτεριά. Το “ποθούμενο” ήτο το «Α» και το “  «Ω» για όλο το υπόδουλο Έθνος και απ’ άκρου εις άκρον σιγοψιθύριζαν όλοι αυτό το μεγάλο όνειρο. Το όνειρο αυτό, ίσως δεν θα ερχόταν ποτέ αν ο πατρο-Κοσμάς δεν εξήρχετο εκ του Αγίου Όρους διά να πορευθή εις το υπόδουλον γένος.

Η πορεία του αυτή δεν ήταν στρωμένη με άνθη και ροδοπέταλα. Στον δρόμο του συνήντησε αγκάθια και τριβόλους. Ο πατροΚοσμάς εβάδισε «εν μέσω λύκων» (Λουκ. ι΄ 3). Η πορεία του ήταν δύσκολη και μεγάλη μεν, τελείωσε δε, στις 24-8-1779 στο Κολλικόντασι της Βορείου Ηπείρου. Κλείνοντας αυτό το κεφάλαιο, καταγράφω ότι από διάφορες μικροσημειώσεις που είναι καταχωρημένες σε κώδικες, σε περιθώρια παλαιών Ευαγγελίων μαθαίνουμε ότι ο πατρο-Κοσμάς, ήτο μετρίου αναστήματος, μελαχρινός, με δασειά κόμη και πυκνά μαύρα γένεια, αδύνατος, με μάτια ήρεμα και φωτεινά.

Πρώτη περιοδεία 1760-1763. Ήταν 46 ετών ο Άγιός μας, όταν ήρχισε τις περιοδείες του. Η αρχή του ιεραποστολικού του έργου, έγινε στην Κωνσταντινούπολι. Όταν εξήλθε εκ του Αγίου Όρους, μετέβη κατ' ευθείαν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και ζήτησε την ευλογία του Πατριάρχου για την νέα του αποστολή. Ο από Φιλιππουπόλεως Πατριάρχης Σεραφείμ Β΄, ο εκ Δελβίνου, του έδωσε γραπτή άδεια με την οποία ο Άγιός μας θα ειμπορούσε να περιοδεύση όλη την πονεμένη Χριστιανοσύνη. Στην Κωνσταντινούπολιν συνήντησε τον λόγιον αδελφό του διδάσκαλο του Γένους, ιερομόναχο Χρύσανθο, όστις του εδίδαξε μερικούς κανόνες της ρητορικής τέχνης διά να ομιλή δήθεν με καλή μέθοδο.

Τα πρώτα κηρύγματά του ο πατρο-Κοσμάς τα έκαμε στα προάστια της Βασιλευούσης. Κατόπιν συνέχισε το κήρυγμα στην Θράκη, Μακεδονία, Θεσσαλία και έφθασε στην Ιερά Μονή Προυσσού της Ευρυτανίας. Εκεί ίδρυσε σχολείο και με το προορατικό του χάρισμα έλεγξε ένα φονιά, όστις είχε σκοτώσει κάποιον μοναχό. Ο εν λόγω φονιάς, κατόπιν τούτου, μετενόησε, οδηγήθηκε στην εξομολόγησι, στην ταπείνωσι, στην σωτηρία της ψυχής του. Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης διασώζει ένα άλλο παρόμοιο γεγονός: Ένας τούρκος έτρεξε με το άλογό του για να προφθάση τον Άγιο και να τον κακοποιήση. Όμως επενέβη ο Θεός. Έπεσε από το άλογο και έσπασε το πόδι του και όταν τον μετέφεραν στο σπίτι του, βρήκε το παιδί του πεθαμένο. Τότε συνετρίβει ψυχικά και έστειλε ένα γράμμα στον πατρο-Κοσμά ζητώντάς του συγχώρησι.

Στην Βαλαώρα Ευρυτανίας, επιτίμησε κάποιους, οι οποίοι δεν μιλούσαν για να μην ξεστριφτούν τα μουστάκια τους. Στο χωριό Χρύσω των Αγράφων ένας κτηνοτρόφος ενώ παρακολουθούσε το κήρυγμα του πατρο-Κοσμά, σκεφτόταν τα πρόβατά του που ήταν κλεισμένα στο μαντρί. Ο Άγιός μας διάβασε την σκέψι του και του είπε: Τα πρόβατά σου δεν θα πάθουν τίποτε, θα τα βρης στην στάνη να αναχαράζουν. Και πράγματι έτσι τα βρήκε. Ακόμη στο ίδιο χωριό έγινε και το εξής: Κάποια παιδιά από το χωριό Μύρεσι, σκότωσαν ένα φίδι και αστειευόμενα είπαν μεταξύ τους: Να το δώσουμε στον Καλόγερο δώρο και να του ειπούμε ότι είναι χέλι. Όταν ο πατροΚοσμάς είδε τα παιδιά τους είπε: -Τι το κάματε το δώρο μου; Το φέρατε το φίδι στον Γέροντα;

Στο χωριό Μοναστηράκι Ευρυτανίας του έδωσαν την προσωνυμία «Αγιάνθρωπος». Εκεί ο πατρο Κοσμάς απευθύνθη σ' ένα εκ των ακροατών του, όστις θέλησε να αποχωρήση διότι ειδοποιήθη ότι τα γίδια του μπήκαν σε ξένο χωράφι, και του είπε: Μην φεύγεις. Τα γίδια σου μπήκαν σε ξένο χωράφι αλλά δεν έκαμαν ζημιά! Πράγματι έτσι έγινε. Στην Γρανίτσα Ευρυτανίας, ο κτηνοτρόφος Καγκαράς περιφρόνησε το κήρυγμα του πατρο-Κοσμά και πήγε στο κοπάδι του, όμως κοιμήθηκε και οι λύκοι του έφαγαν όλα τα πρόβατα. Μετανοιωμένος ο Καγκαράς πηγαίνει στον πατρο-Κοσμά, όστις τον συγχωρεί και προτρέπει τους ακροατές του να δώσουν από ένα πρόβατο στον συγχωριανό τους, και εκείνοι υπάκουσαν.

Το αντίθετο έγινε στο Αργύριον Αργιθέας. Ο κτηνοτρόφος Μπαρούτας όταν ξεκίνησε μία Κυριακή για τον ιερό Ναό για να εκκλησιασθή ήκουσε στο μαντρί του θορύβους, σαν να ήταν μέσα λύκοι. Δεν άλλαξε δρόμο, και όταν μετά την θεία Λειτουργία πήγε στο μαντρί βρήκε τα γίδια να είναι ήρεμα και να αναχαράζουν. Στην Ζελενίτσα (Πρασιά) Ευρυτανίας, ένας ληστής κατόπιν προτροπής του πατρο-Κοσμά, έβγαλε τα χρυσά δαχτυλίδια από τα δάκτυλά του και τα έσφιξε στην χούφτα του. Τα δαχτυλίδια έσταξαν αίμα, αποτέλεσμα αυτού του θαύματος ήτο να μετανοιώση ο ληστής και να γίνη αργότερα μοναχός στην Ιερά Μονή Προφήτου Ηλιού στο Κάστρο.

Αμέσως μετά, ο Άγιός μας, πήγε στο χωριό του, όμως δεν έγινε δεκτός και γι' αυτό κατέφυγε στο διπλανό χωριό, το Χαλίκιον, όπου φιλοξενήθη στα σπίτια των εξαδέλφων του. (Σήμερα στο χωριό Αετόπετρα Θέρμου Αιτωλίας υπάρχουν απόγονοι των εξαδέλφων του πατρο-Κοσμά με το επώνυμο Σκόνδρας). Από εκεί έστειλε κάποιον να αγοράση σιτάρι στο Βραχώρι (το σημερινό Αγρίνιο) και τέλεσε μνημόσυνο των γονέων του. Στην συνέχεια περιώδευσε τα γύρω χωριά της ευρυτέρας περιοχής. Πρώτος σταθμός τα χωριά της Μακρυνείας Μεσολογγίου.

Πρωταρχικό στόχο στα κηρύγματά του είχε την αργία της Κυριακής. «Εξ ημέρες να εργάζεσθε –κήρυττε– την εβδόμην, την Κυριακή να εκκλησιάζεσθε στον ιερό Ναό. Μην κάμνετε την Κυρια­κή παζάρια, μην βάζετε το κέρδος της Κυριακής στο σπίτι σας…». Αυτά τα λόγια του, αλλά και γενικά όλο το ιερό κήρυγμά του, έγινε αιτία να ξυλοδαρθή ο Άγιός μας από τους γαιοκτήμονες της Μακρυνείας. Δαρμένος και κυνηγημένος έφυγε ο Άγιός μας από την Μακρυνεία και έφθασε καταιδρωμένος στο Πετροχώρι, όπου βρήκε τους χωρικούς να δουλεύουν στα αμπέλια τους. [Το Πετροχώρι απέχει από το Θέρμο 4 χιλιόμετρα και από το Μέγα Δένδρο 7 χιλιόμετρα και βρίσκεται στα ανατολικά της λίμνης Τριχωνίδος σε υψόμετρο 310 μέτρα από την θάλασσα. Ο μικρός κάμπος του Πετροχωρίου ήταν και είναι γεμάτος από αμπέλια]

Οι Πετροχωρίτες τον υποδέχθηκαν στην τοποθεσία Αγρηλιά με σεβασμό και καλωσύνη. Διέκοψαν τις εργασίες τους, συγκεντρώθηκαν σ’ ένα σημείο όλοι μαζί και ήκουσαν το κήρυγμά του. Κατόπιν του πρόσφεραν γεύμα αλλ’ όμως δεν είχαν νερό. Τότε ο Άγιός μας με την ράβδο του, ως άλλος Μωυσής κτύπησε σταυροειδώς μία πέτρα, ένα βράχο. Ο βράχος σχίσθηκε, η πέτρα έβγαλε νερό. Η πέτρα αυτή που οι κάτοικοι της περιοχής την λένε «Σπληθάρι», σώζεται μέχρι σήμερα απ’ όπου ρέει λίγο νερό η μάλλον λίγο αγίασμα. Η ποσότητα του αγιάσματος είναι χειμώνα - καλοκαίρι πάντα η ίδια. Αυτή η πέτρα βρίσκεται στο χωράφι του Αποστόλου Τριανταφύλλου και στο σημείο υπάρχει η εξής μαρμάρινη επιγραφή: «Εδώ στάθηκε και δίδαξε ο Άγιος των Σκλάβων και Πρωτοδάσκαλος του λαού μας Κοσμάς ο Αιτωλός».

Ο πατρο-Κοσμάς εκτός απ’ αυτό το θαυμαστό γεγονός, ευλόγησε τους πετροχωρίτες και τα αμπέλια τους. Μέχρι και σήμερα όπως όλοι οι Αιτωλοί γνωρίζουν, οι πετροχωρίτες ασχολούνται με την καλλιέργεια της αμπέλου και παράγουν - κατασκευάζουν ένα «πρώτης ποιότητος» κρασί. 

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 28-36.

Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ - Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ, ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ 1714 - 1779 (ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ)

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις  «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 36-40.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

«Ωδαίς ευφημήσωμεν…» δηλαδή, άσματα και ύμνους εγκωμιαστικούς θα μεταχειριστούμε για τον ένδοξο μεταξύ των χορών των Μαρτύρων· διότι έτσι αρμόζει στους θυσιάζοντας την ζωή τους για τον Χριστό, αλλά και στους ασκητάς, όπως είναι ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ο αείμνηστος, ο άξιος να εξυμνήται.
Σήμερα συγκεντρωθήκαμε στην αξιοσέβαστη μνήμη του, διότι μοιράζει θεραπείες σ' αυτούς που πλησιάζουν με πίστι (και ευλάβεια), επειδή έχει θάρρος προς τον Χριστό, αφού είναι Ισαπόστολος. Μ' αυτά τα εγκωμιαστικά λόγια εξυμνεί ο υμνογράφος Σάπφειρος Χριστοδουλίδης τον διδάσκαλό του, τον εν Αγίοις ιερομάρτυρα και ισαπόστολο Κοσμά τον Αιτωλό, του οποίου ο βίος και η πολιτεία του συνεπαίρει κάθε ορθόδοξο χριστιανό.
Ο βίος και η πολιτεία του αφ' ενός, αλλά και αφ' ετέρου, επειδή είμαι ένας ελάχιστος και ταπεινός συντοπίτης του, με ώθησαν να ασχοληθώ μ' Αυτόν τον μέγα εθναπόστολο του Ελληνορθοδόξου έθνους μας. Τον μικρόν στο ανάστημα, αλλά μεγάλο στο πνευματικό παράστημα, τον γέροντα στην ηλικία, αλλά γερό στύλο της Ορθοδοξίας, τον εκ μικρού χωρίου καταγόμενον, αλλά νυν εις μεγάλον τόπον, δηλαδή, εν Παραδείσω ευρισκόμενον, «τον μέγα εν ταίς πράξεσι και πολύς εν», τον εξ Αιτωλίας ωρμόμενον, εν Αγίω Όρει εγκαταβιώσαντα, την σκλαβωμένη Ρωμιοσύνη περιοδεύσαντα, τον Χριστόν κηρύξαντα, τον «το ποθούμενον» προφητεύσαντα, τον ιερούς Ναούς και σχολεία ανοικοδομήσαντα, τον επιστολάς αποστείλαντα, τον αμαρτωλούς συγχωρήσαντα, τον θαύματα ποιήσαντα, τον πάντας διδάξαντα, τον πεπλανημένους και αλλαξοπιστήσαντας επισυνάξαντα.
Τον εν Βορείω Ηπείρω μαρτυρήσαντα και επωνομασθέντα υπό της ορθοδόξου Εκκλησίας μας Ιερομάρτυρα, Ισαπόστολο και Εθναπόστολο. Στο ανά χείρας βιβλίο είναι καταγεγραμμένες οι τρεις περιοδείες του, οι οχτώ διδαχές του, οι δώδεκα επιστολές του και διακόσιες εξήκοντα πέντε (συν δώδεκα, όρα σελίς 266) προφητείες του. Ακόμη δε, μνημονεύουμε το Μαρτυρολόγιό του, την υπό του Οικουμενικού Πατριαρχείου πράξι περί της εις Άγιον ανακήρυξί του και τα περί της ευρέσεως των ιερών Λειψάνων του, έτι δε την ασματική Ακολουθία του εσπερινού και όρθρου, τον παρακλητικό κανόνα, τους χαιρετισμούς και τροπάρια επί τη μετακομιδή εξ Αλβανίας εις Θέρμον τμήματος τιμίου λειψάνουτου Αγίου.
Επί πλέον, αφ' ενός δημοσιεύουμε για πρώτη φορά την ιστορία της ιεράς Μονής του αγίου Κοσμά τόσον στον τόπον του Μαρτυρίου του όσον και στον τόπον καταγωγής του, και αφ' ετέρου παραθέτουμε τους πόνους του Αγίου μας, διότι δυστυχώς από τις πράξεις μας ο πατροΚοσμάς πονά και έχει παράπονα. (Απόσπασμα εκ του προλόγου του βιβλίου).

Ι.Κ.Τ.

O AΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ

Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ

ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ

Στην Αγρηλιά κατά κοινή ομολογία των πετροχωριτών, δεν πέφτει ποτέ χαλάζι. Ένας πετροχωρίτης έδωσε στον πατροΚοσμά ένα γαιδουράκι και τον δεκαπεντάχρονο υιό του για να τον βοηθά. Αυτό το παιδί είναι ο προπάππος του Κωνσταντίνου Σταίκου από το Πάμφιον Αιτωλίας. Κατόπιν επισκέφθη τα Κράββαρα, δηλαδή, το βόρειο ορεινό τμήμα της Ναυπακτίας, όπου οι κάτοικοι ασχολούντο με την σηροτροφία.

Ο πατροΚοσμάς τους ώθησε να καλλιεργήσουν την μουριά, από τα φύλλα της οποίας τρέφονται οι μεταξοσκώληκες. Τοιουτοτρόπως υπακούοντάς τον, η σηροτροφία σ’ εκείνη την περιοχή σημείωσε πρόοδο, με αποτέλεσμα, αργότερα, δηλαδή, τον Οκτώβριο του 1888, σε έκθεσι που έγινε στο Ζάπειο μέγαρο Αθηνών, τα εκθεματικά δείγματα της εν λόγω περιοχής πήραν το δεύτερο βραβείο. Στην συνέχεια ο πατροΚοσμάς επισκέφθη το Βενέτικο, τουτέστιν, το νότιο πεδινό τμήμα της Ναυπακτίας.

«Το χωριό σας θάναι πάντα μικρό και άγονο» είπε στα Πιτσινέικα. Πράγματι μέχρι σήμερα ο λόγος του πατροΚοσμά επαληθεύεται. Τα Πιτσινέικα είναι ένα άγονο χωριό και αποτελείται πάντα από τριάντα περίπου οικογένειες. «Μυλωνάς θα είναι μέχρι να πεθάνη» είπε στο χωριό Κάμπος Σίμης για κάποιον μυλωνά. Κατά παράδοσι πρόκειται για τον Μυλωνά Μακρυγιάννη που είχε αυτός και οι απόγονοί του τον μύλό του στην θέσι Πόριαρι. Σ’ ένα λόφο έξω από το χωριό Βετοψίστα (σημερινή Αναβρυτή) μερικά παιδιά τον κτύπησαν και από το άγιο σώμά του χύθηκε στην γη λίγο αίμα. Σ’ εκείνο το σημείο υπάρχει έντονη ευωδία και προσφάτως κτίσθηκε ιερός Ναός επ’ ονόματι του Αγίου μας.

Στην Αράχωβα Ναυπακτίας οι κάτοικοι του πρόσφεραν μεταξύ άλλων σταφύλια, τα οποία ευλόγησε και προς τιμήν του τα ωνόμασαν «κοσμάδια». Μόνο σ’ αυτά τα μέρη τα σταφύλια λέγονται “κοσμάδια”. Μετά την Ναυπακτία ο πατροΚοσμάς περιώδευσε στα χωριά του Ξηρομέρου, του Βάλτου, των Αγράφων, της Άρτης. Επέστρεψε ξανά στην Αιτωλοακαρνανία και κήρυξε στο Μεσολόγγι, στο Αιτωλικό, στην Κατοχή, στο Αγγελόκαστρο, στον Μαχαλά Ξηρομέρου, στο Βραχώρι (Αγρίνιο), στην Μουσταφούλη (Παναιτώλιο), στην Ντέμη (Καινούργιο), στην Μουχταρίνα (Βαρειά) στην Γουρίτσα (Μυρτιά).

Στην Μυρτιά κατέλυσε στην ιερά Μονή των Εισοδίων της Θεοτόκου, όπου λειτούργησε, κήρυξε τον θείο λόγον και ζήτησε τις προσευχές των εκεί μοναχών και πατέρων. Κατόπιν μετέβη και στα άλλα Μοναστήρια της περιοχής. Στην ιερά Μονή του Τιμίου Προδρόμου Δερβεκίστης (Αναλήψεως), στην παραλίμνια ιερά Μονή του Γενεσίου της Θεοτόκου στο Φωτμό, στην ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Καταφυγίου, κοντά στον Ταξιάρχη και στην ιερά Μονή της Αγίας Παρασκευής στην Μάνδρα, όπου δίδαξε στο εκεί υπάρχον «κρυφό σχολειό». Όμως οι κοτζαμπάσηδες επειδή ηνωχλούντο από τα κηρύγματά του, έβαλαν τον τούρκο διοικητή του Μεγάλου Δένδρου να τον απελάση.

Εκείνος τον εξώρισε στα Βιτώλια της Σερβίας, το σημερινό Μοναστήριον. Το 1763 τον απελευθέρωσαν και ο Άγιός μας κατευθύνθηκε προς την Κωνσταντινούπολι. Ήθελε να ανανεώση την άδειά του αφ’ ενός και αφ’ ετέρου να ενημερώση τον Πατριάρχη για την τρίχρονη περιοδεία του, για τους αγώνές του και τις αγωνίες του, για τα προβλήματα και τις δυσκολίες που συνήντησε στην νέα διακονία του και να ζητήση τις προσευχές του για την συνέχισι αυτής της δύσκολης αποστολής και διακονίας.

Δευτέρα περιοδεία 1763-1774. Ο Άγιός μας το 1763, αφού έλαβε εκ νέου την ευχή και την ευλογία του Πατριάρχου ήρχισε την δευτέρα περιοδεία του. Αυτή η περιοδεία διήρκεσε ένδεκα περίπου έτη. Τα θαύματά του πολλά, οι διδαχές του περισσότερες, οι προφητείες του δεκάδες. Από τα λόγια του, από την ζωή του, από το παράδειγμά του επιστρέφουν πολλοί. Χιλιάδες είναι αυτοί που ακούουν κήρυγμα μετανοίας, ίσως για πρώτη φορά. Αμέτρητοι είναι αυτοί που εγκαταλείπουν τον ληστρικόν βίον και γίνονται οικογενειάρχες. Δεκάδες τον ακολουθούν, αρκετοί τον βοηθούν, πολλοί τον πολεμούν.

Ο Άγιός μας, όμως, σπέρνει παντού την ιδέα της ελευθερίας, την ιδέα της αποτινάξεως του ζυγού. Ο σπόρος του βρήκε γόνιμο έδαφος, τα πρώτα βλαστάρια βγήκαν αμέσως και η λευτεριά ήλθε κατόπιν. Ένα γνήσιο βλαστάρι, ένα πνευματικό παιδί του αγίου Κοσμά ήταν ο Ρήγας Φερραίος. Ο Άγιός μας, το 1763, αφού του ανανέωσε την άδεια ο Πατριάρχης Ιωαννίκιος ο Γ΄, κατευθύνθη κηρύττοντας μέσω Θράκης προς το Άγιον Όρος.

Στην Καβάλα μεταξύ των άλλων τους είπε τον εξής λόγον:  «Τον τούρκο φίλο και να τον κάμης το ραβδί σου μην το αφήσεις». Δηλαδή, και αν ο τούρκος γίνη φίλος σου, κράτα πάντα το ραβδί σου, για να αμυνθής, για να προστατευθής, διότι ο τούρκος κάποια μέρα θα σου επιτεθή. Στο Άγιον Όρος επισκέφθη όλες τις ιερές Μονές και Σκήτες, όπου και ζήτησε τις ευχές και προσευχές όλων των γεροντάδων. Κατόπιν μετέβη στην Σκόπελο, στην Σκιάθο και στην συνέχεια στην Θεσσαλία. Επισκέφθη μικρά χωριά αλλά και κεφαλοχώρια, κωμοπόλεις αλλά και πόλεις. Ανέβηκε στα απρόσιτα λημέρια των κλεφτών και αρματολών στον Όλυμπο και στον Κίσσαβο. 

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 36-40.

ΑΓΙΟΥ ΠΑΙΣΙΟΥ ΒΕΛΙΤΣΚΟΦΣΚΥ: «ΚΡΙΝΑ ΤΟΥ ΑΓΡΟΥ»

 

Η σύγχυση και οι δαιμονικές φοβίες

Στη διάρκεια μιας νοητικής καταιγίδας και του σκοτασμού - μιας εξαιρετικά δύσκολης ώρας για όσους ζουν σε μόνωση - η αδιάλειπτη προσευχή να είναι το μεγάλο όπλο σου.

Το εργόχειρο επίσης συνδυασμένο πάντα με την προσευχή, σου προσφέρει μεγάλη βοήθεια. Μια τρίτη και πιο απλή διέξοδος είναι να κοιμηθείς εκείνη τη δύσκολη ώρα, για να μη σκέφτεσαι και να μην πάσχεις, κι έτσι να ξεφύγεις από το κακό.

Όταν ο εχθρός σου προκαλεί αφόρητη κατάθλιψη, όταν η ψυχή σου είναι γεμάτη φόβο, να λες δυνατά ευχές και ψαλμούς ή να ενώνεις, όπως είπα, την προσευχή με το εργόχειρο, ώστε ο νους σου να προσέχει σ' αυτά που λες και κάνεις, κι έτσι να μην παρασύρεται από την σύγχυση, την ταραχή και τον φόβο.

Να θυμάσαι, εξάλλου, πως είναι μαζί σου πάντα ο Κύριος, και πως ο άγγελός σου δεν φεύγει ποτέ από κοντά σου. Καμμιά φορά κι ένας περίπατος στον καθαρό και δροσερό αέρα φυγαδεύει τη δαιμονική φοβία.

Οι δαίμονες όμως υποχωρούν ιδιαίτερα στην ευχή του Ιησού. Τίποτα δεν τους πληγώνει και δεν τους τσακίζει τόσο, όσο αυτή η προσευχή. Φοβερή είναι, πράγματι, η ευχή.

Όπως η φωτιά καίει το χορτάρι, έτσι και η ευχή καίει τους δαίμονες και τους διώχνει μακριά, όταν μάλιστα ενωθεί με την νηστεία. Γι' αυτό ακριβώς αγωνίζονται τόσο πολύ να μας την αφαιρέσουν.

Αν όμως εμείς επιμείνουμε στην ευχή, αφού προσπαθήσουν μάταια για λίγο, μετά χάνονται σαν καπνός και γίνονται άφαντοι. Αν ετοιμάζεσαι για τον αγώνα της προσευχής, να ετοιμαστείς και για πόλεμο  με τους δαίμονες και να οπλιστείς με θάρρος.

Θα δεις τι επιθέσεις θα υποστείς! Σαν άγρια θηρία θα ορμήσουν εναντίον σου και θα κάνουν ολόκληρο το σώμα σου να υποφέρει.

Μεγάλες είναι οι ενοχλήσεις που προξενούν οι δαίμονες σε όσους αγρυπνούν και προσεύχονται αφοσιωμένα. Μόλις όμως δουν το όπλο που εκμηδενίζει τη δύναμή τους, δεν μπορούν να σταθούν.

Εξαφανίζονται με πόνο και τρόμο. Είθε ο Κύριος και Θεός μας να μας φυλάει και να μας ενισχύει πάντοτε με τη χάρη Του. Αμήν.

Οφείλουμε να υπομένουμε κάθε κακολογία, ονειδισμό και πικρία.

Φυλάξου αυστηρά και πρόσεξε, ψυχή μου, γιατι οι έσχατοι καιροί έφτασαν κιόλας, και απαιτούνται από σένα μεγάλος αγώνας και υπομονή απέναντι στους δαίμονες και τους ανθρώπους.

Φυλάξου από τους ορατούς εχθρούς, όταν βρίσκεσαι στον κόσμο, και από τους αόρατους, όταν βρίσκεσαι στην έρημο.

Κανείς ποτέ δεν παίρνει ''τον στέφανον της ζωής'' χωρίς να δοκιμαστεί και χωρίς να νικήσει τον εχθρό. Όποιος παλέψει με τον αντίπαλο και τον καταβάλει με την γενναιότητα και την ανδρεία του, τότε στεφανώνεται με τιμή και δόξα.

Κι εσύ λοιπόν ψυχή μου, να γίνεσαι δυνατή, να υπομένεις κάθε πικρία και ατιμία, να δέχεσαι με χαρά κάθε ονειδισμό.

Όχι μόνο να μην ανυψώνεσαι με την αυτοδικαίωση, αλλά και συγχώρηση να ζητάς, επειδή κάθε προσβολή, κάθε ονειδισμός, κάθε κακολογία και συκοφαντία σου εξασφαλίζει ταπείνωση και χάρη.

Αν δεν υπομένεις όλ' αυτά, αλλ' αντίθετα πικραίνεσαι, αγανακτείς και οργίζεσαι εναντίον εκείνων που σε προσβάλλουν, δεν μπορείς να φτάσεις στην τελείωση και να σωθείς.

Μια τέτοια αντίδραση χαρακτηρίζει τους αρχάριους, τους εμπαθείς, τους ολιγόψυχους και τους επιπόλαιους. Των τελείων όμως χαρακτηριστικό είναι να δέχονται κάθε κακό με χαρά και να το υπομένουν με ευχαριστία.

Όταν ο εχθρός δεν έχει άλλο τρόπο να μας χτυπήσει και να μας εμποδίσει από την ενάρετη ζωή, τότε μας πλήττει με αφόρητες θλίψεις.

Συνήθως στέλνει εναντίον μας ανθρώπους, που είναι υπάκουοι στις προσταγές του, και, χρησιμοποιώντας τους σαν όργανα, προσπαθεί να μας καταβάλει.

Η πιο επαινετή νίκη μας εναντίον του μεγάλου εχθρού μας θα είναι να υπομείνουμε τότε, για τη βασιλεία των ουρανών, τις θλίψεις που μας προξενεί με τις προσβολές, τις ύβρεις και τις ταπεινώσεις των ανθρώπων. 

Θυμήσου τους αγίους όλων των αιώνων, για τους οποίους ολόκληρος ο κόσμος δεν άξιζε τίποτα, μέσα σε πόσες θλίψεις, στερήσεις, διωγμούς και αντίξοες περιστάσεις έζησαν.

Εσύ λοιπόν θέλεις ν' ανοίξεις και καινούργιο δρόμο σωτηρίας; Αν δεν μπορείς να κοπιάσεις όπως οι Πατέρες, τότε τουλάχιστον υπόμεινε με συναίσθηση όπως οι Πατέρες. Αυτό δεν είναι μικρό πράγμα.

Ή μάλλον, είναι η μεγαλύτερη αρετή. Μέγιστο έργο κάνει αυτός που υπομένει με ευχαριστία την ύβρη ή την προσβολή χάριν του Κυρίου. Η ταπείνωση και η αγάπη σε τούτο ακριβώς βρίσκονται:

Στην αγόγγυστη υπομονή των θλίψεων, που μας προξενούν οι συνάνθρωποί μας. Απ' αυτό και μόνο έχουν σωθεί πολλοί. Τούτος είναι κατεξοχήν ο δρόμος των δια Χριστών σαλών, που υποφέρουν πολύ από τους ονειδισμούς.

Η διά Χριστόν σαλότης είναι ύψιστο πνευματικό έργο, γιατι προϋποθέτει όλες τις αρετές. Οι σαλοί δεν κατέχουν τίποτα στην παρούσα ζωή.

Αποκτούν μόνο την υπομονή με μεγάλο ζήλο, και νικούν κάθε θλίψη μ' αυτή. Δεν υπάρχει λοιπόν, ψυχή μου, σ' αυτό τον κόσμο άλλος καλύτερος δρόμος προς τη σωτηρία.

Γίνε κουφή, μουγγή, τυφλή και αναίσθητη προς όλα, τα πράγματα της ζωής αυτής. Και φύγε μακριά απ' τους ανθρώπους σαν ανόητη.

Θεώρησε τον εαυτό σου ανίκανο για κάθε επίγεια δραστηριότητα, σχεδόν σαν τρελλό χάριν του Θεού. Και αν θέλεις να είσαι πρώτος ανάμεσα στους ανθρώπους για το Θεό, πρέπει να γίνεις δούλος όλων.

Ο Σολομών, ψέγοντας τον εαυτό του για τους πολλούς στοχασμούς του, έλεγε πως είναι μάταιοι, και βεβαίωνε πως ο άνθρωπος που έχει αποκτήσει το φόβο του Θεού, την ταπείνωση και την αγάπη - και αυτά βρίσκονται στην αδιάλειπτη προσευχή - , αυτός είναι ευλογημένος.

Ένας τέτοιος άνθρωπος έχει κάνει κτήμα του την αληθινή σοφία και τον άφθαρτο πλούτο. Η πίστη μας σώζει όταν δεν έχουμε εφάρματα ελαττώματα.

Γιατι η πίστη μόνη, δίχως έργα, είναι νεκρή. Αλλά και τα έργα χωρίς πίστη είναι νεκρά.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
 ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ. 
Εκ του βιβλίου ''Κρίνα του Αγρού'',
 ''Άνθη εξαίσια συναγμένα από τις Θείες Γραφές για τις εντολές του Θεού και τις άγιες αρετές'', 
του Οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκυ, 
έκδοση της Ι. Μ. Παρακλήτου, Ωρωπός 2001, σελ. 90-94.

ΣΑΡΑΝΤΟΥ ΚΑΡΓΑΚΟΥ: «ΑΠΡΟΣΩΠΗ ΣΥΝΤΑΞΗ», ΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

(Στην ΓΚΕΛΗ που ήξερε να βλέπει, να αισθάνεται και ν’ αγωνίζεται• δηλαδή ν’ αγαπά)

«Κοινωνία της Μοναξιάς»- ένα οξύμωρο σχήμα, που, επειδή είναι μια πραγματικότητα, εκφράζει με παραστατικότητα το μεγάλο πρόβλημα της εποχής μας. Δείχνει το μεγάλο μας «κατόρθωμα» να ενώσουμε δυο λέξεις με τόσο διαφορετικό νόημα: την κοινωνία, που σημαίνει επικοινωνία, και τη μοναξιά που σημαίνει απομόνωση, αποξένωση, έλλειψη επικοινωνίας.

του Σαράντου Καργάκου

Έτσι αυτό που σήμερα ονομάζουμε κοινωνία, από σύνολο συνδεομένων λειτουργικά ανθρώπων, γίνεται σύνολο μοναξιάς. Ρίξαμε το καράβι της ανθρωπιάς στα βράχια κάποιου έρημου νησιού. Δεν επικοινωνούμε με ανθρώπινο τρόπο ούτε και στην έχθρα μας. Αντιπαθούμε τους συνανθρώπους μας όχι γι’ αυτό που είναι αλλά γι’ αυτό που είμαστε. Σκεπτόμαστε το διπλανό μας, μόνο όταν τον ζηλεύουμε και τον φθονούμε. Ο λόγος μας έχασε την επικοινωνιακή, συνδετική λειτουργία του. Ένα απλό «δυστυχώς» δε σημαίνει απόκριση και ανταπόκριση.

«Γείτονα έχεις, Θεόν έχεις», έλεγαν παλιά. Σήμερα πια δεν έχουμε γείτονες, έχουμε συνοίκους. Κι ο Θεός φαίνεται δεν αντέχει μέσα στο συνωστισμό τού συνοικισμού, όπου οι άνθρωποι είναι πολλοί και η επικοινωνία λίγη. Αυτό φέρνει το θάνατο της ψυχής, ένα θάνατο διαφορετικό από το φυσικό, αλλά ανεπανόρθωτο, όπως κάθε θάνατος. Κι όμως στην πολιτισμένη κοινωνία μας υπάρχει περίθαλψη. Όντως, στα νοσοκομεία, στα νηπιαγωγεία, στα γηροκομεία παρέχεται φροντίδα, μα όχι αγάπη. Στις αποσκευές μας δεν υπάρχει χώρος για ένα τόσο μεγάλο φορτίο. Κι όμως κάπου πρέπει να συναντηθούμε. Όλοι μας είμαστε φτιαγμένοι από το ίδιο υλικό κι όλοι μας κάποτε θα ξαναγίνουμε αυτό που ήμαστε προτού γίνουμε ό,τι είμαστε τώρα. Αυτό το μήνυμα πέρασε στο τραγούδι «Είμαστε όλοι μας νερό» (We realle water) ο Τζων Λέννον (John Lennon):

Γι αυτό είναι εύκολο να συναντηθούμε. Είμαστε όλοι μας νερό σ’ αυτό τον πλατύ ωκεανό και κάποια μέρα μαζί θα εξατμιστούμε. Προς το παρόν αυτό που εξατμίζεται είναι το συναίσθημα κι αυτό είναι που κάνει στεγνές τις ψυχές των νέων. Χαρακτηριστικό της σημερινής νεολαίας είναι η μελαγχολία, που τσακίζει τα φτερά της ψυχής. Έτσι οι νέοι αντί ν’ ανοίξουν τα φτερά τους και να πετάξουν ψηλά, περιορίζονται σ’ ένα στενό χώρο προβληματισμού και αδιεξόδου, με αποτέλεσμα τις φοβερές ανησυχίες για το αύριο. Και καθώς η νεολαία πιέζεται, συμπιέζεται, καταπιέζεται από κάθε λογής καταστάσεις, ξεσπάει, μην αντέχοντας τη συσσώρευση τόσων ανάμικτων συναισθημάτων, με χαρακτηριστικές εκδηλώσεις την εγκατάλειψη του σπιτιού ή τη φυγή σε πιο αποφασιστικές για την καταστροφή «λύσεις», όπως τα ναρκωτικά και η αυτοκτονία.

Στις μέρες μας η αυτοκτονία, ως απόπειρα να κατορθωθεί το ακατόρθωτο, ως διαμαρτυρία σε κάποια ανέλπιστη διάψευση ή ως έκφραση απόγνωσης απέναντι σ’ ένα τραγικό αδιέξοδο, έχει γίνει πια συρμός. Ο άνθρωπος που αφήνει αυτή τη ζωή, γιατί του λείπει ένας λόγος αγάπης ή ένα βλέμμα ανθρωπιάς, ενδιαφέρει μόνο το νεκροτομείο ή το αστυνομικό δελτίο. Η εγκατάλειψη της οικογενειακής στέγης από εφήβους, που δραπετεύουν από ένα χώρο που δεν τους «αγγίζει» ψυχικά, έχει καταλήξει καθημερινή είδηση στις εφημερίδες ή τελευταία είδηση στο νυχτερινό δελτίο ειδήσεων.

Ο ψυχαναλυτής και το ψυχοθεραπευτικό παρασκεύασμα θεωρούνται πανάκεια για την επανεύρεση της ψυχικής μας ισορροπίας. Τα ναρκωτικά εξαπλώνονται όλο και περισσότερο και κατατρώνε σαν το σαράκι το σώμα και την ψυχή των νέων μας. Η επιζήτηση της ευκολίας έκανε άχρωμη κι ανούσια τη ζωή μας. Προτιμάμε το τηλέφωνο από τον άμεσο διάλογο, το βίντεο από τον κινηματογράφο, το αυτοκίνητο από τον περίπατο, το «γουόκμαν» από τη συναυλία. Είναι αντιληπτό πια -όσο ποτέ άλλοτε- ότι φυσάει ο παγερός άνεμος της μόνωσης.

Σήμερα, η εναντίωση είναι κανόνας ζωής. Όλοι εναντίον όλων και ο καθένας για τον εαυτό του. Ένα ηθικό ξεχαρβάλωμα έκανε τη θηριωδία στάση ζωής. Κλεινόμαστε σαν το μεταξοσκώληκα στο κουκούλι μας, σε μια αψυχολόγητη προσπάθεια αυτοπροστασίας, μα τελικά αυτό που κατορθώνουμε είναι η απογύμνωση, η ερημιά, η στέγνα. «Αδυναμία και μοναξιά. Αυτά είναι όλα που μου απόμειναν στα γηρατειά», λέει μια τραγική μορφή του Σοφοκλή. Σήμερα, η αδυναμία και η μοναξιά είναι κλήρος όλων μας, νέων και γέρων. Κι αυτό με δική μας ευθύνη. Δεν απλώνουμε το χέρι, γιατί φοβόμαστε μη μας το πάρουνε. Δε γελάμε πια• μόνο καγχάζουμε.

Το χαμόγελο έγινε πικρός μορφασμός, μια γκριμάτσα που παραμορφώνει το πρόσωπο, καθρεφτίζοντας την παραμορφωμένη ψυχή μας. Ο λόγος μας ένας πνιγμένος ήχος, που βεβαιώνει πως, ίσως, έχουμε πολλά να πούμε, μα δε λέμε τίποτα.

Ηκουβέντα μας πάγωσε κι έγινε πέτρα στην ψυχή μας. Κι αυτό που μένει πάντα είναι η απόλυτη σιωπή. Όχι εκείνη η απαλή, ερωτική σιωπή της νύχτας, αλλά μια αρρωστημένη σιωπή, νεκρική σιωπή, σιωπή του τάφου.

Είναι, αναντίρρητα, ο ρυθμός και η ένταση της καθημερινής ζωής, που γεμίζοντας τον άνθρωπο με περιττές μέριμνες, παγιδεύοντας τον μέσα σε πολυάριθμες και χωρίς νόημα συμβάσεις, τον κάνει να νιώθει πως ενώ διαγωνίζεται την κάθε στιγμή με χιλιάδες ανθρώπους, είναι τόσο έρημος, όσο και οι κάκτοι στην έρημο του Μεξικού. Μόνο που εκείνοι μια φορά στα επτά χρόνια ανθοβολούν. Ο σημερινός άνθρωπος δεν έχει προοπτική ανθοβολήματος. Η μέρα του είναι γεμάτη έγνοιες κι η νύχτα του γεμάτη εφιάλτες. Ούτε χώρος ούτε χρόνος υπάρχει για πραγματικές φιλίες και ουσιαστικούς δεσμούς.

Κι όμως η συκιά καρποφορεί, αρκεί να την κοιτάξεις, λένε οι Άραβες με την παλιά τους σοφία. Σήμερα, όμως, αποφεύγουμε να κοιταχτούμε, αν εξαιρέσουμε τις στιγμές του μίσους. Έτσι δημιουργούμε ένα καθεστώς συμπαγούς σκληρότητας. Πνιγόμαστε μέσα στα δίκτυα θεσμών και τύπων, κρεμόμαστε από τ’ άγκιστρα της συμβατικότητας, που έχει αποξηράνει κάθε ικμάδα αυθεντικής ζωής. Ματαιοδοξίες, ματαιολογίες, άχρηστες ενασχολήσεις εγκλωβίζουν τη ζωή μας. Κι ο κλοιός κάθε μέρα στενεύει κι εμείς ασφυκτιούμε μ’ έναν κόμπο οδύνης στο λαιμό και μια γεύση στυφή από την πολλή ματαιότητα στα χείλη.

Άλλοτε ένας άγνωστος διαβάτης έβρισκε την πόρτα και την καρδιά ανοιχτή. Τώρα η επίσκεψη γίνεται ύστερ’ από προειδοποίηση. Για να φορέσουμε το καλό μας πρόσωπο! Δεν έχουμε εμπιστοσύνη στο συνάνθρωπο, γιατί δεν έχουμε ούτε στον εαυτό μας. Κλειδωνόμαστε, κλειδαμπαρωνόμαστε, βάζουμε συστήματα συναγερμού, απαγορεύουμε στο παιδί μας -το ακόμα ανυποψίαστο- ν’ ανοίξει την πόρτα, να μιλά σε αγνώστους, γιατί έτσι πιστεύουμε ότι περιφρουρούμε την ασφάλεια μας και ως ένα βαθμό την περιφρουρούμε, εκεί που έχουν φτάσει τα πράγματα. Ένα όμως είναι βέβαιο: στεκόμαστε στο ακρόχειλο της αβύσσου και φοβόμαστε μη μας σπρώξει κάποιος, ενώ στο βάθος το εσωτερικό μας κενό είναι τέτοιο που καταντά αδύνατο να κρατήσουμε την εσωτερική μας ισορροπία.

Αντιμετωπίζουμε, ίσως πρώτη φορά σε τόση έκταση, μια κατάσταση ιδιόμορφης σχιζοφρένειας. Το μυαλό μας είναι «σχισμένο» σε δυο όψεις, όπως το κεφάλι του Ιανού. Το λεγόμενο «κοινωνικό στήσιμο» μας επιβάλλει να δείχνουμε την «καλή» του όψη, ενώ τα συμφέροντα μας να δείχνουμε την κακή. Κάπου, αν υπάρξει πίεση μεγάλη, το «φράγμα» ανάμεσα στις δυο όψεις σπάει και δημιουργείται μια διανοητική σύγχυση, που ξεσπά με λύσσα σε ωμές και αποτροπιαστικές πράξεις. Κάποιοι, για να προλάβουν τη ρήξη του τοιχώματος, καταφεύγουν στη λύση του αλκοόλ και των παραισθησιογόνων, που τους μεταφέρουν έξω από τον κόσμο της σκληρής πραγματικότητας, που τους διχάζει.

Πού άλλωστε να βρει μέρος να στεριώσει και να φιλιωθεί μ’ ένα χώρο ο σύγχρονος άνθρωπος; Οι πόλεις και τα σπίτια καθημερινά αλλάζουν πρόσωπο. Υποβάλλονται σ’ ένα πολεοδομικό «λίφτινγκ». Τίποτα δεν προφταίνει να του γίνει οικείο- ούτε η οικία του. Η πολυκατοικία είναι κέντρο διερχομένων, όγκος άψυχων υλικών. Ο ένοικος δεν εξουσιάζει το διαμέρισμα του- του παραδίνεται. Οι δρόμοι έπαψαν πια να έχουν «τη δική τους ιστορία». Οι τοίχοι μεταβλήθηκαν σε τείχη. Οι σχέσεις των συγκατοίκων έγιναν επίπεδα, όπως τα πατώματα των ορόφων. Οι διάλογοι αφορούν -κυρίως- στα κοινόχρηστα. Η αναγκαστική «καλημέρα του ασανσέρ» δε διορθώνει τίποτα. Αναζητούμε διέξοδο κι όλο μπλεκόμαστε στο αδιέξοδο. Κοιτάζουμε από τα παράθυρα τη λάβα του τσιμέντου και λιώνουμε μέσα της. Η σύγχρονη πόλη μας θάβει.

Μα το κακό ολοένα προχωράει. Η προπαγάνδα -πολιτική, κοινωνική, εμπορική- μοιάζει με σκληρό σφυροκόπημα και προσπαθεί να μας επιβάλει ένα προϊόν: μια πίστη, μια ιδέα, μια οργάνωση, ένα καθεστώς, μια γραβάτα, που κι αυτή πνίγει. Όλοι οι τρόποι επικοινωνίας, ο άμεσος λόγος, το ραδιόφωνο, ο τύπος, η τηλεόραση λειτουργούν σαν μεταμόσχευση νωτιαίου μυελού. Ο χώρος που απομένει στο μυαλό μας από την καθημερινή φροντίδα, καλύπτεται από το σύνθημα. Ο άνθρωπος δεν έχει δυνατότητα να συλλογιστεί, να κοιτάξει ο ίδιος τον εαυτό του, να φιλοσοφήσει, να αισθανθεί, να τραγουδήσει. Ακόμη και το τραγούδι προσφέρεται έτοιμο.

Τελικά συμβαίνει να μην υπάρχει άνθρωπος, ενώ υπάρχουν άνθρωποι. Ο καθένας μας είναι μια σύμπτωση ανάμεσα σ’ εκατομμύρια άλλες συμπτώσεις. Δεν πιστεύουμε πια στην αξία του ανθρώπου. Όταν λέμε τιμή, δεν εννοούμε την τιμή του αλλά το πόσο πουλιέται. Έτσι ο άνθρωπος συγκαταλέγεται στην κατηγορία των πραγμάτων. Δεν είναι επώνυμη υπόσταση, με προσωπική ιστορία και ιδιαιτερότητα, αλλά μονάδα ενός ομοιογενούς συνόλου μ’ ένα μόνο χαρακτηριστικό: την απροσωπία. Όλοι τοποθετούνται στον κόσμο της «απρόσωπης σύνταξης».

Είναι γεγονός πως ζούμε σ’ έναν άφιλο κόσμο. Χιλιάδες γυάλινα μάτια μας κοιτούν. Δεν υπάρχουν φίλοι-υπάρχουν γνωστοί. Αυτοί οι τυπικοί γνώριμοι μπορεί να μας εξυπηρετούν, δεν μπορούν όμως να γεμίσουν το κενό της μοναξιάς. Τα πρόσωπα σήμερα είναι επαγγελματικές κατηγορίες, πολιτικές παρατάξεις, τυπολογικές έννοιες, που σχετίζονται μεταξύ τους στιγμιαία κι εξωτερικά, με το «δούναι και λαβείν» της καθημερινής συναλλαγής κι όχι μόνιμα, σταθερά, συναισθηματικά με την καθαυτό ανθρώπινη προσωπική τους διάσταση. Ο άλλος μας πιέζει κι εμείς νιώθουμε την απουσία του.

Ωστόσο, περ’ από την αποξένωση του ανθρώπου από τον άνθρωπο, υπάρχει πάντα κι η αποξένωση από τον εαυτό του. Αυτή η βαθιά διάβρωση αλλοτριώνει, εντείνει κι επιτείνει το υπαρξιακό κενό. Η μόνωση είναι κυρίως μια εσωτερική απουσία. Όσοι δε χάρηκαν την ευδοκία της εσωτερικής ζωής, όσοι δε συνομίλησαν με τον εαυτό τους, όσοι υπηρέτησαν τη σύμβαση χωρίς ν’ ανησυχήσουν, χωρίς ν’ αγρυπνήσουν, θα ένιωσαν σίγουρα τον τρόμο του κενού. Η γλώσσα της σιωπής είναι πραγματικά μια βελούδινη γλώσσα, που κάποτε λυτρώνει κατεβάζοντας τον άνθρωπο από το ύφος που φέρνει ίλιγγο, στο βάθος που φέρνει τη γαλήνη. Παρ’ όλα αυτά, κάποια νωθρά πνεύματα και άδειες ψυχές, προσμένουν να τις γεμίσει η παρουσία ενός άλλου, ενώ κι ο άλλος είναι μια άδεια ψυχή, ανίκανη να συντηρήσει τον εαυτό της και πολύ περισσότερο να δοθεί.

Σήμερα, βέβαια, δεν υπάρχουν Ροβινσώνες σε κάποια απομακρυσμένα νησιά. Υπάρχουν, όμως οι Ροβινσώνες των πολυάνθρωπων πόλεων. Αυτοί έχουν περισσότερο κι από το ναυαγό την ανάγκη από ένα απαλό, γεμάτο αγάπη χέρι, που θα τους χαρίσει ένα χάδι, έτσι αυθόρμητα, χωρίς υπολογισμούς. Η κοινωνία μας κολυμπάει στη θάλασσα της μοναξιάς. Ζούμε σαν ναυαγοί κι αναζητούμε σανίδα σωτηρίας. Γύρω μας αναρίθμητα συντρίμμια, μα κανένα αποκούμπι. Κι όταν εμείς αποφασίζουμε να ζητήσουμε βοήθεια, να «εκπέμψουμε S.O.S.» -όπως γράφουν οι νεαροί στους τοίχους της Αθήνας- θ’ αντιληφθούμε έκπληκτοι ότι κι ο άλλος, απ’ τον οποίο αποτραβηχτήκαμε, έχει την ανάγκη μας. Μένει ν’ αποφασίσουμε, αν θ’ απλώσουμε τα χέρια.

Ίσως ήρθε ο καιρός να καταλάβουμε πως παρατράβηξε το περιστατικό του Οδυσσέα. Βουλώνουμε τ’ αυτιά μας με κερί, για να μην ακούμε- ούτε κι ο άλλος, όμως, μας ακούει. Είναι ζήτημα ζωτικής σημασίας να μαζέψουμε τ’ αγκάθια μας -που τα ορθώσαμε σαν τους σκαντζόχοιρους, γιατί, όταν πλησιάζουμε ο ένας τον άλλο πληγωνόμαστε και όταν απομακρυνόμαστε παγώνουμε. Δεν είμαστε, βέβαια, ναυαγοί σε κάποιο έρημο νησί. Αλλά αυτό δεν κάνει καλύτερη τη θέση μας. Εκείνοι, τουλάχιστον, μπορούν ν’ ατενίζουν το πέλαγος και να ελπίζουν. Η δική μας ματιά κόβεται στ’ απέναντι ντουβάρια. Μπορεί να μην κλείνουμε στο μπουκάλι μηνύματα, κλείνουμε όμως σε μπουκάλια τις ελπίδες μας. Ο ναυαγός θα χαιρετήσει και θα μιλήσει με το θαλασσοπούλι, που θα περάσει έτσι απρόσμενα, χωρίς να το καλέσει. Εμείς, όμως, αν δε συνειδητοποιήσουμε πως είναι δική μας ευθύνη να μάθουμε ν’ αγαπάμε, θα καταδικάσουμε -ακούσια ίσως- την ψυχή μας να μείνει για πάντα έρημη -σαν έρημη πλατεία την ώρα της βροχής.

Αυτό που πρέπει να προσπαθήσουμε στο μέλλον είναι να δημιουργήσουμε και να δημιουργηθούμε. Όχι να μας δημιουργήσουν. Κάποτε πρέπει να νιώσουμε πως έκφραση υψηλής πολιτικής είναι να φυτεύεις λουλούδια. Κι όχι μόνο στο χώμα αλλά και στο χώρο της ψυχής. *Από το βιβλίο του Σαράντου Ι. Καργάκου: «Προβληματισμοί – ένας διάλογος με τους νέους», Τόμος Ε΄, GUTENBERG, ΑΘΗΝΑ 1997. *Αναδημοσίευση εκ του ιστολογίου «orp.gr». Επιμέλεια, παρουσίαση ημετέρα.

ΓΕΩΡΓΙΟΥ Κ. ΤΟΥΜΑΝΙΔΗ: «ΠΥΡΡΙΧΙΟΣ ΔΡΟΜΟΣ» (ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ)

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Γεωργίου Κ. Τουμανίδη:
«Πυρρίχιος Δρόμος»
εκδόσεις «Έαρ», 1η έκδοση, Απρίλιος 2023, σελ. 35-38.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

Το βιβλίο αυτό είναι ένα πόνημα-αφήγηση που εξιστορεί τη ζωή των προπατόρων μας στον μαρτυρικό Πόντο, αυτών που αντί του συμβιβασμού, της υποταγής και της προσκύνησης, επέλεξαν τον πυρρίχιο δρόμο του καθήκοντος, τον πυρρίχιο τρόπο της πίστεως και της προσευχής, την πυρρίχια ζωή της θυσίας. Είναι μια προσπάθεια να προβληθεί η αγιοπατερική παράδοση και σοφία του Πόντου από το απώτερο άκρο της Μ. Ασίας, από την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, μια συλλογή μαρτυριών που διασώθηκαν και πέρασαν από γενιά σε γενιά, από τους ανθρώπους που τα βίωσαν και γράφονται για να μεταφερθούν στη σημερινή και τις επόμενες γενιές. Είναι ένα ταξίδι στη μαρτυρική ζωή του Ελληνισμού του Πόντου, τις αρχές και τις αξίες του, μία περιπλάνηση στη δίνη άλλων κόσμων σκληρών, αλλά πραγματικών. Ίσως στην υλόφρονη εποχή μας να φαντάζει παραμυθένια η αγιότητα και η προσκόλληση στην ορθόδοξη πίστη, για την οποία οι άνθρωποι στον Πόντο και γενικότερα στην Μικρά Ασία υπέστησαν δοκιμασίες, έχυσαν δάκρυα και αίμα. Το βιβλίο αυτό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ένας οδηγός επιβίωσης, που περιγράφει τρόπους και τεχνικές πνευματικού πολέμου σε καιρούς κρίσεως ή σε καιρούς Αποκαλύψεως, όταν καλείται κάποιος να ξεπεράσει τα ανθρώπινα όριά του. Περιέχει προσευχές, τρόπους και μεθόδους πνευματικού αγώνα από τον αγιοτόκο Πόντο, που έχουν δοκιμαστεί στις δυσκολότερες καταστάσεις και αντιξοότητες. Για να γραφτεί αυτό το βιβλίο. άνοιξαν δακρύβρεχτα αρχεία μιας ζωής, βίβλοι καρδιάς, καταθέσεις ψυχών. Ξεδιπλώθηκαν και αποκαλύφθηκαν από τις εσχατιές της Ανατολής αναμνήσεις μαρτυρικής ζωής αγίων του Πόντου, γραμμένες με δάκρυα και αίμα, που στολίζουν στον δρόμο του Θεού και παρακαλούν για δικαίωση. Όσα γράφτηκαν σ' αυτό το βιβλίο έγιναν. Ο ουρανός κατέβηκε στη γη και οι άνθρωποι ανυψώθηκαν στον ουρανό, καταθέτοντας στον Θεό τα πειστήρια του μαρτυρίου τους: κομμένα χέρια, πόδια, γλώσσες, κεφάλια, καμμένα κορμιά, παγωμένα μέλη, θυσιασμένα παιδάκια, αγνές παρθένες κόρες με την τιμή και την αξιοπρέπειά τους κατατεθειμένες στον Χριστό για να τους τις ξαναδώσει λαμπρότερες στη Δευτέρα Παρουσία Του, πυρπολημένες καρδιές και φλεγόμενες ψυχές. Ας είναι αιωνία παρά τω Θεώ η μνήμη των μαρτύρων της πίστεως, του Πόντου και ολόκληρης της Μικρασίας. *(Απόσπασμα εκ του προλόγου).

   «ΠΥΡΡΙΧΙΟΣ ΔΡΟΜΟΣ»

Α'

ΓΥΝΑΙΚΕΣ, ΑΣΤΡΑ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ

    «Σε μια σύναξη κοριτσιών στον Πόντο»

Μια Κυριακή του Μαρτίου 1916, μετά τη Θεία Λειτουργία, με τις ψυχές ακόμη στον ουρανό, τα κορίτσια της Νικόπολης συναντήθηκαν, όπως πάντα, στο αρχονταρίκι για την κατήχησή τους. Το θέμα ήταν «η αγνότητα της Παναγίας». Κατηχήτρια ήταν η Παρθένα, μια όμορφη, λυγερόκορμη κοπέλα. Στεκόταν όρθια μπροστά στα κορίτσια, που με μεγάλη προσήλωση άκουγαν και θαύμαζαν τη σοφία της δασκάλας τους. Μαργαριτάρια έβγαιναν από το στόμα της Παρθένας, χρυσοί λόγοι, θεϊκοί, ντυμένοι με τη χάρη της μητέρας του Θεού. Το βλέμμα της Παρθένας καθάριο, ταπεινό και συνάμα φωτεινό, διαπεραστικό' με παρρησία μιλούσε για τα μεγαλεία της Θεοτόκου. Ανέλυε τον λόγο της Υπεραγίας Θεοτόκου προς τον αρχάγγελο Γαβριήλ όταν της έφερε το μήνυμα του Ευαγγελιστού: «...ότι εποίησε μοι μεγαλεία ο δυνατός» (Λουκ. α' 49). «Η αρετή της αγνότητας και της παρθενίας, που τις τιμούν ιδιαίτερα στον Πόντο, στο πρόσωπο της Παναγίας, έχει ως επακόλουθο πολλοί γονείς να βαπτίζουν τα παιδιά τους και να τους δίνουν το όνομα «Παρθένα» προς τιμήν της αειπαρθενίας της Υπεραγίας Θεοτόκου. Μεγαλείο ήταν ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, που την αξίωσε ο Θεός για την ψυχική και σωματική της καθαρότητα. Μεγαλείο η καθαρότητα του νου της, μεγαλείο η ευπρέπειά της, μεγάλη κατά Θεόν. Ανώνυμη για τον κόσμο των ανθρώπων, ένα μικρό, άσημο κοριτσάκι, πλούσιο σε αρετές' ύψιστη η ταπείνωσή της, επώνυμη για τους αγγέλους του Θεού, για τον ουράνιο κόσμο. Η πιο μικρή κατ' άνθρωπον, η πιο ασήμαντη ίσως στα μάτια και τη λογική των ανθρώπων, ήταν η πιο μεγάλη κατά Θεόν, η Πλατυτέρα των ουρανών. Η αρετή της ξεπερνούσε τα άστρα, τις γήινες και ουράνιες σφαίρες, όλη την πλάση, όλη την κτίση του Θεού, ακόμα και τους ίδιους τους άπειρους ουρανούς, όλο τον ανθρώπινο και τον αγγελικό κόσμο. Η Θεοτόκος μας διδάσκει σε όλες τις κοπέλες να διατηρήσουμε τη σωματική μας αγνότητα μέχρι γάμου ή, αν αφιερωθούμε στον Θεό, μέχρι τέλους της ζωής μας' τη δε ψυχική μας καθαρότητα έχουμε ιερό χρέος να τη διατηρήσουμε μέχρι θανάτου. Καθαρή ψυχή, καθαρή καρδιά που ξέρει να προσεύχεται νοερά και να αγαπά, καθαρός νους κατά Θεόν αγιασμένος, όπως η Θεοτόκος. Η καθαρότητα της Παναγίας ξεπερνούσε τα πάντα, όλα τα ύψη, έφθανε από γης μέχρι τρίτου ουρανού, του ουρανού τω αγίων του Θεού, τον οποίο αξιώθηκε να δει ο απόστολος Παύλος και δεν μπορούσε να τον περιγράψει. Έτσι δεν μπορούμε με λόγια, όσα ποιητικά και ρητορικά σχήματα και αν χρησιμοποιήσουμε, να περιγράψουμε το μεγαλείο της Θεοτόκου, την καθαρότητα της Παναγίας. Δεν αρκεί η ανθρώπινη γλώσσα, αλλά χρειάζεται γλώσσα αγγέλων για να εξυμνήσεις τις αρετές της Παναγίας μας. Οι αρχαίοι πρόγονοί μας ήταν ειδωλολάτρες, αλλά κάποιοι εξ αυτών προς τιμήν της παρθενίας έχτιζαν παρθενώνες για να εξυμνήσουν την αρετή της αγνότητας και την ανωτερότητα της Αθηνάς Παρθένου. Ανέμεναν οι ψυχές τους με αποκαραδοκία ανά τους αιώνες να έρθει ο αναμενόμενος Μεσσίας, το φως του κόσμου, ο τιμητής της αγνείας και της ψυχικής και σωματικής καθαρότητας, ο Θεάνθρωπος Χριστός. Ήταν οι προ Χριστού Χριστιανοί. Πρέπει κι εμείς, αδελφούλες μου, να τηρήσουμε την αγνότητά μας μέχρι τον γάμο ή, αν αφιερωθούμε στον Θεό, μέχρι θανάτου. Δύο δρόμοι ανοίγονται μπροστά μας, ο δρόμος της αγνής ζωής του γάμου και ο δρόμος της αφιέρωσης στον Θεό. Και οι δύο δρόμοι είναι ευλογημένοι, είναι δρόμοι ζωής, βίου αγίου, αποκατάστασης αιωνίου. Πρότυπά μας είναι οι γυναίκες του Ζαλόγγου και της Αραπίτσας, που προτίμησαν την αξιοπρέπεια της θυσίας από την ατίμωση. Ό,τι και να γίνει, ό,τι και να μας συμβεί, πρέπει να μείνουμε πιστές άχρι θανάτου, ακόμη και σταυρικού. Μπορεί να μας καλέσει ο Θεός, αδελφοί μου, να επιλέξουμε μια μέρα ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο. Να φέρνετε καθημερινά στον νου σας το σύνθημά μας: «Επιλοήν εμούν εν μία, η Παναϊα!» (=Επιλογή μας είναι μία, η Παναγία! Αγνότητα και παρθενία, ζωή αιώνια!). Μη φοβάστε, μόνο να προσευχόμαστε στην Παναγία να μας τηρήσει αγνές μέχρι τον γάμο ή τον θάνατο».   

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Γεωργίου Κ. Τουμανίδη:
«Πυρρίχιος Δρόμος»
εκδόσεις «Έαρ», 1η έκδοση, Απρίλιος 2023, σελ. 35-38.