ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ: Ο ΠΡΩΤΟΚΛΗΤΟΣ ΜΑΘΗΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

Οι άγιοι Απόστολοι κατέχουν την πρωτοκαθεδρία στο αγιολόγιο της Εκκλησίας μας, διότι αυτοί υπήρξαν οι άμεσοι διάδοχοι του Κυρίου και οι συνεχιστές του επί γης σωτηριώδους έργου Του. Αυτοί συνέπηξαν την Εκκλησία και την επεξέτειναν ως τα πέρατα του κόσμου και γι’ αυτό ομολογούμε στο «Σύμβολο της Πίστεως» πίστη σε «Αποστολική Εκκλησία». Ένας από αυτούς υπήρξε ο άγιος απόστολος Ανδρέας ο Πρωτόκλητος.

του Λάμπρου Κ. Σκόντζου, Θεολόγου

O Απόστολος Ανδρέας ήταν, σύμφωνα με τις ευαγγελικές διηγήσεις, αδελφός του Σίμωνος Πέτρου, και αμφότεροι γιοι του Ιωνά, ή Ιωάννη και της Ιωάννας. Γεννήθηκε στη πόλη Βηθσαϊδά της Γαλιλαίας, η οποία, όπως είναι γνωστό,

κατοικούνταν κυρίως από εθνικούς ελληνιστές και οι Ιουδαίοι της περιοχής είχαν γίνει κοινωνοί της ελληνικής παιδείας και κουλτούρας. Το ελληνικό όνομα του Ανδρέα (που σημαίνει ανδρείος, γενναίος), όπως και άλλων μαθητών (Φιλίππου), μαρτυρεί αυτή την αλήθεια.

Πιθανότατα ήταν μεγαλύτερος στην ηλικία από τον Πέτρο. Συγκατοικούσε με αυτόν στην Καπερναούμ και συνεργαζόταν ως αλιέας στην λίμνη της Γενησαρέτ ή Τιβεριάδας (Ματθ.4,18.Μαρκ.1,29).

Τον διέκρινε βαθιά πίστη στο Θεό και γι’ αυτό πρωτύτερα είχε χρηματίσει μαθητής του Ιωάννου του Βαπτιστού. Εκεί κοντά στον Τίμιο Πρόδρομο απέκτησε σπάνια ευσέβεια και το σπουδαιότερο έμαθε για τον ερχόμενο Μεσσία. Φαίνεται ότι ήταν παρών όταν ο Ιωάννης έδειξε με το δάκτυλό του τον Κύριο και είπε: «ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων τας αμαρτίας του κόσμου» (Ιωάν.1,30).

Αυτή η φανέρωση του Μεσσία έκαμε προφανώς τον ευσεβή ψαρά να ακολουθήσει πρώτος τον Κύριο, χωρίς κανέναν δισταγμό και γι’ αυτό ονομάστηκε «Πρωτόκλητος» (Ιωάν.1,35-41). Άφησαν, μαζί με τον αδελφό του Πέτρο, τα ακριβά πλεούμενά τους, τα δίχτυα και τα σύνεργα της αλιείας τους και προσκολλήθηκαν στο Χριστό ως αφοσιωμένοι μαθητές Του.

Το όνομα του Ανδρέα αναφέρεται στην Καινή Διαθήκη πάντοτε μαζί με αυτό του Φιλίππου, ο οποίος καταγόταν, όπως και εκείνος, από την Βηθσαϊδά. Μαζί με αυτόν είχε εκφράσει τη δυσπιστία του για τον χορτασμό των πεντακισχιλίων ανθρώπων με τους πέντε κρίθινους άρτους και τους δύο ιχθείς (Ιωάν.6,6-9).

Αναφέρεται επίσης και στην περίπτωση της παρακλήσεως των Ελλήνων να ιδούν τον Κύριο (Ιωάν.12,20-22). Για τελευταία φορά αναφέρεται το όνομα του Ανδρέα στην Καινή Διαθήκη, όταν ανέβηκε μαζί με τους άλλους Αποστόλους στο υπερώο της Ιερουσαλήμ «προσκαρτερούντες ομοθυμαδόν τη προσευχή και τη δεήσει συν γυναιξί και Μαρία τη μητρί του Ιησού και συν τοις αδελφοίς αυτού» (Πραξ.1,13-14), όπου και έλαβε μαζί με τους άλλους τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος (Πράξ.2,4).

Μετά την Πεντηκοστή έλαχε σ’ αυτόν να αποσταλεί για ευαγγελισμό στην Έφεσο, όπου μαζί με τον Απόστολο Ιωάννη κήρυξαν μαζί και εδραίωσαν την Εκκλησία της μεγάλης αυτής πόλεως.

Μετά έκαμε ιεραποστολική περιοδεία στον Εύξεινο Πόντο, όπου με κέντρο τη Σινώπη κήρυξε τον Χριστιανισμό στην περιοχή, μεταστρέφοντας πλήθος Ιουδαίων και ειδωλολατρών στη νέα πίστη. Κατόπιν πήγε με τον απόστολο Ματθία στην Σαμψούντα, στην Ιβηρία και στην Παρθία, όπου ίδρυσαν Εκκλησίες.

Το 34 μ. Χ. τον βρίσκουμε Ιερουσαλήμ να εορτάζει το Πάσχα με τους άλλους αποστόλους. Μετά ανάλαβε νέα ιεραποστολική περιοδεία στην Αντιόχεια, Έφεσο, Λαοδικεία, Φρυγία, Νίκαια. Μετά περιόδευσε στον Πόντο.

Στη συνέχεια, σύμφωνα με τον ιστορικό Ευσέβιο, μετέβηκε και κήρυξε στη Σκυθία και κατά τον άγιο Γρηγόριο το Ναζιανζηνό πέρασε στο Βυζάντιο, όπου ίδρυσε και εκεί Εκκλησία, γι’ αυτό θεωρείται ως ο ιδρυτής της Αποστολικής Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως. Από εκεί ήρθε στην Ελλάδα και κήρυξε κατ’ αρχάς στην Ηράκλεια της Θράκης.

Ύστερα στη Μακεδονία, κατέβηκε στην Πελοπόννησο, με κατάληξη στην Πάτρα, την οποία έκαμε κέντρο του ιεραποστολικού έργου του. Από εκεί εξορμούσε σε όλη τη δυτική Ελλάδα, όπου μετέστρεφε πλήθος Ιουδαίων και ειδωλολατρών, επιβεβαιώνοντας την αλήθεια του κηρύγματός του με πολλά θαύματα.

Στην Πάτρα ήταν ρωμαίος διοικητής ο ανθύπατος Λεσβίος, ο οποίος ήταν ανεκτικός στη δράση του Ανδρέα. Όχι όμως ο διάδοχός του Αιγεάτης, ο οποίος ήταν φανατικός ειδωλολάτρης.

Το έναυσμα του διωγμού του έδωσε η μεταστροφή της συζύγου του Αιγεάτη, Μαξιμίλλα, η οποία πίστεψε στο Χριστό ύστερα από θαυματουργική θεραπεία της από ανίατη αρρώστια. 

Οι σκοταδιστές ειδωλολάτρες ιερείς διέβαλαν τον άγιο Ανδρέα στον Αιγεάτη, ως επικίνδυνο, διότι ερήμωναν τα «ιερά» τους. Εκείνος έγειρε τότε μεγάλο διωγμό στην Αχαΐα, όπου συνέλαβε πρώτον τον άγιο Ανδρέα, τον οποίο καταδίκασε σε σταυρικό θάνατο, σε σταυρό σχήματος Χ., με το κεφάλι προς τα κάτω, επί εποχής Νέρωνα (54-68 μ. Χ.).

Γι’ αυτό και ο τύπος αυτός του σταυρού καλείται «Σταυρός του Αγίου Ανδρέου». Το τίμιο λείψανό του το έθαψε με τιμές ο πρώτος επίσκοπος Πατρών Στρατοκλής με τιμές. Τον 4ο αιώνα μεταφέρθηκε από τον Μ. Κωνσταντίνο στην Κωνσταντινούπολη και τοποθετήθηκε στο ναό των Αγίων Αποστόλων, μαζί με τα τίμια λείψανα των άλλων Αποστόλων, από όπου το άρπαξαν οι αντίχριστοι σταυροφόροι το 1204 και το μετέφεραν στη Δύση.

Το 1964 επέστρεψαν οι παπικοί την Τιμία Κάρα του στην Αποστολική Εκκλησία των Πατρών, η οποία βρίσκεται στον μεγαλοπρεπή ναό που έχτισαν οι Χριστιανοί της αχαϊκής πρωτεύουσας. Στο ναό αυτό φυλάσσεται και τεμάχιο από το σταυρό, μαρτύρησε ο άγιος Ανδρέας.

Επίσης έξω από τον ναό σώζεται αρχαιότατο πηγάδι, όπου υπήρχε και λειτουργούσε σκοταδιστικό μαντείο της «θεάς» Δήμητρας και όπου διαδραματίζονταν σκηνές απίστευτης δεισιδαιμονίας και οικονομικής εκμετάλλευσης των άτυχων οπαδών της αρχαίας ειδωλολατρικής θρησκείας.

Εκεί, σύμφωνα με την παράδοση κήρυττε ο άγιος Ανδρέας, καταδεικνύοντας τις απάτες των αδίστακτων ειδωλολατρών ιερέων και τον πρωτογονισμό της αρχαίας θρησκείας. Εκεί συνελήφθη και σταυρώθηκε.

Η μνήμη του εορτάζεται στις 30 Νοεμβρίου σε όλο τον Ορθόδοξο κόσμο, κυρίως στην πόλη των Πατρών και στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, ως ιδρυτής, όπως προαναφέραμε, και της Εκκλησίας του Βυζαντίου. *Εκ του ιστολογίου <<Ακτίνες>>. Επιμέλεια, παρουσίαση ημετέρα. 

ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΕΛΙΜΙΡΟΒΙΤΣ: «ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΡΠΟΥΣ ΤΗΣ ΝΗΣΤΕΙΑΣ»

Επιστολή στον έμπορο Κ. Κ. της Πάλανκα.

Αναρωτιέστε γιατί τόσος κόσμος δεν κρατά τη νηστεία! Επειδή δεν γνωρίζει τους καρπούς της νηστείας. Τα ιδρύματα υγείας στη χώρα μας θα έπρεπε να συνιστούν τη νηστεία κατά τον ίδιο τρόπο που κάνει και η Ορθόδοξη Εκκλησία. Διότι οι καρποί της νηστείας είναι μεγάλοι και θαυμαστοί, όχι μόνο από άποψη πνευματική αλλά και σωματική. Για απόδειξη θα μπορούσα να σας αναφέρω αμέτρητα παραδείγματα, όμως εγώ θα κρατηθώ σ’ ένα, το πιο πρόσφατο. Τούτο είναι το παράδειγμα μιας χήρας γυναίκας από το Μπέτσεγι: «Άρχισα να νηστεύω πέρσι για την Πεντηκοστή», μου αφηγήθηκε εκείνη η χήρα. «Έτσι, μου ήρθε ότι πρέπει να νηστεύω, εφόσον πηγαίνω στην Εκκλησία και προσεύχομαι στον Θεό. Όσο ζούσε ο άνδρας μου δεν ξέραμε για την νηστεία. Και αρρωσταίναμε συχνά και οι δυο μας. Μόλις ο ένας σηκωνόταν από το κρεβάτι, ο άλλος έπεφτε. Κι έτσι πέρασε για μας σχεδόν όλος ο καιρός. Εγώ ήμουν συνέχεια θυμωμένη. Η ελάχιστη προσβολή απ’ οποιονδήποτε μ’ έφερνε στα όριά μου. Είχα φόβο απ΄ όλα στον κόσμο, ακόμα και από τις σκέψεις μου και τις προαισθήσεις. Από τότε που άρχισα να νηστεύω – ένα χρόνο τώρα – είμαι ήρεμη και ήσυχη, χαρούμενη πνευματικά και ελαφριά στο σώμα. Κανείς και τίποτα δεν μπορούν να με αγριέψουν. Και στην ψυχή μου ηχούν εκκλησιαστικά άσματα και προσευχές. Τα όνειρά μου είναι όμορφα και απαλά. Τίποτα στον κόσμο δεν έχω. Ζω σε μια ευκατάστατη φίλη. Αλλά αισθάνομαι σαν να είναι ολόκληρος ο κόσμος δικός μου. Είμαι εντελώς υγιής, αν και είμαι γριά. Τίποτα δεν φοβάμαι˙ ούτε τον θάνατο. Το μόνο που αχόρταγα θέλω είναι η ησυχία, η νηστεία και η προσευχή και σ’ αυτό βρίσκω απόλυτη ευτυχία». Έτσι μιλά για τον εαυτό της η γερόντισσα από το Μπέτσεγι. Και μ’ αυτή την εμπειρία της εκείνη βεβαιώνει στις μέρες μας, την ευαγγελική διδαχή και την εμπειρία αιώνων της Εκκλησίας.

*Εκ του βιβλίου: Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς: «Δεν φτάνει μόνον η πίστη…». Ιεραποστολικές επιστολές Β’, Εκδόσεις «Εν πλω». Επιμέλεια Σοφίας Μερκούρη. *Αναδημοσίευση εκ του ιστοτόπου: <<orp.gr>> της 8ης Μαρτίου 2018. Επιμέλεια, παρουσίαση ημετέρα.

ΑΓΙΟΥ ΙΓΝΑΤΙΟΥ ΜΠΡΙΑΝΤΣΑΝΙΝΩΦ: «Η ΝΗΣΤΕΙΑ»

Η κορυφή των αρετών είναι η προσευχή. Η βάση των αρετών είναι η νηστεία. Νηστεία είναι ο διαρκής μετριασμός της τροφής με σύνεση και διάκριση. Υπερήφανε άνθρωπε! Φαντάζεσαι τόσα πολλά και τόσα υψηλά για τον νου σου, κι αυτός είναι απόλυτα και αδιάσπαστα εξαρτημένος από το στομάχι σου.

Ο νόμος της νηστείας φαινομενικά αφορά το σώμα, και ειδικότερα το στομάχι, στην πραγματικότητα όμως αφορά την ψυχή, και ειδικότερα τον νου. Ο νους, αυτός ο βασιλιάς του εσωτερικού κόσμου του ανθρώπου, για να ασκήσει και να διατηρήσει τα κυριαρχικά δικαιώματά του, πρέπει πρώτα απ’ όλα να υποταχθεί στον νόμο της νηστείας.

Μόνο έτσι θα μπορέσει να υποτάξει τις επιθυμίες της καρδιάς και του σώματος. Και μόνο με τη συνεχή εγρήγορση, τη νήψη, θα μπορέσει να διδαχθεί τις ευαγγελικές εντολές και να τις εφαρμόσει. Το θεμέλιο, λοιπόν, των αρετών είναι η νηστεία.

Στον πρωτόπλαστο άνθρωπο, μέσα στον παράδεισο, δόθηκε μία μόνο εντολή, η εντολή της νηστείας. Και δόθηκε ασφαλώς επειδή αυτή ήταν αρκετή για τη διαφύλαξη της αθωότητας του ανθρώπου.

Η εντολή δεν αφορούσε την ποσότητα αλλά την ποιότητα, το είδος της τροφής. Ας σωπάσουν, επομένως, όλοι όσοι δέχονται τη νηστεία ως προς την ποσότητα και την απορρίπτουν ως προς την ποιότητα. Εμβαθύνοντας εμπειρικά στη γνώση της νηστείας, θα αντιληφθούν τη σημασία της ποιότητας της τροφής.

Τόσο βαρυσήμαντη ήταν η εντολή της νηστείας που δόθηκε από τον Θεό στον άνθρωπο μέσα στον παράδεισο, ώστε την ίδια ώρα του ανακοινώθηκε και η τιμωρία την οποία θα συνεπαγόταν η παράβασή της: ο αιώνιος θάνατος.

Μέχρι σήμερα ο θάνατος της αμαρτίας επισκέπτεται τους παραβάτες της αγίας εντολής την νηστείας. Όποιος δεν έχει μέτρο και διάκριση στη διατροφή του, δεν μπορεί να διαφυλάξει την αγνεία και τη σωφροσύνη, δεν μπορεί να δαμάσει την οργή, δεν μπορεί να νικήσει την οκνηρία, την αθυμία και τη λύπη, γίνεται δούλος της φιλοδοξίας και κατοικητήριο της υπερηφάνειας.

Την υπερηφάνεια τη γεννά μέσα στον άνθρωπο η σαρκική του κατάσταση, κι αυτήν πάλι τη δημιουργεί η τρυφηλή ζωή, γενικά, και η πλούσια διατροφή, ειδικότερα. Το Ευαγγέλιο ανανέωσε και υπογράμμισε την εντολή της νηστείας.

«Προσέξτε καλά τον εαυτό σας”, είπε ο Κύριος. “Μην παραδοθείτε στην κραιπάλη και τη μέθη». Το αποτέλεσμα της κραιπάλης και της μέθης είναι η παχύτητα όχι μόνο του σώματος, αλλά και του νου και της καρδιάς. Με τον τρόπο αυτό, δηλαδή, ο άνθρωπος οδηγείται τόσο σωματικά όσο και ψυχικά σε κατάσταση σαρκικότητας.

Απεναντίας, η νηστεία οδηγεί τον χριστιανό σε κατάσταση πνευματικότητας. Όποιος καθαρίζεται με τη νηστεία, αποκτά ταπεινοφροσύνη, διάκριση, σεμνότητα, σιωπή, καλούς λογισμούς, αγαθά αισθήματα, ανάλαφρο σώμα, ικανότητα για πνευματική άσκηση, δεκτικότητα θείας χαριτώσεως.

Ο σαρκικός άνθρωπος είναι ολοκληρωτικά βυθισμένος στις αμαρτωλές απολαύσεις. Και ο νους και η καρδιά και το σώμα του είναι παραδομένα στην ηδυπάθεια. Δεν μπορεί όχι μόνο πνευματικές απολαύσεις να αισθανθεί και τη θεία χάρη να αποδεχθεί, μα ούτε και να μετανοήσει. Γενικά, είναι ανίκανος για κάθε πνευματική εργασία. Είναι καρφωμένος στη γη, βυθισμένος στα γήινα, ζωντανός ως προς το σώμα και νεκρός ως προς την ψυχή.

«Αλίμονο σ’εσάς που είστε χορτάτοι, γιατί θα πεινάσετε». Ο αποφθεγματικός αυτός λόγος του Κυρίου αφορά τους παραβάτες της αγίας εντολής της νηστείας. Με τι θα τρέφεστε στην αιωνιότητα, όταν εδώ μάθατε να παραχορταίνετε από υλικές τροφές, που δεν υπάρχουν στον ουρανό;

Με τι θα τρέφεστε στην αιωνιότητα, όταν δεν γευθήκατε κανένα ουράνιο αγαθό; Πώς θα τραφείτε και θα ευφρανθείτε με τα ουράνια αγαθά, όταν γι’αυτά δεν νιώσατε παρά αδιαφορία ή και αποστροφή;

O «επιούσιος άρτος», το καθημερινό ψωμί, του χριστιανού είναι ο Χριστός. Ο αχόρταγος χορτασμός μ’ αυτόν τον Άρτο – να η σωτήρια τροφή και τρυφή, στην οποία καλούνται όλοι οι χριστιανοί.

Αχόρταγα να χορταίνεις με τον λόγο του Θεού, αχόρταγα να χορταίνεις με την εφαρμογή των εντολών του Χριστού, αχόρταγα να χορταίνεις με τα εδέσματα του τραπεζιού, που ετοιμάστηκε μπροστά σου από τον Κύριο, και να μεθάς με το θεσπέσιο κρασί Του.

«Από που ν’αρχίσουμε», λέει ο όσιος Μακάριος ο Μέγας, “που ποτέ δεν ασχοληθήκαμε με την εξέταση των καρδιών μας; Ας σταθούμε έξω και ας χτυπάμε με την προσευχή και τη νηστεία, όπως μας παρακίνησε ο Κύριος: «Χτυπάτε την πόρτα και θα σας ανοιχθεί».

Την άσκηση αυτή της προσευχής και της νηστείας, που μας συστήνει ένας από τους μεγάλους διδασκάλους του μοναχισμού, την έκαναν και οι άγιοι απόστολοι. Έτσι αξιώνονταν να ακούνε τη φωνή του Αγίου Πνεύματος.

Στις Πράξεις των Αποστόλων, για παράδειγμα, διαβάζουμε: «Κάποτε, ενώ αυτοί βρίσκονταν σε λειτουργική σύναξη λατρεύοντας τον Κύριο και νηστεύοντας, είπε το Άγιο Πνεύμα: «Να μου ξεχωρίσετε τον Βαρνάβα και τον Σαύλο για το έργο, για το οποίο τους έχω καλέσει.» 

Τότε αυτοί, αφού και πάλι νήστεψαν και προσευχήθηκαν, έβαλαν τα χέρια πάνω σ’αυτούς και τους απέστειλαν». Ενώ οι απόστολοι, λοιπόν, ασκούνταν με νηστεία και προσευχή, ακούστηκε εντολή του Αγίου Πνεύματος για την κήρυξη του Χριστού στους εθνικούς.

Θαυμαστή η συνένωση της νηστείας με την προσευχή! Η προσευχή είναι αδύναμη, αν δεν είναι θεμελιωμένη πάνω στη νηστεία, και η νηστεία είναι άκαρπη, αν πάνω της δεν είναι οικοδομημένη η προσευχή.

Η νηστεία αποξενώνει τον άνθρωπο από τα σαρκικά πάθη, ενώ η προσευχή παλεύει με τα ψυχικά πάθη και, αφού τα νικήσει, διαποτίζει όλη την ύπαρξη του ανθρώπου, τον οποίο καθαρίζει από κάθε ρύπο κακίας. Και τότε ο Θεός έρχεται και κατοικεί στον καθαρό τούτο λογικό ναό.

Όποιος σπέρνει σε γη ακαλλιέργητη, χάνει τον σπόρο και, αντί για σιτάρι, θερίζει αγκάθια. Έτσι κι εμείς, αν σπέρνουμε στην ψυχή την προσευχή έχοντας παχιά σάρκα, τότε, αντί για καρπό καλό, θα θερίσουμε αμαρτία. Η προσευχή θα χάνεται ή θα μολύνεται μέσα σε μάταιες σκέψεις, ακάθαρτες φαντασιώσεις και ηδονικά αισθήματα. Η σάρκα μας προέρχεται από τη γη και, αν δεν την καλλιεργήσουμε όπως τη γη, ποτέ δεν θα φέρει καρπό καλό, τον καρπό της αλήθειας.

Αν πάλι καλλιεργεί κανείς τη γη με πολλή επιμέλεια αλλά την αφήνει άσπαρτη, τότε αυτή γεμίζει παράσιτα. Όμοια, αν το σώμα αδυνατίσει με τη νηστεία αλλά η ψυχή δεν καλλιεργηθεί με την προσευχή, τη μελέτη και την ταπεινοφροσύνη, τότε η νηστεία γεννά πολλά παράσιτα, πάθη ψυχικά, όπως της υψηλοφροσύνης, της φιλοδοξίας, της καταφρόνιας.

Τι είναι το πάθος της πολυφαγίας και της μέθης; Η απώλεια του μέτρου στη φυσική ανάγκη της βρώσεως και της πόσεως, η λήψη, δηλαδή, τροφών πολύ περισσότερων, τόσο σε ποσότητα όσο και σε ποικιλία, από τις απαραίτητες για τη συντήρηση της ζωής και των σωματικών δυνάμεων. Το πλεόνασμα αυτό ενεργεί αντίθετα στον φυσικό προορισμό της τροφής. Όχι μόνο δεν ωφελεί, αλλά και βλάπτει το σώμα, ελαττώνει τις σωματικές δυνάμεις και οδηγεί σε πρόωρο θάνατο.

Η ανάγκη της τροφής ικανοποιείται με τα απλά γεύματα, με την αποφυγή του κορεσμού, δηλαδή με τη διακριτική εγκράτεια, και με την αποφυγή της απολαύσεως, της ηδονής του λάρυγγα. Πρώτα-πρώτα, λοιπόν, πρέπει να βγάλουμε από τη ζωή μας τον κορεσμό και την απόλαυση. Με τον τρόπο αυτό θα χειραγωγήσουμε την επιθυμία μας για τροφή ώσπου να γίνει φυσιολογική, οπότε θα ικανοποιείται και με λιτά γεύματα.

Η αχαλίνωτη επιθυμία ζητάει πάντα τον κορεσμό και την απόλαυση. Κι εμείς, για να την ικανοποιήσουμε, καταφεύγουμε στην βρώση και την πόση μεγάλης ποσότητας και ποικιλίας γευστικών τροφών και ποτών. Έτσι η επιθυμία ικανοποιείται, αλλά μόνο πρόσκαιρα. Σε λίγο γίνεται πιο σφοδρή, πιο απαιτητική. Και μεταβάλλεται σε αρρώστια, σε πάθος, που ακατάπαυστα ζητάει ικανοποίηση και που, όσο κι αν ικανοποιείται, παραμένει ανικανοποίητο.

Αν έχουμε την πρόθεση ν’αφιερώσουμε τον εαυτό μας στη διακονία του Θεού, ας θέσουμε τη νηστεία ως θεμέλιο της ασκήσεώς μας, και μάλιστα θεμέλιο σταθερό και ασάλευτο. Γιατί κανένα οικοδόμημα, όσο καλοχτισμένο, όσο γερό κι αν είναι αυτό καθεαυτό, δεν μπορεί να στηριχθεί σε θεμέλιο σαθρό. Ποτέ και με καμιά δικαιολογία, λοιπόν, ας μην επιτρέψουμε στον εαυτό μας την αθέτηση της νηστείας και της εγκράτειας με την πολυφαγία και, πολύ περισσότερο με τη μέθη.

Οι άγιοι πατέρες συστήνουν τη μονοφαγία, δηλαδή τη λήψη τροφής μια φορά την ημέρα και όχι ως τον κορεσμό. Με τη μονοφαγία το σώμα ούτε αδυνατίζει λόγω πολυήμερης ασιτίας ούτε επιβαρύνεται με περισσές τροφές, αλλά διατηρείται ικανό για κάθε ψυχοσωτήρια δραστηριότητα.

Ο τρόπος αυτός διατροφής δεν έχει κάποια εντυπωσιακή ιδιαιτερότητα, κι έτσι στον άνθρωπο, που τον ακολουθεί, δεν δίνεται αφορμή υπεροψίας, από την οποία κινδυνεύει ο καθένας μας, όταν ξεχωρίζει εντυπωσιακά σε κάποιαν αρετή.

Όποιος, πάλι, είναι σωματικά αδύναμος ή ασχολείται με βαριές χειρονακτικές εργασίες, και γι’αυτό δεν του φτάνει ένα γεύμα την ημέρα, πρέπει να τρώει δύο φορές. Η νηστεία έγινε για τον άνθρωπο, όχι ο άνθρωπος για τη νηστεία.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, είτε μία φορά την ημέρα τρώμε είτε δύο, δεν πρέπει να φτάνουμε στον κορεσμό, γιατί αυτός μας αφαιρεί την ικανότητα για πνευματικές ασκήσεις και ανοίγει την πόρτα στα άλλα σωματικά πάθη.

Η αδιάκριτη εγκράτεια, η παρατεταμένη δηλαδή ασιτία, δεν ενθαρρύνεται από τους αγίους πατέρες, επειδή, πρώτον, προξενεί σωματική εξασθένηση, δεύτερον, όπως ακριβώς και ο αντίθετός της κορεσμός, επιφέρει ανικανότητα για πνευματικές ασκήσεις, τρίτον, ευνοεί το πάθος της υπερηφάνειας και της οιήσεως και, τέταρτον, αναγκάζει συχνά τον άνθρωπο, από αδυναμία, να επιστρέψει στην πολυφαγία.

Μεγάλη σημασία, εκτός από την ποσότητα, έχει και η ποιότητα της τροφής. Ο απαγορευμένος καρπός του παραδείσου, μολονότι ήταν και ελκυστικός και εύγευστος, αποδείχθηκε καταστροφικός για την ανθρώπινη ψυχή, γιατί την έκανε να γνωρίσει το καλό και το κακό, κι έτσι να χάσει την αθωότητα, με την οποία είχε πλαστεί από τον Θεό.

Μέχρι σήμερα η διατροφή εξακολουθεί να ασκεί καθοριστική επίδραση στην ψυχή, ιδιαίτερα μάλιστα η χρήση του κρασιού και όλων των αλκοολούχων ποτών. Τα ποτά αυτά επηρεάζουν ποικιλότροπα τις σωματικές λειτουργίες και τον εγκέφαλο, μέσω της κυκλοφορίας του αίματος, μειώνοντας ή και αφαιρώντας πρόσκαιρα τη διαύγεια του νου.

Γι’ αυτό κάθε ποτό που περιέχει οινόπνευμα, και ιδιαίτερα ρακί, πρέπει να το αποφεύγει ο ασκητής, που χρειάζεται να έχει το νου νηφάλιο και άγρυπνο, για να αναδεικνύεται πάντα νικητής στον πόλεμο των λογισμών. Ο νους που νικιέται από τους λογισμούς, και μάλιστα τους αισχρούς, χάνει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος μέσα σε λίγες μόνο στιγμές, χάνει το πιο ανεκτίμητο θείο δώρο, που απέκτησε με πολλούς μακροχρόνιους κόπους.

Είπαν κάποτε στον αββά Ποιμένα πως ένας μοναχός δεν έπινε ποτέ κρασί. Και ο όσιος αποκρίθηκε: «Το κρασί αποκλείεται για τους μοναχούς». Αυτόν τον κανόνα ακολουθούσαν οι άγιοι πατέρες, οι οποίοι, κι αν δεν μπορούσαν ν’αποφύγουν εντελώς το κρασί, έπιναν σπάνια και με μεγάλη αυτοσυγκράτηση. Τον ίδιο κανόνα πρέπει να ακολουθεί και κάθε ευσεβής χριστιανός που θέλει να διατηρήσει την αγνεία και τη σωφροσύνη του.

Στο τραπέζι του ασκητή δεν έχουν θέση, επίσης, οι διεγερτικές τροφές, όπως είναι προπάντων το πιπέρι, η πιπερόριζα και τα άλλα μπαχαρικά, που ξεσηκώνουν τα σωματικά πάθη. Οι πιο ωφέλιμες τροφές είναι εκείνες που όρισε ο πάνσοφος Θεός για τον άνθρωπο αμέσως μετά την πλάση του, τροφές δηλαδή που προέρχονται από το φυτικό βασίλειο. 

Διαβάζουμε στη Γένεση: «Και είπε ο Θεός: «Να, όλα τα φυτά πάνω στη γη, που βγάζουν σπόρους, σας τα δίνω, καθώς και όλα τα δέντρα που έχουν καρπούς γεμάτους σπόρους. Αυτά θα είναι για τροφή σας.» «Τη χρήση του κρέατος την επέτρεψε ο Κύριος μετά τον κατακλυσμό, όταν είπε στον Νώε και τα παιδιά του:

«Κάθε τι που ζει και κινείται πάνω στη γη, μπορείτε να το τρώτε. Όλα αυτά σας τα δίνω, όπως σας έχω δώσει και τα χλωρά χόρτα». Οι φυτικές τροφές είναι οι πιο κατάλληλες για τους ασκητές, καθώς λιγότερο παχαίνουν το σώμα, λιγότερο βαραίνουν και καταπονούν το στομάχι και, προπαντός, δεν επηρεάζουν την καθαρότητα και τη διαύγεια του νου, ο οποίος εξουσιάζει ολόκληρο τον άνθρωπο.

Με τις φυτικές τροφές τα πάθη ενεργούν πιο ήπια στο σώμα και την ψυχή, κι έτσι ο ασκητής επιδίδεται πιο εύκολα στον αγώνα της ευσεβίας. Απεναντίας, τα ψάρια, και προπάντων τα μεγάλα και λιπαρά της θάλασσας, όταν μάλιστα τρώγονται συχνά, παχαίνουν το σώμα, θερμαίνουν το αίμα, βαραίνουν το στομάχι και συσκοτίζουν τον νου.

Τις ίδιες συνέπειες, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, έχει η βρώση των κρεάτων. Γι’αυτό και οι μοναχοί δεν τρώνε ποτέ κρέας. Αλλά ούτε και οι κοσμικοί, όσο έντονα κι αν κοπιάζουν σωματικά, πρέπει να τρώνε πολύ συχνά κρέας, επειδή βλάπτονται τόσο σωματικά όσο και ψυχικά για τους λόγους που αναφέραμε.

«Μα πως!», θα αναφωνήσουν κάποιοι «έξυπνοι». «Ο Θεός μας επιτρέπει να τρώμε κρέας, κι εσύ μας αποτρέπεις;». Θα τους απαντήσω με τα λόγια του αποστόλου: «Όλα επιτρέπονται αλλά δεν συμφέρουν όλα. Όλα επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα». Αποφεύγουμε το κρέας όχι επειδή το θεωρούμε ακάθαρτο, μα επειδή δεν είναι υγιεινό, παχαίνει το σώμα και εμποδίζει την πνευματική μας πρόοδο.

Η αγία μας Εκκλησία, που διακριτικά οικονομεί όλα τα ζητήματα και σοφά θεσπίζει όλους τους κανόνες της για την επίγεια ζωή μας και την αιώνια σωτηρία μας, επιτρέπει στους κοσμικούς χριστιανούς να τρώνε κρέας, όχι όμως όλες τις ημέρες του χρόνου. Καθόρισε περιόδους κρεοφαγίας και περιόδους αποχής από το κρέας, τόσο για σωματική αποτοξίνωση όσο και για πνευματική άσκηση των πιστών.

Στους μοναχούς βέβαια, όπως είπα, απαγορεύεται εντελώς η χρήση του κρέατος, επιτρέπονται όμως τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα αυγά στις ημέρες και τις περιόδους κρεοφαγίας των κοσμικών. Σε καθορισμένες ημέρες και περιόδους, επίσης, επιτρέπονται στους μοναχούς και τα ψάρια. Τις περισσότερες ημέρες του χρόνου, ωστόσο, μπορούν να γεύονται μόνο φυτικές τροφές.

Από τους αγωνιστές της ευσεβείας οι πιο ζηλωτές, ιδιαίτερα όσοι νιώθουν μέσα τους το Πνεύμα του Θεού, συντηρούνται σχεδόν αποκλειστικά με φυτικές τροφές και δεν πίνουν παρά μόνο νερό, αποφεύγοντας όχι μόνο τα οινοπνευματώδη αλλά και τα θρεπτικά ποτά, όπως είναι όλα όσα προέρχονται από το σιτάρι.

Τους κανόνες της νηστείας τους θέσπισε η Εκκλησία για να βοηθήσει τα παιδιά της, για να χειραγωγήσει όλη τη χριστιανική κοινότητα στη σωτηρία. Γι’ αυτό δίνει στον καθένα τη δυνατότητα να ακολουθήσει, με την καθοδήγηση έμπειρου και διακριτικού πνευματικού πατέρα, αυστηρότερο ή ελαφρότερο πρόγραμμα νηστείας, ανάλογα με τη σωματική του δύναμη και αντοχή. Δεν πρέπει, βλέπετε, να νηστεύει κανείς υπέρμετρα και εξαντλητικά.

Το επαναλαμβάνουμε: Η νηστεία έγινε για τον άνθρωπο, όχι ο άνθρωπος για τη νηστεία. Και τις τροφές μας τις έδωσε ο Θεός ακριβώς για να συντηρούμε το σώμα μας. Δεν έχουμε, λοιπόν, το δικαίωμα ν’αφήνουμε αχρησιμοποίητα τα δώρα του Θεού, προξενώντας έτσι στο σώμα εξασθένηση, φθορά ή ακόμα και θάνατο.

«Αν συγκρατήσεις την κοιλιά», λέει ο Μέγας Βασίλειος, «θα μπεις στον παράδεισο. Αν, όμως, δεν την συγκρατήσεις, θα γίνεις θύμα του θανάτου». Με τη λέξη «παράδεισος» πρέπει να εννοήσουμε εδώ την ευλογημένη κατάσταση της προσευχής και με τη λέξη «θάνατος» την ολέθρια κατάσταση της εμπάθειας.

Η ευλογημένη κατάσταση της προσευχής, στο διάστημα της επίγειας ζωής του ανθρώπου, αποτελεί εχέγγυο της αιώνιας μακαριότητάς του στην ουράνια Εδέμ. Η υποταγή του στην αμαρτία, από το άλλο μέρος, και η κατάσταση της εμπάθειας, που είναι κατάσταση ψυχικού θανάτου, τον οδηγούν στα βάραθρα του Άδη και στα αιώνια βάσανα.

*Εκ του βιβλίου <<Ασκητικές Εμπειρίες Α'>> της Ι. Μ. Παρακλήτου. Μήλεσι Αττικής.  Επιμέλεια, παρουσίαση ημετέρα.

Ο ΕΥΤΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ «ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ» ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

«ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ» ἤ «ἀποκαλυπτική» δημοσιογραφία ἀποκαλεῖται ἡ δημοσιογραφική ἔρευνα πού ὑπερβαίνει τά ὅρια τοῦ ἁπλοῦ ρεπορτάζ καί ἀσχολεῖται μέ τήν συστηματική καί πολύπλευρη διερεύνηση θεμάτων, ἰδιαίτερου κοινωνικοῦ ἐνδιαφέροντος, ὅπως εἶναι τό ὀργανωμένο ἔγκλημα, ἡ διαφθορά (κυρίως τῶν πολιτικῶν),τά εἰδεχθῆ καί ἀνεξιχνίαστα ἐγκλήματα, οἱ συνωμοσίες, ἡ κατασκοπία, ἡ οἰκονομική καί πολιτική διαπλοκή κ.λπ.

του Διονύση Κ. Καραχάλιου

Στόχος τῆς δημοσιογραφίας αὐτῆς τῆς μορφῆς εἶναι ἡ ἐπίμονη ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας, μέσῳ τῆς συστηματικῆς ἔρευνας γιά τήν ἀνεύρεση ἀποδεικτικῶν στοιχείων, ἱκανῶν νά πείσουν τήν κοινή γνώμη γιά τήν βασιμότητα τῶν ἀποκαλύψεων καί, παράλληλα, νά συνεισφέρουν στήν Δικαιοσύνη τό ἀναγκαῖο ὑλικό γιά τήν δικαστική διερεύνηση τῶν ὑποθέσεων.

Στήν χώρα μας, τόν τελευταῖο καιρό, ὡς ἐρευνητική ἤ ἀποκαλυπτική δημοσιογραφία ἀποκαλεῖται κατ’ εὐφημισμόν μία παρα-δημοσιογραφία, πού ἔχει στόχο ὄχι τήν ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας ἀλλά τήν συσκότισή της.

Πού δέν ἐνδιαφέρεται γιά τήν ἀνεύρεση ἀποδεικτικῶν στοιχείων, ἀλλά γιά τήν διασπορά δῆθεν ἀποκαλύψεων, οἱ ὁποῖες ἐξυπηρετοῦν σκοπιμότητες, κατά κανόνα (μικρο)πολιτικές.

Καί ἡ ὁποία ἀσκεῖται ἀπό κομματικούς ἐγκάθετους, ἐνδεδυμένους μέ τήν λεοντῆ τῆς δημοσιογραφίας καί ἕτοιμους νά προσφέρουν στήν κοινή γνώμη τά «ἐγκλήματα», τά «θύματα» καί τούς «θύτες», πού ἀπαιτεῖ ἡ προσπάθεια διαμόρφωσης «ἐνόχων», οἱ ὁποῖοι, γιά διαφόρους λόγους, «ἐνοχλοῦν» τούς ἐμπνευστές αὐτῆς τῆς προφανῶς ἀνήθικης πρωτοβουλίας.

Ἡ ἐξωφρενική περίπτωση τοῦ ὑποτιθέμενου «μεγαλύτερου σκανδάλου ἀπό συστάσεως τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους» (Παπαγγελόπουλος, 05.02.2018) καί ἡ ἀποκαλυπτική τῆς σκευωρίας ἐξέλιξή του, δέν συνέτισε τούς ἐμπνευστές του, παρά τήν γελοιοποίησή τους.

Ἡ ἐπείγουσα ἀνάγκη ἀντιστροφῆς τῶν δημοσκοπικῶν εὑρημάτων, πού, σέ γενικές γραμμές, παραμένουν ἀναλλοίωτα, ἐδῶ καί πολλά χρόνια, ἔχει προκαλέσει ἄγχος, ἀμηχανία καί, κυρίως, ἀναζήτηση διεξόδων.

Ἡ σύνδεση τῶν παρακολουθήσεων τῆς ΕΥΠ, ὡς πρός τίς ὁποῖες δέν ἔχει ἀμφισβητηθεῖ, μέ βάσιμα ἐπιχειρήματα, ἡ τήρηση τῆς προβλεπόμενης ἀπό τήν ἰσχύουσα νομοθεσία διαδικασίας, μέ τά κακόβουλα λογισμικά, πού ὑπάρχουν στήν χώρα μας,

ὅπως καί σέ ὅλη τήν Εὐρώπη καί τά ὁποῖα γιά πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκαν στήν Ἑλλάδα, τό 2017-18, δηλαδή ἐπί ΣΥΡΙΖΑ, ὅπως μέ «σεμνότητα» παραδέχθηκε καί ὁ ἴδιος ὁ Τσίπρας, εἶναι ἡ τελευταία «εὐκαιρία» τῶν δυνάμεων τῆς ἀναταραχῆς καί τῆς ἀνατροπῆς νά διαμορφώσουν κλῖμα σέ βάρος τῆς κυβέρνησης…

Στό πλαίσιο αὐτό ἡ εὑρηματικότητα τῶν «ἐρευνητῶν» ἔσπασε κάθε φραγμό ὑπευθυνότητας, σοβαρότητας καί ἀξιοπιστίας, μέ δύο κραυγαλέες ἐπινοήσεις:

Ἡ πρώτη ἀφορᾶ τήν ἐκπληκτική ἐπινόηση μέ βάση τήν ὁποία ὁ κατά γενική ὁμολογία ἀπόλυτα ἐπιτυχημένος ὑπουργός Ἐπικρατείας καί Ψηφιακῆς Διακυβέρνησης Κυριάκος Πιερρακάκης ἔσωσε τήν οἰκογένειά του, κατά τήν τραγωδία στό Μάτι, τό 2018:

Τό ἄθλιο δημοσίευμα ὑπεστήριζε ὅτι ἡ σύζυγος καί τά τρία ἀνήλικα παιδιά τοῦ Κυριάκου Πιερρακάκη σώθηκαν χάρη στόν ἐντοπισμό τους, μέσῳ τοῦ στίγματος, πού κατέγραφε τό predator καί τό ὁποῖο ἐπέτρεψε νά τούς καθοδηγήσουν σέ κάποιον ἀλλοδαπό καί ἀπό ἐκεῖ στήν σωτηρία.

Τήν ἐποχή ἐκείνη, ὁ Κυριάκος Πιερρακάκης ἦταν παντελῶς ἄγνωστος στήν ἑλληνική κοινωνία καί, μάλιστα, κατά τήν ἡμέρα τῆς τραγωδίας βρισκόταν στό ἐξωτερικό. Ὅμως, ἡ γελοιότητα τοῦ ρεπορτάζ καί ἡ «ψυχασθένεια (γιά νά μή εἰπωθεῖ τίποτε χειρότερο…) τοῦ ἐμπνευστοῦ του προκύπτουν ἀπό τήν προφανῆ ἀδυναμία λογικῆς ἐξήγησης τοῦ περιγραφόμενου γεγονότος:

Πῶς θά μποροῦσε ἕνα λογισμικό νά ἐντοπίσει μιά οἰκογένεια πού ἔπεσε στήν θάλασσα γιά νά σωθεῖ ἀπό τή φωτιά, χωρίς νά ἔχει στήν κατοχή της κινητά τηλέφωνα; Πῶς θά μποροῦσαν συνεπῶς νά λάβουν ὁδηγίες γιά νά σωθοῦν καί νά ἐντοπισθοῦν χωρίς κινητά, ἐνῶ πάλευαν μέ τά κύματα καί προσπαθοῦσαν ἀπεγνωσμένα νά μήν πνιγοῦν;

Καί πῶς σώθηκε ἀπό τό predator ἡ οἰκογένεια Πιερρακάκη, ὅταν αὐτόπτες μάρτυρες τῆς τραγωδίας ἔχουν βεβαιώσει στό διαδίκτυο ὅτι τά μέλη της παρέμειναν ἀνεβασμένα σέ ἕναν βράχο, μέσα στήν θάλασσα, γιά ἕξι ὧρες, μέχρι νά παραληφθοῦν ἀπό κάποιο πλοιάριο;

Τό ἄλλο εὐφυολόγημα τῆς «προοδευτικῆς» δημοσιογραφίας ἔχει σχέση μέ τό περίφημο κότερο τῆς γνωστῆς κυρίας πού ὑπῆρξε φίλη τοῦ Τσίπρα καί τοῦ προσέφερε τήν εὐκαιρία νά πνίξει τόν πόνο του γιά τήν τραγωδία στό Μάτι, μόλις δέκα ἡμέρες μετά τό τραγικό γεγονός, μέ μιά διακριτική κρουαζιέρα στό Ἰόνιο πέλαγος…

Ἡ φωτογραφία μέ τόν Τσίπρα «χυμένο» στήν chaise longue καί μέ τό σοσιαλιστικό ποῦρο ἀνά χεῖρας, θεωρήθηκε ὅτι ἐκλάπη μέ παράνομο λογισμικό γιά νά ἐκθέσει τόν πρωθυπουργό τῆς «πρώτη φορά» ἀριστερᾶς!

Ἔστω καί καθυστερημένη κατά πέντε χρόνια, πολύ σωστή σκέψη! Μόνον πού παρέλειψαν μία μικρή λεπτομέρεια: Δέν μᾶς εἶπαν ὅτι τό predator ἐξανάγκασε τόν Τσίπρα νά «μπαρκάρει» μέ τό κότερο, γιά νά μποροῦν οἱ ἐχθροί του νά γελᾶνε μέ τίς κρυφές ἀπολαύσεις του!…

Εἶναι βέβαιο ὅτι ὅσο πλησιάζουμε πρός τίς ἐκλογές οἱ μανιακοί τῶν συνωμοσιολογιῶν καί τῆς ἀποκαλυπτικῆς δημοσιογραφίας θά μεγιστοποιήσουν τήν «ἐρευνητική» τους διάθεση καί κυρίως τήν «ποιότητα» τῶν ἐπινοήσεών τους.

Ὅμως, ἡ ἀγωνιώδης προσπάθειά τους εἶναι ἐξαιρετικά χρήσιμη: Διότι ἀποκαλύπτει τό μέγεθος τῆς δολιότητας, τήν «φτήνια» τῶν μέσων καί τήν ἀθλιότητα τῶν προθέσεων, ὅλων ὅσοι κρύβουν τήν ὁλοκληρωτική τους νοοτροπία, πίσω ἀπό τήν ὑποτιθέμενη «προοδευτική», «ἔντιμη» καί «ἀξιόπιστη» δημοσιογραφία.

Ἡ ὁποία, τελικά, δέν εἶναι τίποτε περισσότερο καί τίποτε λιγότερο ἀπό εὐτελές ὄργανο κομματικά κατετυθυνόμενης προπαγάνδας.–

*Δικηγόρος *Εκ της ηλεκτρονικής έκδοσης της <<Εστίας>> της 25ης Νοεμβρίου 2022. Επιμέλεια, παρουσίαση ημετέρα.

Η ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΝΘΗΜΕΡΟΣ ΝΗΣΤΕΙΑ ΠΡΟ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Ἡ τεσσαρακονθήμερος Νηστεία πρὸ τῶν Χριστουγέννων

15η Νοεμβρίου ἕως 24ης Δεκεμβρίου

1. Προθεωρία α. Ἡ τεσσαρακονθήμερος Νηστεία πρὸ τῶν Χριστουγέννων (15η Νοεμ. - 24ης Δεκ.) ἀναπτύχθηκε βραδέως καὶ κατ᾿ ἀντιστοιχίαν τῆς Νηστείας τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς πρὸ τοῦ Πάσχα, ἀλλ᾿ εἶναι μεταγενεστέρα καὶ ἐλαφροτέρα1 .

β. Καθ᾿ ὅλην τὴν διάρκειαν αὐτῆς2: • κατὰ μὲν τὴν Τετάρτην καὶ Παρασκευὴν (ὡς καὶ τὴν Δευτέραν – διὰ τοὺς Μοναχούς), τηρεῖται Νηστεία, δηλαδὴ δὲν καταλύεται Ἔλαιον καὶ Οἶνος (ἄλλως: Ξηροφαγία) 3 .

κατὰ δὲ τὴν Τρίτην, Πέμπτην, Σάββατον καὶ Κυριακὴν καταλύεται μόνον Ἔλαιον καὶ Οἶνος 4. • κατὰ τὰς Μεγάλας Ἑορτὰς (βλ. Κεφάλαιον 3), καταλύεται Ἔλαιον καὶ Οἶνος μόνον, ἔστω καὶ ἂν συμπέσουν ἐν Τετάρτῃ ἢ Παρασκευῇ 4.

γ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κατάλυσιν Ἰχθύος, ἰσχύουν τὰ ἑξῆς: • κατὰ τὴν πρώτην ἑβδομάδα (15η - 20ῆς Νοεμ.), ἡ ὁποία ἀντιστοιχεῖ εἰς τὴν Καθαρὰν Ἑβδομάδα τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, δὲν καταλύεται Ἰχθύς 5.

τὴν 21ην Νοεμβρίου, † Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου, καταλύεται καὶ Ἰχθύς, ὁποιανδήποτε ἡμέραν καὶ ἂν συμπέση 5. δ. Διὰ τὸ ὑπόλοιπον τῆς περιόδου, 22α Νοεμ. - 24ης Δεκ., ὑφίστανται δύο παράλληλοι Παραδόσεις6: μία ἐπιεικεστέρα (δ1) καὶ μία αὐστηροτέρα (δ2), ὡς ἑξῆς: δ1. Ἐπιεικεστέρα.

Ἀπὸ 22ας Νοεμβρίου μέχρι καὶ 17ης Δεκεμβρίου, κατὰ τὴν Τρίτην, Πέμπτην, Σάββατον καὶ Κυριακὴν καταλύεται καὶ Ἰχθύς6. • Ἀπὸ 18ης μέχρι καὶ 24ης Δεκεμβρίου, ἑβδομὰς ἡ ὁποία ἀντιστοιχεῖ εἰς τὴν Μεγάλην Ἑβδομάδα πρὸ τοῦ Πάσχα, δὲν καταλύεται Ἰχθύς.

δ 2. Αὐστηροτέρα. • Ἀπὸ 22ας Νοεμβρίου μέχρι καὶ 12ης Δεκεμβρίου, καταλύεται Ἰχθὺς μόνον τὸ Σάββατον καὶ τὴν Κυριακήν7 . • Ἀπὸ 13ης μέχρι καὶ 24ης Δεκεμβρίου δὲν καταλύεται Ἰχθύς.

ε. Ὁ Πνευματικός -Ἐξομολόγος, ἀναλόγως πρὸς τὰς πνευματικὰς καὶ σωματικὰς δυνάμεις τοῦ πιστοῦ, ἐφαρμόζει τὸ αὐστηρὸν ἢ τὸ ἐπιεικὲς τῆς Νηστείας, κατὰ φιλάνθρωπον διάκρισιν καὶ ποιμαντικὴν εὐθύνην, συμφώνως μὲ τὶς ὁδηγίες τοῦ Ἐπισκόπου του8,9.

2. Ἀναλυτικώτερον Α. Τάξις ἐπιεικεστέρα 15-20 Νοεμ. • Τετάρτη καὶ Παρασκευή: Νηστεία (Ξηροφαγία). • Τρίτη-Πέμπτη -Σάββατον-Κυριακή: κατάλυσις μόνον Ἐλαίου καὶ Οἴνου. 21 Νοεμ. • Κατάλυσις καὶ Ἰχθύος (ὁποιανδήποτε ἡμέρα καὶ ἂν συμπέση).

22 Νοεμ.-17 Δεκ. • Τετάρτη καὶ Παρασκευή: Νηστεία (Ξηροφ.). • Τρίτη -Πέμπτη-Σάββατον -Κυριακή: κατάλυσις καὶ Ἰχθύος. 18-24 Δεκ. • Τετάρτη καὶ Παρασκευή: Νηστεία (Ξηροφαγία). • Τρίτη-Πέμπτη -Σάββατον-Κυριακή: κατάλυσις μόνον Ἐλαίου καὶ Οἴνου. 3 24 Δεκ. (Παραμονή)

Αὐστηρὰ Νηστεία (Ξηροφαγία). • Ἂν συμπέση Σάββατον ἢ Κυριακήν: κατάλυσις μόνον Ἐλαίου καὶ Οἴνου4 . Β. Τάξις αὐστηροτέρα 15-20 Νοεμ. • Τετάρτη καὶ Παρασκευή: Νηστεία (Ξηροφαγία). • Τρίτη-Πέμπτη-Σάββατον-Κυριακή: κατάλυσις μόνον Ἐλαίου καὶ Οἴνου. 21 Νοεμ.

Κατάλυσις καὶ Ἰχθύος (ὁποιανδήποτε ἡμέρα καὶ ἂν συμπέση). 22 Νοεμ.-12 Δεκ. • Τετάρτη καὶ Παρασκευή: Νηστεία (Ξηροφ.). • Τρίτη καὶ Πέμπτη: κατάλυσις μόνον Ἐλαίου καὶ Οἴνου. • Σάββατον καὶ Κυριακή: κατάλυσις καὶ Ἰχθύος. 13-24 Δεκ.

Τετάρτη καὶ Παρασκευή: Νηστεία (Ξηροφαγία). • Τρίτη-Πέμπτη -Σάββατον-Κυριακή: κατάλυσις μόνον Ἐλαίου καὶ Οἴνου. 24 Δεκ. (Παραμονή) • Αὐστηρὰ Νηστεία (Ξηροφαγία). • Ἂν συμπέση Σάββατον ἢ Κυριακήν: κατάλυσις μόνον Ἐλαίου καὶ Οἴνου.

† 25 Δεκ. (Χριστούγεννα) • Κατάλυσις εἰς πάντα (ὁποιανδήποτε ἡμέρα καὶ ἂν συμπέση) 5. 3. Μεγάλαι Ἑορταὶ Ἐὰν συμπέσουν ἐν Τετάρτῃ καὶ Παρασκευῇ Νοέμβριος 16η Ἀποστόλου Ματθαίου. • Ἔλαιον καὶ Οἶνος.

21η Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου. • Καὶ Ἰχθύος (ὁποιανδήποτε ἡμέρα καὶ ἂν συμπέση). 25η Αἰκατερίνης Μεγαλομάρτυρος. • Ἔλαιον καὶ Οἶνος. 30ὴ Ἀποστόλου Ἀνδρέου. • Ἔλαιον καὶ Οἶνος. 4 Δεκέμβριος 4η Βαρβάρας Μεγαλομάρτυρος. • Ἔλαιον καὶ Οἶνος.

5η Σάββα Ἡγιασμένου. • Ἔλαιον καὶ Οἶνος. 6η Νικολάου Μύρων. • Ἔλαιον καὶ Οἶνος. 9η Ἄννης μητρὸς Θεοτόκου. • Ἔλαιον καὶ Οἶνος. 12η Σπυρίδωνος Θαυματουργοῦ. • Ἔλαιον καὶ Οἶνος. 15η Ἐλευθερίου Ἱερομάρτυρος. • Ἔλαιον καὶ Οἶνος.

17η Δανιὴλ καὶ Τριῶν Παίδων. • Ἔλαιον καὶ Οἶνος. 20ὴ Ἰγνατίου Θεοφόρου. • Ἔλαιον καὶ Οἶνος. 24η ΠΑΡΑΜΟΝΗ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ • Αὐστηρὰ Νηστεία (ἐκτὸς Σαββάτου καὶ Κυριακῆς).

4. Λειτουργικὰ Τυπικὰ «Σύμφωνα λοιπὸν μὲ τὰ Λειτουργικὰ Τυπικά, καταγράφονται δύο Παραδόσεις ὅσον ἀφορᾶ τὸν χρόνο λήξης τῆς Ἰχθυοφαγίας κατὰ τὴν τεσσαρακονθήμερο νηστεία τῶν Χριστουγέννων.

Κατὰ τὴν Στουδικὴ Παράδοση, ἡ Ἰχθυοφαγία διαρκεῖ ἕως τὴν 17η Δεκεμβρίου. • Κατὰ τὴν παλαιὰ ἐπίσης Παράδοση, μᾶλλον Σαββαϊτική, ποὺ διασώζει τὸ Τυπικὸ τῆς Ἱ.Μονῆς Διονυσίου τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ἡ Ἰχθυοφαγία κρατᾶ ἕως τὴν ἑορτὴ τοῦ ἁγίου Σπυρίδωνος.

Καὶ στὶς δύο περιπτώσεις ὁ λόγος εἶναι ἴδιος, ὁ διὰ τῆς ὑμνογραφίας προεόρτιος τονισμὸς τοῦ γεγονότος τῆς μεγάλης Δεσποτικῆς ἑορτῆς τῆς τοῦ Χριστοῦ Γεννήσεως»10. 5.Ἡ κανονικὴ ἐξουσιοδότησις τῶν Ἐπισκόπων Στὴν δυνατότητα τῆς διακριτικῆς εὐχέρειας, ἐπὶ τὸ αὐστηρότερον ἢ ἐπὶ ἐπιεικέστερον, ἀναφέρεται

τόσον ὁ Ἅγιος Ἰωάννης Δαμασκηνός, ὅταν τονίζη ρητῶς, ὅτι στὰ ζητήματα νηστείας «πειθαρχεῖν μᾶλλον τοῖς τὴν προεδρίαν καὶ τὴν οἰκονομίαν τοῦ λόγου πεπιστευμένοις»8 , 5 • ὅσον καὶ ἡ συνελθοῦσα ᾿Ενδημοῦσα Σύνοδος ἐπὶ Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Λουκᾶ Χρυσοβέργη (ΙΒʹ αἰ.),

ἡ ὁποία θεσμοθέτησε τὴν Νηστεία τῶν Χριστουγέννων (καὶ τῆς Κοιμήσεως Θεοτόκου) καὶ παρέσχε εὐρυτάτη κανονικὴ ἐξουσιοδότησι στοὺς κατὰ τόπους Ἐπισκόπους γιὰ τὴν ἐφαρμογὴ ἐκκλησιαστικῆς οἰκονομίας, ὅταν παρίστατο ἀνάγκη:

«εἰ δὲ καταλῦσαι διὰ σωματικὴν ἀσθένειαν ἀναγκαζόμεθα, ἐκ προτροπῆς ἐπισκοπικῆς αἱ δηλωθεῖσαι ἡμέραι τῶν νηστειῶν στενοχωρηθήσονται (συντομευθήσονται)· ὅτι καὶ τοῦτο δέδοκται ἐξ ἀγράφου ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως»9 .

᾿Εὰν ὁ Ἀρχιερεὺς δὲν ἔχη προεξαγγείλει δημοσίως στὴν Δικαιοδοσία του, ἢ ὁ Ἐφημέριος στὴν Ἐνορία του, τὴν τηρητέα τάξιν νηστείας κατὰ τὴν περίοδο τῆς Ἁγίας Τεσσαρακοστῆς τῶν Χριστουγέννων,

ὅσον ἀφορᾶ εἰδικῶς γιὰ τὴν κατάλυσι ἢ μὴ ἰχθύος ἀπὸ ὅλους τὴν Τρίτη καὶ Πέμπτη, μέχρι τῆς 17ης Δεκεμβρίου, οἱ εὐσεβεῖς ὀφείλουν νὰ συμβουλευθοῦν σχετικῶς τὸν πνευματικό τους Πατέρα καὶ μὲ ἐμπιστοσύνη νὰ ἐφαρμόσουν τὴν ἐντολή του, ὅπως προστάσσουν οἱ Ἅγιοι:

«χωρὶς Ἐπισκόπου μηδὲν ποιεῖτε»11, «ἄνευ τοῦ Ἐπισκόπου μηδὲν πράσσετε»12. 6. «Τρεῖς παρ᾿ ἡμῖν νηστεῖαι νενομοθέτηνται εἰς τύπον τῆς Ζωαρχικῆς Τριάδος»13 Ὅροι Τεσσαρακοστῆς τρεῖς • Πρῶτος ὅρος.

Ἔστι μὲν οὖν αὐτή τε ἡ πρώτη Ἑορτὴ τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως, ἣ εἰς τύπον ἂν εἴληπται τοῦ Πατρός, ὡς οἶδεν ὁ εὐδοκήσας Αὐτὸς τὴν τοῦ Υἱοῦ σύλληψίν τε καὶ γέννησιν... • 

Δεύτερος ὅρος. Ἡ δὲ μετ᾿ αὐτὴν δευτέρα, ἣ καὶ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ λέγεται, εἰς τύπον εἴη τε τοῦ Μονογενοῦς· ἣν καὶ Αὐτὸς ἀριδήλως ὑπέδειξεν, τρεῖς ἐνιαυτοὺς τοῦτο ποιῶν, μετὰ τὴν τοῦ Βαπτίσματος ἄνοδον... 6

Τρίτος ὅρος. Ἡ δὲ μετ᾿ αὐτὴν τρίτη, ἡ καὶ παρά τισι τῶν [Ἁγίων] Ἀποστόλων κηρυττομένη, τύπος ἂν εἴη καὶ αὐτὴ τοῦ ζωοποιοῦ Πνεύματος, τὸ καὶ τοὺς Ἀποστόλους διδάξαν πάντα, ἃ παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ μεμυσταγώγηται...

† ὁ Ὠ. κ' Φ. Κ.

1η Ἰανουαρίου 2022 ἐκ. ἡμ.

† Περιτομὴ τοῦ Κυρίου, Μεγάλου Βασιλείου

1) Βλ. α) Ἁγίου Ἀναστασίου Ἀντιοχείας, PG τ. 89, στλ. 1389-1398/ Ρ.Π.Σ.Κ. τ. Δʹ, σελ. 580-584· β) Ὁσίου Θεοδώρου Στουδίτου, PG τ. 99, στλ. 1693-1696· γ) Νίκωνος Μοναχοῦ, PG τ. 127, στλ. 525D - 528Α / Ρ.Π.Σ.Κ. τ. Δʹ, σελ. 591·

δ) «Τόμος ῾Ενώσεως» (920), Ρ.Π.Σ.Κ. τ. Εʹ, σελ. 8 / ΣΜΠΣ τ. Βʹ, σελ. 977α· ε) Θεοδώρου Βαλσαμῶνος Πατριάρχου Ἀντιοχείας, PG τ. 138, στλ. 941AD, στλ. 1001AC, στλ. 1335-1360 / Ρ.Π.Σ.Κ. τ. Δʹ, σελ. 419-421, σελ. 488, σελ. 565-579·

ϛ) Ὁσίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου, ῾Ιερὸν Πηδάλιον, σελ. 93-94 (Σχόλια εἰς τὸν ΞΘʹ Ἀποστολικόν), σελ. 387 ἑ. (Σχόλια εἰς τὸν Γʹ Νεοκαισαρείας), σελ. 728 (Σχόλιον εἰς τὸν ΙΘʹ Ἁγίου Νικηφόρου Ὁμολογητοῦ)· ζ ) Πέτρου Μογίλα Μητροπολίτου Κιέβου, «Ὀρθόδοξος Ὁμολογία», Μέρος Αʹ, Ἐρώτησις / Ἀπόκρισις πηʹ, ᾿Ι. Καρμίρη, Δ.Σ.Μ. τ. Βʹ,

σελ. 632. 2. Ὁσίου Θεοδώρου Στουδίτου, PG τ. 99, στλ. 1696D. 3. Ὁσίου Θεοδώρου Στουδίτου, PG τ. 99, στλ. 1696C, 1700C. Κατὰ τὴν ἀρχαίαν τάξιν, ἡ Νηστεία τῶν Χριστουγέννων διαρκοῦσε μόνον ἑπτὰ ἡμέρας (18η - 24η Δεκεμβρίου). Ξηροφαγία· 

«Ξηροφαγία εἶναι τὸ νὰ τρώγῃ τινὰς ἅπαξ τῆς ἡμέρας εἰς τὴν ἐννάτην ὥραν [σήμερον:15.00ʹ ἢ 3 μ.μ.], χωρὶς νὰ ἐσθίῃ ἔλαιον, ἢ νὰ πίνῃ οἶνον», «ἄρτῳ καὶ ὕδατι χρώμενοι μόνον» (Ἱ.Χρυσ.)· «γίνεται ἐννάτη, μονοφαγία, καὶ ξηροφαγία»· «τὸ νὰ μὴ γευθῇ τινὰς τελείως τροφῆς ἕως τῆς ἑσπέρας». (Βλ. Ὁσίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Ἱερὸν Πηδάλιον, σελ. 94).

4. Ὁσίου Θεοδώρου Στουδίτου, PG τ. 99, στλ. 1697Α· Ὁσίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου, ῾Ιερὸν Πηδάλιον, σελ. 92, ὑποσημ. 2. Μαζὶ μὲ τὸ Ἔλαιον καὶ τὸν Οἶνον καταλύονται καὶ τὰ Ὀστρακόδερμα ἢ Μαλάκια: ὅσα τῶν ἐνύδρων ζῶα δὲν ἔχουν ὀστᾶ καί τινα ἀντὶ δέρματος ἔχουν ὡς περίβλημα ὄστρακον, σκληρὸ ἢ μαλακὸ 3). (Βλ. Ὁσίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Ἱερὸν Πηδάλιον, σελ. 270, ὑποσημ. 3).

7 Ἐκδίδεται ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ἁγίων Ἀγγέλων, Ἀφίδνες Ἀττικῆς. Μὲ τὴν εὐλογία καὶ ἐπιστασία τοῦ † Μητροπολίτου Ὠρωποῦ καὶ Φυλῆς κ. Κυπριανοῦ, τῆς Ἐκκλησίας τῶν Γνησίων Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν Ἑλλάδος. Διανέμεται δωρεάν.

5. Ὁσίου Θεοδώρου Στουδίτου, PG τ. 99, στλ. 1697Α. 6. Θεοδώρου Βαλσαμῶνος Πατριάρχου Ἀντιοχείας, PG τ. 138, στλ. 941C, στλ. 1001Β, στλ. 1357C/ Ρ.Π.Σ.Κ. τ. Δʹ, σελ. 420, σελ. 488, σελ. 579. 7. Νικολάου Κωνσταντινουπόλεως, PG τ. 111, στλ. 401Β· Ὁσίου Μελετίου Ὁμολογητοῦ, «Ἀλφαβηταλφάβητος», Βαθμὶς λζʹ,

Περὶ διαίτης ὁλικῆς (ἔκδ. Σπυρίδωνος Λαυριώτου Μοναχοῦ, σελ. 142)· Ὁσίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Ἱερὸν Πηδάλιον, σελ. 95, ὑποσ. 1 καὶ σελ. 728. 8. Ἁγίου ᾿Ιωάννου Δαμασκηνοῦ, PG τ. 95, στλ. 68ΑΒ. 9. Θεοδώρου Βαλσαμῶνος Πατριάρχου Ἀντιοχείας, PG τ. 138, στλ. 941BC/ Ρ.Π.Σ.Κ. τ. Δʹ, σελ. 420.

10. Παναγιώτου Ἰ. Σκαλτσῆ, «Ἡ Ἰχθυοφαγία κατὰ τὴν νηστεία τῶν Χριστουγέννων», Λειτουργικὲς Ἀπορίες, περιοδ. «Ἐφημέριος», Ἰανουάριος - Φεβρουάριος 2020, σελ. 22. Σημειωτέον, ὅτι ἡ αὐτὴ τάξις Ἰχθυοφαγίας, ὅσον ἀφορᾶ εἰδικῶς τὸ ἐπιεικέστερον ἢ αὐστηρότερον, τηρεῖται καὶ κατὰ τὴν Νηστείαν τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων.

11. Ἁγίου ᾿Ιγνατίου Θεοφόρου, PG τ. 5, στλ. 704Α. 12. Ἁγίου ᾿Ιγνατίου Θεοφόρου, PG, τ. 5, στλ. 668Β. 13. Ὁσίου Θεοδώρου Στουδίτου, Διδασκαλία Χρονικὴ τῆς Μονῆς τοῦ Στουδίου, § β΄, γ΄, δ ΄, PG τ.99, στλ. 1696ABC.

Διευκρίνισις Ὁ ἀναφερόμενος στὴν παραπομπὴ 7 Νικόλαος Κωνσταντινουπόλεως, εἶναι ὁ Νικόλαος Γ ʹ ὁ Γραμματικὸς (1084-1111), δὲν πρέπει δὲ νὰ συγχέεται μὲ τοὺς ἐπίσης Πατριάρχας Κωνσταντινουπόλεως Νικόλαον Αʹ τὸν Μυστικὸν (Ἅγιον, 16η Μαΐου) καὶ Νικόλαον Βʹ τὸν Χρυσοβέργην (Ἅγιον, 16η Δεκεμβρίου), ἀκμασάντων ἀμφοτέρων τὸν Ιʹ αἰ. *Εκ του ιστοτόπου της Ιεράς Μητρόπολης Ωρωπού και Φυλής. Επιμέλεια, παρουσίαση ημετέρα.

15 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ: ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ ΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ

<<Ο πεινασμένος λιώνει, ο γυμνός παγώνει, ο οφειλέτης έρχεται και συ αναβάλλεις
την ελεημοσύνη για την επαύριο;
Τώρα όμως είσαι κατηφής και αμίλητος, αποφεύγεις τις συναντήσεις, μη τυχόν αναγκασθείς
να βγάλεις έστω και το παραμικρό από τα χέρια σου.
Ένα λόγο γνωρίζεις· δεν έχω, δεν θα δώσω, είμαι φτωχός.
Είσαι πράγματι φτωχός, φτωχός από αγάπη, φτωχός από φιλανθρωπία, φτωχός από πίστη στο Θεό, φτωχός από ελπίδα αιώνια.
Κάμε συμμέτοχους τους αδελφούς σου·
εκείνο που αύριο σαπίζει, δώσε το σήμερα σ’ αυτόν που το στερείται.
Η χειρότερη μορφή πλεονεξίας είναι το να μη δίνει κάποιος στους ενδεείς ούτε από αυτά που φθείρονται. 
Και ποιόν, λέγει, αδικώ, με το να κρατώ για τον εαυτό μου αυτά που μου ανήκουν;
Ποια, πες μου, είναι αυτά που σου ανήκουν; Από πού τα έλαβες;
Όπως ακριβώς κάποιος που βρίσκει στο θέατρο θέση με καλή θέα, εμποδίζει
έπειτα τους εισερχομένους,
θεωρώντας δικό του αυτό που είναι για κοινή χρήση, έτσι είναι και οι πλούσιοι....!>>

Πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, περίοδος κατά την οποία διασχίζει, έστω φευγαλέα, τον νου μας η σκέψη ότι έχουν κάτι να μας πουν για τις σχέσεις μας με τους ανθρώπους. Ευκαίρως λοιπόν παραθέτουμε δύο μικρά αποσπάσματα από Ομιλίες του Μεγάλου Βασιλείου και του Αστερίου, επισκόπου Αμασείας.

Αφορούν σε εκείνους που νομίζουν ότι όλη κι όλη η ιστορία είναι τα πράγματα που κατέχεις, είτε πλούτος είτε εξουσία. Καταλαβαίνουμε ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο ο λόγος αυτός να φθάσει στα συμπόσια της νέας πλουτοκρατίας, ή να αγγίξει την καρδιά των σημερινών αισχροκερδών και τοκογλύφων.

Έχουμε όμως βέβαιη την ελπίδα ότι θα αγγίξει τους νέους, τουλάχιστον εκείνους που έχουν όραμα, πίστη και φρόνημα, ώστε να συνοδέψουν τη μωρία στην τελευταία της κατοικία. Γένοιτο!

Αυτός λοι­πόν που ζει με τρυφή, χρειάζεται πρώτον οικία πολυτελή, στολισμένη όπως οι νύμφες με ψηφίδες και λίθους και χρυσό, με προσα­νατολισμό κατάλληλο, ανάλογο με τις εναλλαγές των εποχών του έτους.

Διότι πρέπει τον χειμώνα να κατοικεί σε μέρος ευήλιο και στραμμένο προς τις ακτίνες τού νότου, η θερινή του όμως κατοικία πρέπει να βλέπει προς βορρά, ώστε να αερίζεται από λεπτές και συγχρόνως ψυχρές βορεινές αύρες.

Εκτός τούτου χρειάζονται πολυ­τελή καλύμματα για να ενδύσουν τα βάθρα, τις κλίνες, τα στρώματα, τις θύρες. Πράγματι όλα όσα έχουν, και τα άψυχα, τα ενδύουν επιμελώς, ενώ την ίδια στιγμή οι πτωχοί εκδύονται ελεεινώς.

Πρόσθεσε επί πλέον σ’ αυτά και αναλογίσου τον άργυρο των σκευών, τον χρυσό, την πολυδάπανη προμήθεια των φασιανών, τον οίνο από την Φοινίκη, ο οποίος ρέει άφθονος για τους πλουσίους και πανά­κριβος.

Εδώ βάλε στον νου σου το πλήθος που περικυκλώνει κάθε τραπέζι: τους τραπεζοποιούς, τους οινοχόους, τους ταμίες και όσους πληρώνονται από αυτούς, τους μουσικούς, τις χορεύτριες, τους κόλακες, τους παράσιτους, όλο τον συρφετό που ακολουθεί την ματαιότητα.

Για να αποκτηθούν όλα αυτά, πόσοι πτωχοί αδικούνται! Πόσοι ορφανοί γρονθοκοπούνται! Πόσες χήρες δακρύζουν! Πόσοι σπαράσσονται δεινώς και τρέχουν στην αγχόνη! Και η ψυχή αυτών των ανθρώπων, ωσάν να γεύθηκε κάποιο νερό της λήθης, λησμονεί ολοτελώς τον εαυτό της. Αστέριος Αμασείας (4ος αιώνας)

Εμπρός λοι­πόν, διάθεσε τον πλούτο ποικιλοτρόπως, γίνε φιλότιμος και λαμπρός όσον αφορά τις δαπάνες γι’ αυτούς που έχουν ανάγκη. Μην αυξάνεις τις τιμές εκμεταλλευόμενος τις ανάγκες των άλλων.

Μη περιμένεις πότε θα υπάρξει έλλειψη σίτου για να ανοίξεις τις σιταποθήκες. Μη περιμένεις λιμοκτονία για να κερδίσεις χρυσό, ούτε κοινή στέρηση για να πλουτίσεις. Μη καπηλευθείς ανθρώπινες συμφορές.

Μην ερεθίσεις τα τραύματα εκείνων που έχουν πληγωθεί από τις μάστιγες. Συ όμως αποβλέπεις στο χρήμα, και στον αδελφό δεν προσβλέπεις. Και γνωρίζεις μεν τη σημασία που έχει το χάραγμα του κάθε νομίσμα­τος, και ξεχωρίζεις το γνήσιο από το πλαστό, αγνοείς όμως εντελώς τον αδελφό στην ώρα της ανάγκης.

Και σε υπερευχαριστεί μεν το ωραίο χρώμα του χρυσού, δεν υπολογίζεις όμως πόσο σε επι­βαρύνει ο στεναγμός του πτωχού. Πώς να σου κάμω γνωστά τα βά­σανα του; Θησαύρισε για τον εαυτό σου θησαυρό στον ουρανό.

Αυτά που εναποτίθενται εκεί ούτε ο σκόρος τα κατατρώγει, ούτε η σήψη τα αφανίζει, ούτε τα κλέπτουν ληστές.

Τι σε εμποδίζει να τα δώσεις τώρα; Δεν έχεις τον φτωχό ενώπιόν σου; Δεν είναι πλήρεις οι αποθήκες; Ο πεινασμένος λιώνει, ο γυμνός παγώνει, ο οφειλέτης έρχεται και συ αναβάλλεις την ελεημοσύνη για την επαύριο;

Τώρα όμως είσαι κατηφής και αμίλητος, αποφεύγεις τις συναντήσεις, μη τυχόν αναγκασθείς να βγάλεις έστω και το παραμικρό από τα χέρια σου. Ένα λόγο γνωρίζεις· δεν έχω, δεν θα δώσω, είμαι φτωχός.

Είσαι πράγματι φτωχός, φτωχός από αγάπη, φτωχός από φιλανθρωπία, φτωχός από πίστη στο Θεό, φτωχός από ελπίδα αιώνια. Κάμε συμμέτοχους τους αδελφούς σου· εκείνο που αύριο σαπίζει, δώσε το σήμερα σ’ αυτόν που το στερείται. Η χειρότερη μορφή πλεονεξίας είναι το να μη δίνει κάποιος στους ενδεείς ούτε από αυτά που φθείρονται.

Και ποιόν, λέγει, αδικώ, με το να κρατώ για τον εαυτό μου αυτά που μου ανήκουν; Ποια, πες μου, είναι αυτά που σου ανήκουν; Από πού τα έλαβες; Όπως ακριβώς κάποιος που βρίσκει στο θέατρο θέση με καλή θέα, εμποδίζει έπειτα τους εισερχομένους, θεωρώντας δικό του αυτό που είναι για κοινή χρήση, έτσι είναι και οι πλούσιοι.

Αφού κυρίευσαν εκ των προτέρων τα κοινά αγαθά, τα ιδιοποιούνται, απλώς επειδή τα πρόλαβαν. Εάν όμως ο καθένας κρατούσε εκείνο που αρκεί για την κάλυψη των αναγκών του και άφηνε το περίσσευμα σ’ αυτόν που το χρειάζεται, κανείς δεν θα ήταν πλούσιος, αλλά και κανείς φτωχός.

Πώς να σου καταστήσω γνωστά τα βάσανα του φτωχού, ώστε να μάθεις πόσο μεγάλοι στε­ναγμοί ευρίσκονται πίσω από τους θησαυρούς σου; Ω πόσο πο­θητός θα σου φανεί κατά την ημέρα της κρίσεως ο λόγος αυτός:

«Δείτε οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήσατε την ητοιμασμένην υμίν βασιλείαν από καταβολής κόσμου. Επείνασα γαρ και εδώκατέ μοι φαγείν, εδίψησα και εποτίσατε με· γυμνός ήμην και περιεβάλετε με»!

Αλλά πόσο μεγάλη φρίκη και ιδρώτας και σκοτα­σμός θα σου προκληθεί εάν ακούσεις: «Πορεύεσθε απ’ εμού οι κατηραμένοι εις τό σκότος το εξώτερον, το ητιμασμένον τω διαβόλω και τοις αγγέλους αυτού. Επείνασα γαρ και ουκ εδώκατε μοι φαγείν, εδίψησα και ουκ εποτίσατε με, γυμνός ήμην και ου περιεβάλετέ με»!

Διότι εκεί δεν κατηγορείται ο άρπαγας, αλλά κατακρίνεται όποιος δεν μοιράζεται τα αγαθά του με τον πλησίον. Μέγας Βασίλειος, Αρχιεπίσκοπος Καισαρείας (4ος αιώνας). * Εκ του ιστοτόπου <<koutloumous.com>>. Επιμέλεια, παρουσίαση ημετέρα.

ΜΝΗΜΗ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ήταν δεινός θεολόγος και διαπρεπέστατος ρήτορας και φιλόσοφος. Δεν γνωρίζουμε το χρόνο και τον τόπο της γέννησής του. (Ο Σ. Ευστρατιάδης όμως, στο αγιολόγιο του, αναφέρει ότι ο Άγιος Γρηγόριος γεννήθηκε το 1296 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη, από τον Κωνσταντίνο τον Συγκλητικό και την ευσεβέστατη Καλλονή). Ξέρουμε όμως, ότι κατά το πρώτο μισό του 14ου αιώνα μ.Χ. ήταν στην αυτοκρατορική αυλή της Κωνσταντινούπολης, απ' όπου και αποσύρθηκε στο Άγιο Όρος χάρη ησυχότερης ζωής, και αφιερώθηκε στην ηθική του τελειοποίηση και σε διάφορες μελέτες. Το 1335 μ.Χ. με τους δύο αποδεικτικούς λόγους του «Περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος», ήλθε σε σύγκρουση με τον Βαρλαάμ τον Καλαβρό, ο οποίος δίδασκε πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίσει το Θεό, κι ακόμα περισσότερο δεν μπορεί να ενωθεί μαζί Του. Κατά τα λεγόμενα του Βαρλαάμ, ο Θεός είναι «κλειστός στον εαυτό του» και δεν μπορεί να ενωθεί με τους ανθρώπους. Επομένως, οι «ησυχαστές», οι μοναχοί δηλαδή εκείνοι που έλεγαν ότι μπορεί ο άνθρωπος, αν έχει καθαρή καρδιά και αν συγκεντρωθεί στην «καρδιακή προσευχή» (το «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ Θεού, ελέησόν με»), να ενωθεί με το Θεό και να φωτισθεί και να δει το Άκτιστο φως, ασχέτως της μόρφωσής του, δεν ήταν Ορθόδοξοι αλλά «μεσσαλιανιστές» και «ομφαλόψυχοι». Μετά από αυτές τις τοποθετήσεις του Βαρλαάμ, ο Παλαμάς εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη από όπου και άρχισε τον αγώνα «υπέρ των Ιερώς ησυχαζόντων», δηλ. αυτών που ασκούσαν τον ησυχασμό, συγγράφοντας μάλιστα και τους ομώνυμους λόγους του. Το ζητούμενο της πάλης αυτής ήταν κυρίως το μεθεκτικόν ή αμέθεκτον της θείας ουσίας. Ο Γρηγόριος, οπλισμένος με μεγάλη πολυμάθεια και ισχυρή κριτική για θέματα αγίων Γραφών, διέκρινε μεταξύ θείας ουσίας αμεθέκτου και θείας ενεργείας μεθεκτής. Και αυτό το στήριξε σύμφωνα με το πνεύμα των Πατέρων και η Εκκλησία επικύρωσε την ερμηνεία του με τέσσερις Συνόδους. Στην τελευταία, που έγινε στην Κωνσταντινούπολη το 1351 μ.Χ., ήταν και ο ίδιος ο Παλαμάς. Αλλά ο Γρηγόριος έγραψε πολλά και διάφορα θεολογικά έργα, περίπου 60. Αργότερα ο Πατριάρχης Ισίδωρος, τον εξέλεξε αρχικά επίσκοπο Θεσσαλονίκης. Λόγω όμως των τότε ζητημάτων, αποχώρησε πρόσκαιρα στη Λήμνο. Αλλά κατόπιν ανέλαβε τα καθήκοντα του. Πέθανε το 1360 μ.Χ. και τιμήθηκε αμέσως σαν Άγιος. Ο Πατριάρχης Φιλόθεος, έγραψε το 1376 μ.Χ. εγκωμιαστικό λόγο στο Γρηγόριο Παλαμά, μαζί και ακολουθία και όρισε την εκκλησιαστική μνήμη του στη Β' Κυριακή της Μ. Τεσσαρακοστής. Το τίμιο σώμα του, μετά από την εκταφή, υπήρξε άφθαρτο, δηλαδή δέν σάπισε, αλλά ευωδίαζε και θαυματουργούσε. Στούς λατίνους όμως, τους υποτελείς του Πάπα, ήταν χονδρό αγκάθι η ενθύμιση του Αγίου και μάλιστα ολόσωμου. Γι αυτό πολλες φορές τον συκοφαντούσαν λέγοντας, πως για τα αμαρτήματά του έμεινε «άλυωτος», δέν δέχθηκε από απέχθεια η γη να τον διαλύσει «στα εξ ων συνετέθη»! Τον 19ο αιώνα μ.Χ. ο ναός του Αγίου καταστράφηκε από φωτιά και το τίμιο σκήνωμά του κάηκε αφήνοντας μόνον τα οστά ανέπαφα! Τόσο γινάτι κράτησαν οι καθολικοί που όταν τυπώνονταν οι εκκλησιαστικές μας ακολουθίες στην Βενετία - κατά τους χρόνους της τουρκοκρατίας - ο Δόγης έδινε την άδειά του για την έκδοση, μόνον εφόσον δέν υπήρχε σχετική αναφορά στον Αγιο. Έτσι για αρκετά χρόνια που κυκλοφορούσαν τα έντυπα από την Βενετία, η γιορτή του είχε σχεδόν ξεχαστεί. Περί τα μέσα και τέλη του 20ου αιώνα, επανήλθε η μνήμη των ενδόξων αγώνων του και έλαβε την πρέπουσα θέση στον χώρο των Ορθόδοξων ναών. (saint.gr).

Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ (1296 - 14.11.1356) 

ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ: ΟΜΙΛΙΑ ΚΕ' ΕΚΦΩΝΗΘΕΙΣΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΝΤΩΝ

ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ: ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΑ ΕΙΣΟΔΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ: «Ο ΘΕΜΕΛΙΩΤΗΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ»

ΚΥΡΙΑΚΗ Β' ΝΗΣΤΕΙΩΝ: Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ

ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ: ΟΜΙΛΙΑ ΜΑ' ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΙΚΩΝ ΓΑΜΩΝ

Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΛΑΜΑΣ ΚΑΙ Η ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ

ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΠΑΛΑΜΑ: ΠΑΝΤΑ ΑΠΕΒΛΕΠΟΝ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΘΕΑΝΔΡΙΚΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΝ

Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ, Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΑΥΤΗΣ

ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ: ΣΤΟΝ ΠΑΝΣΕΠΤΟ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟ ΚΑΙ ΒΑΠΤΙΣΤΗ ΙΩΑΝΝΗ

ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ: ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΜΥΡΟΦΟΡΩΝ

ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ: ΟΜΙΛΙΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΤΙΜΙΟ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟ ΣΤΑΥΡΟ

ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ: ΣΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΑ ΚΑΙ ΜΥΡΟΒΛΗΤΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟ