ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ '21. Γ': ΕΝΑΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

 

Ξεκινήσαμε την Επανάστασή μας με το διάγγελμα του Αλέξανδρου Υψηλάντη, «Μάχου ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος», και, μετά δέκα χρόνια «θυσιῶν ἀκαταλογίστων», κλείσαμε την πρώτη οδυνηρή φάση της με την αναγνώριση ενός ελλαδικού κράτους, με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, τον Σεπτέμβριο του 1831. Παρά τις στρεβλώσεις, τις αδυναμίες, τις απογοητεύσεις, θα δημιουργηθεί και πάλι, μετά το 1453, ένα έστω λιλιπούτειο ελληνικό κράτος, με ηγεμόνες και προστάτες, αλλά παρόλα αυτά πραγματικό, κόλαφος για την οθωμανική Αυτοκρατορία από την οποία και αποσπάστηκε με ποταμούς αίματος και θυσιών.

του Γιώργου Καραμπελιά

Γιατί όμως δεν μπορέσαμε να ολοκληρώσουμε τους στόχους μας; Συνοψίζει απαράμιλλα ο Κολοκοτρώνης:

«Εἰς τὸν πρῶτο χρόνο τῆς Ἐπαναστάσεως εἴχαμε μεγάλη ὁμόνοια καὶ ὅλοι ἐτρέχαμε σύμφωνοι… καὶ ἐὰν αὐτὴ ἡ ὁμόνοια ἐβαστοῦσε ἀκόμη δυὸ χρόνους, ἠθέλαμε κυριεύσει καὶ τὴν Θεσσαλία καὶ τὴν Μακεδονία, καὶ ἴσως ἐφθάναμε καὶ ἕως τὴν Κωνσταντινούπολη… Ἀλλὰ δὲν ἐβάσταξεν. Ἦλθαν μερικοὶ καὶ ἠθέλησαν νὰ γένουν μπαρμπέρηδες εἰς τοῦ κασίδη τὸ κεφάλι. Μᾶς πονοῦσε τὸ μπαρμπέρισμά τους. Μὰ τί νὰ κάμωμε; Εἴχαμε καὶ αὐτουνῶν τὴν ἀνάγκη. Ἀπὸ τότε ἤρχισεν ἡ διχόνοια … Καὶ τοῦτο ἐγίνετο, ἐπειδὴ δὲν εἴχαμε ἕναν ἀρχηγὸ καὶ μία κεφαλή … κοντέψαμε να χαθοῦμε, καὶ εἰς τοὺς στερνοὺς ἑπτὰ χρόνους δὲν κατορθώσαμε μεγάλα πράγματα».

Οι Έλληνες δεν νικήθηκαν στα πεδία των μαχών, όπου ήταν όντως ανίκητοι. Και δεν έφθασαν «εἰς τὴν Θεσσαλία καὶ τὴν Μακεδονία, καὶ ἴσως ἕως τὴν Κωνσταντινούπολη» διότι δεν είχαν «ἕναν ἀρχηγὸ καὶ μία κεφαλή»… Και παρότι ευθύνονται πρωταρχικά όσοι «ἠθέλησαν νὰ γένουν μπαρμπέρηδες εἰς τοῦ κασίδη τὸ κεφάλι», εν τούτοις, οι Έλληνες «εἴχαν καὶ αὐτουνῶν τὴν ἀνάγκη». Ο Κολοκοτρώνης, σε μία φράση έχει συλλάβει όλο το «μυστικό» της Επανάστασης, αλλά ίσως και του ελληνισμού συνολικότερα. Παρότι οι «μπαρμπέρηδες», Μαυροκορδάτοι, Ζαΐμηδες, Κωλέττηδες, υπήρξαν οι υποκινητές του διχασμού, εν τούτοις, η επανάσταση χρειαζόταν και πολιτικούς. Το πρόβλημα ήταν όμως ποιοι ήταν αυτοί οι πολιτικοί.

Συχνά αποδίδουμε την αδυναμία ολοκλήρωσης της Επανάστασης σχεδόν αποκλειστικά στις μεγάλες δυνάμεις, ιδιαίτερα στη «δολία Αλβιώνα» και την Αυστρία του Μέττερνιχ. Και όντως, η συγκρότηση ενός ισχυρού ελληνικού κράτους στον χώρο του παλαιού Βυζαντίου συναντούσε την εχθρότητα των μεγάλων δυνάμεων – των Βρετανών για τον «κίνδυνο» δημιουργίας ενός ισχυρού ναυτικού κράτους στην ανατολική Μεσόγειο, των Αυστριακών που φοβούνταν την κατάρρευση της Αυτοκρατορίας από τα εθνικά κινήματα. Αλλά και η ομόδοξη Ρωσία δεν επιθυμούσε την αυτονόμηση των Ελλήνων και του πατριαρχείου από την οθωμανική Αυτοκρατορία.

Οι τσάροι ήθελαν τους Έλληνες ως προστατευόμενούς τους στο εσωτερικότης τουρκικής επικράτειας, και όχι ως ισχυρό αυτόνομο παράγοντα. Ήθελαν δική τους την Κωνσταντινούπολη και όχι μια ελληνική πρωτεύουσα που θα αναβίωνε κάποια μορφή «Βυζαντίου», πολιτειακά και εκκλησιαστικά. Άλλωστε, μια εθνική και, δημοκρατική επανάσταση θα συνιστούσε θρυαλλίδα εξελίξεων για την πολυεθνική «φυλακή των λαών», τη ρωσική Αυτοκρατορία. Γι’ αυτό και εν τέλει θα παρέμβουν υπέρ της Επανάστασης μόνον όταν αυτή έπνεε κυριολεκτικώς τα λοίσθια, το 1827, καθώς κινδύνευαν να επικρατήσουν οριστικά οι Εγγλέζοι· θα υποστηρίζουν δε επίμονα τη δημιουργία ενός κράτους φόρου υποτελούς στον Σουλτάνο και όχι ανεξάρτητου.

Παρόλα ταύτα, ο Γέρος του Μοριά επιμένει πρωτογενώς στις εσωτερικές αδυναμίες της Επανάστασης, στη διχόνοια και την έλλειψη ενιαίας ηγεσίας. Άλλωστε, η παρέμβαση των ξένων γινόταν τόσο πιο επίμονη όσο η Επανάσταση αποδυναμωνόταν στο εσωτερικό πεδίο, και κατέστη κυρίαρχη μετά τον Ιμπραήμ και τη δολοφονία του Καποδίστρια. Η εσωτερική αποδυνάμωση ενίσχυε την εξωτερική εξάρτηση. Οι κοτζαμπάσηδες και οι Φαναριώτες εισήγαγαν την Αγγλία στο εσωτερικό προκειμένου να επικρατήσουν έναντι των οπλαρχηγών και της Φιλικής. Σε μια αλληλουχία αιτίου-αιτιατού που μας βύθιζε όλο και βαθύτερα στην εξάρτηση.

Και πάντως, η αδυναμία επέκτασης της Επανάστασης πέρα από τη Στερεά Ελλάδα υπήρξε συνέπεια τόσο της τραγικής εκστρατείας του Μαυροκορδάτου στο Πέτα, όσο και της συστηματικής παρεμπόδισης του Κολοκοτρώνη να απελευθερώσει την Πάτρα, που θα επέτρεπαν στην Επανάσταση να αποσπαστεί από την Πελοπόννησο. Συνακόλουθα, ο περιορισμός της Επανάστασης θα ψυχράνει δραματικά τον ενθουσιασμό και τις οικονομικές συνεισφορές του παροικιακού ελληνισμού και των φιλελλήνων, κάνοντας αναπόφευκτη την προσφυγή σε εξωτερικό δανεισμό, την «δήλωση υποτέλειας», την αγωνιώδη αναζήτηση ξένου μονάρχη κ.ο.κ. Άλλωστε, εάν η Επανάσταση επεκτεινόταν, πολύ διαφορετική θα ήταν και η στάση των μεγάλων δυνάμεων.

Και όμως, παρά τις αδυναμίες αυτές, θα πραγματοποιηθεί το θαύμα της παλιγγενεσίας, διότι όλοι οι Έλληνες, ακόμα και οι πιο μηχανορράφοι, θα χύσουν το αίμα τους και θα υποβληθούν σε τεράστιες θυσίες γι’ αυτήν.

Εθνική Επανάσταση ή υπερεθνική φενάκη

Η ελληνική Επανάσταση αποτελούσε μια εθνική επανάσταση που στόχευε εμπρόθετα στην ανασύσταση του υστεροβυζαντινού ελληνικού έθνους κράτους: όπως τονίζει ο Κολοκοτρώνης, «Τῆς Εὐρώπης αἱ ἐπαναστάσεις ἐναντίον τῶν διοικήσεών των εἶναι ἐμφύλιος πόλεμος. Ὁ ἐδικός μας πόλεμος ἦτον ὁ πλέον δίκαιος, ἦτον ἔθνος μὲ ἄλλο ἔθνος…».

Οι Έλληνες επιχειρούσαν μια εθνική επανάσταση που επιθυμούσε να αποκαταστήσει τον ελληνισμό στα όρια του ύστερου Βυζαντίου· έστω και εάν η «υπερεπέκταση» της εμπορικής δραστηριότητας στο σύνολο του οθωμανικού χώρου και των παροικιών, σε συνδυασμό με τον οικουμενικό ρόλο του Πατριαρχείου, εξέτρεφαν την αντίληψη μιας πιθανής υπερεθνικής/διεθνικής εξέλιξης μέσα στην οθωμανική επικράτεια χωρίς να συνειδητοποιείται ο αναπόδραστοςχαρακτήρας του εθνοκρατικού φαινομένου, ως συστατικού στοιχείου της νεωτερικότητας.

Έκφανση ακριβώς αυτού του οικουμενικού/διεθνικού χαρακτήρα αποτέλεσε και το μοιραίο, ως απεδείχθη, εγχείρημα του Αλέξανδρου Υψηλάντη να εγκαινιάσει την Επανάσταση με το πέρασμα του Προύθου και όχι με την άφιξή του στον Μοριά, όπως είχε ρητά αποφασιστεί τον Οκτώβριο του 1820. Δυστυχώς, ο Υψηλάντης παραβίασε τις αποφάσεις του Ισμαηλίου, στερώντας την Επανάσταση από τον αρχηγό που χρειαζόταν. Και το έκανε διότι αποτελούσε ο ίδιος μέρος αυτού του οικουμενικού ελληνισμού: είχε γεννηθεί στην Πόλη· είχε μεγαλώσει στη Μολδοβλαχία, όπου ο πατέρας του χρημάτισε ηγεμόνας όταν την είχαν καταλάβει οι Ρώσοι μεταξύ 1806 και 1812· θα ενταχθεί στον ρωσικό στρατό και θα χάσει το χέρι του στη μάχη της Δρέσδης· θα πάρει μέρος στο Συνέδριο της Βιέννης, το 1814-1815.

Οι ανάγκες της Επανάστασης τον καλούσαν στον μακρινό και άγνωστο Μοριά. Ωστόσο, η συγκρότησή του τον οδήγησε τελικώς στην πιο συμβατή με την προσωπικότητά του επιλογή: στη Μολδοβλαχία, όπου ο πατέρας του είχε εκθρέψει το όνειρο ενός αυτόνομου ελληνορουμανικού κράτους, στο Ιάσιο, δίπλα στα σύνορα με τη Ρωσία, επικεφαλής ενός μικρού τακτικού στρατού. Τελικώς, καθώς η Ρωσία επέτρεψε την είσοδο των τουρκικών στρατευμάτων στις ηγεμονίες, θα ηττηθεί και θα χαθεί για την Επανάσταση, διότι οι Αυστριακοί θα τον κρατήσουν έγκλειστο μέχρι το 1828. Οι συνέπειες για την Επανάσταση υπήρξαν δραματικές. Και όπως σημειώνει ο Κολοκοτρώνης:

«Ἂν ἤθελε ἔλθει ὁ Ἀλέξανδρος, ἠθέλαμε κάμει δουλειά, διατὶ ἤθελα τὸν ὑποστηρίξει. Ἐγὼ δὲν ἐγύρευα παρὰ ἕναν ν᾿ ἀκουμβήσω τὲς πλάτες μου, ἐγὼ δὲν ἔκαμνα καπούλι τοὺς ἄρχοντας, ἐκεῖνοι ἐμένα, καὶ ἔτζι κανένας τρίτος – δὲν ἐγίνοντο διχόνοιες».

Τελικώς, στην Επανάσταση δεν θα πρωτοστατήσουν οι δυνάμεις του παροικιακού ελληνισμού, που την είχαν διανοηθεί και οργανώσει, αλλά οι ριζωμένες στο έδαφος δυνάμεις της κλεφτουριάς, έστω και αν ένιωθαν την ανάγκη ευρύτερων οριζόντων: «ἕναν ν᾿ ἀκουμβήσω τὲς πλάτες μου». Αλλά δυστυχώς αυτούς τους ευρύτερους ορίζοντες θα τους εκπροσωπεί ο Μαυροκορδάτος, που δεν θα θελήσει να στηριχτεί σε αυτές τις γηγενείς δυνάμεις αλλά να τις εκμηδενίσει.

Τελικώς, η αδυναμία της Επανάστασης να συμπεριλάβει στο νέο ελληνικό κράτος ένα σημαντικό μέρος του ελληνικού κόσμου, που θα έλυνε την αντίφαση μεταξύ τοπικότητας και οικουμενικότητας –εξ ου και η επιμονή στην απελευθέρωση της Κωνσταντινούπολης–, θα διαιωνίζει μια αντίφαση που θα μεταβάλλεται πολύ συχνά και σε αντίθεση. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 19 αι., ακόμα και στις αρχές του 20, θα παραμένει βαθύτατη η διαίρεση μεταξύ της στρατηγικής της Μεγάλης Ιδέας και μιας τουρκο-βυζαντινής σύνθεσης. Ήταν το βασικότερο αίτιο για την ατελή έκβαση του εγχειρήματος της παλιγγενεσίας: Αντί για την ενίσχυση του έθνους-κράτους, με την ενσωμάτωση του αλύτρωτου ελληνισμού, αρκετοί μεγαλέμποροι-τραπεζίτες της Διασποράς, το Πατριαρχείο εν μέρει, καθώς και πολιτικοί του ίδιου του ελλαδικού κράτους, θα επενδύουν στην ενίσχυση του ελληνισμού μέσα στο οθωμανικό κράτος· όπως θα κάνει ο Ίωνας Δραγούμης στην αντιπαράθεσή του με τον Ελευθέριο Βενιζέλο· και έτσι, παρά το πραγματικό επίτευγμα της απελευθέρωσης μεγάλου μέρους του έθνους, η Επανάσταση δεν θα ολοκληρωθεί.

Η Τουρκία και οι λοιπές βαλκανικές χώρες θα εκμεταλλευτούν αυτό το οικουμενιστικό κενό των Ελλήνων προωθώντας την εθνοκρατική τους συγκρότηση, σε βάρος τής, πρωτοπόρας αρχικώς αλλά βραδυπορούσας εν συνεχεία, Ελλάδας. Ο Δημήτριος Βικέλας, το 1884, σε ένα εξαιρετικά διεισδυτικό δοκίμιό του (Η Ελλάς προ του 1821), θα περιγράψει με ενάργεια τη «βυζαντινή» στρατηγική ενός σημαντικού μέρους των ελληνικών ηγετιδών τάξεων: «Τινὲς τῶν συγχρόνων, καὶ τῶν μεταγενεστέρων ἔτι, ἀπεδοκίμασαν ὡς πρόωρον τὴν Ἑλληνικὴν ἐπανάστασιν… διατείνονται, ὅτι ἐὰν οἱ Ἕλληνες ἐξηκολούθουν ἐν εἰρήνῃ συμβιοῦντες μετὰ τῶν Τούρκων… ἠδύναντο διὰ τῆς φορᾶς αὐτῆς τῶν πραγμάτων νὰ ἀναστήσωσι ἐπὶ τῶν ὀχθῶν τοῦ Βοσπόρου τὴν Χριστιανικὴν αὐτοκρατορίαν».

Εν τούτοις, για τον Βικέλα, μια τέτοια στρατηγική ήταν αδιέξοδη και, μάλιστα, κινδύνευε να επιτρέψει στους «ἐν τῇ ἑλληνικῇ χερσονήσῳ παρεισάκτους ξένιoυς λαούς, προχωροῦντες πρὸς τὰ ἑλληνικὰ παράλια», να «περιορίσωσι τὰς μελλούσας τοῦ Ἑλληνισμοῦ διεκδικήσεις». Ο Βικέλας, ως διεθνής μεγαλέμπορος που γνώριζε καλά τις ελίτ του ευρύτερου ελληνισμού, μετά λόγου γνώσεως, θα απορρίψει διαρρήδην ως καταστροφική τη «βυζαντινή» λογική: «Ἡ ἐλευθερία ἔπρεπε νὰ ἀνακτηθῇ ὡς ἀνεκτήθη, διὰ τῆς σπάθης καὶ διὰ θυσιῶν ἀκαταλογίστων». Και αυτή ήταν η άποψη ενός όντως οικουμενικού –και όχι τουρκομπαρόκ οικουμενιστή– Έλληνα, του ανθρώπου που ανασύστησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Οι επιβιώσεις αυτής της οικουμενιστικής αυταπάτης θα οδηγήσουν πολλούς σήμερα, σε μια εποχή εθνικής κατάθλιψης, να υποστηρίξουν πως αυτός ο αγώνας «προδόθηκε», ή ίσως δεν έπρεπε καν να είχε αρχίσει, διότι η κατάληξη είναι χειρότερη από την αφετηρία. Σύμφωνα με αυτούς τους αρνητές του παρόντος ελληνισμού –ορθόδοξης ή αρχαιολατρικής κοπής–, όλα πήγαιναν κατ’ ευχήν κάτω από τους Οθωμανούς, αλλά το κρατικό «μόρφωμα» που δημιούργησε μια αποτυχημένη Επανάσταση, κατέστρεψε την ιδιοπροσωπία, τις ενορίες και τις κοινότητές μας.

Σύμφωνα με αυτή την εξωπραγματική αντίληψη, ο ελληνισμός παρέμεινε άτρωτος, παρά τους έξι αιώνες κατοχής, από το 1204 έως το 1821, παρά τις γενοκτονίες, παρά το παιδομάζωμα· παρά τα κρυφά σχολειά και τους νεομάρτυρες. Η εγκατάλειψη της παραγωγής από τους μεγαλεμπόρους –που θα μεταβληθούν σε μεταπράτες ή θα αυτοεξοριστούν– θα εξιδανικεύεται ως έκφραση του «ελληνικού δαιμονίου».

Και η μετά το 1700 ελληνική Αναγέννηση δεν αναιρεί το γεγονός ότι, επί δύο αιώνες, υπήρχαν ελάχιστα σχολεία στην Ελλάδα ούτε το ότι οι λόγιοί μας θα σπουδάζουν στην Εσπερία αποκλειστικά, με όλες τις αναπόφευκτες ιδεολογικές συνέπειες. Τα πολιτικά εργαστήρια του ελληνισμού θα είναι το Φανάρι, ο Αλή πασάς και το προυχοντικό σύστημα, ενώ οι στρατιωτικές Ακαδημίες μας θα είναι το Σούλι, η Μάνη, το αρματολίκι, ο Αλή πασάς…

Ακόμα και η ορθόδοξη Εκκλησία και οι κοινότητες θα φέρουν ανεξίτηλα τα στίγματα της κατοχής. Ο πατριαρχικός θώκος θα εξαγοράζεται με την καταβολή υπέρογκων ποσών στους Οθωμανούς, και το τίμημα θα μετακυλύεται στο ορθόδοξο ποίμνιο· πολλοί ιεράρχες θα είναι παντελώς αγράμματοι, φιλοχρήματοι, κάποιοι ακόμα και τουρκόφιλοι. Όσο για τις κοινοτικές διοικήσεις, ατόφια δημοκρατικά χαρακτηριστικά θα διατηρούν όσες βρίσκονται σχετικά μακριά από την οθωμανική παρουσία, στη Σάμο, στα Ψαρά, στο Σούλι, ενώ πολλές άλλες θα αναδεικνύουν συστηματικά τις εντόπιες ολιγαρχίες, του Ζαΐμη και του Δεληγιάννη, για να μην αναφερθούμε στους Μπέηδες της Μάνης και της Ύδρας.

Προφανώς, αυτές οι διαπιστώσεις δεν αναιρούν τον κομβικό ρόλο της Εκκλησίας απέναντι στους εξισλαμισμούς και στη δημιουργία σχολείων ή την εμμονή των Ελλήνων στην ενορία και τους κοινοτικούς θεσμούς. Δεν αναιρούν το γεγονός πως οι Έλληνες θα δημιουργήσουν μια πρωτοφανή ναυτική παράδοση και θα οικοδομήσουν ένα απαράμιλλο εμπορικό δίκτυο σε όλη τη νοτιοανατολική Ευρώπη. Δεν αναιρούν τον ηρωισμό του Ζαχαριά και του Βλαχάβα ή το καταπληκτικό πολιτικό δαιμόνιο του πρώτου Έλληνα Δραγουμάνου, του Παναγιώτη Νικούσιου. Όμως όλα αυτά θα τα δημιουργήσουν παρά και ενάντια στη φραγκική και προπαντός την καταθλιπτική οθωμανική κατοχή, με όλες τις στρεβλώσεις που συνεπάγονταν.

Αυτός, ο τόσο αντιφατικός και παραμορφωμένος από τη μακραίωνη φραγκική και τουρκική κατάκτηση και διείσδυση, ήταν ο πραγματικός ελληνισμός. Και,παρ’ όλα ταύτα, παρά τις τεράστιες «καρβουνοσακούλες» της κατοχής, που σύμφωνα με τον Γιώργο Σεφέρη σκοτείνιαζαν τον ορίζοντά μας, η ελληνική Επανάσταση, που απλώς ξεκίνησε το 1821, θα διασώσει ένα σημαντικό μέρος του ελληνικού ιστορικού χώρου, μέσα από μια αδιάκοπη απελευθερωτική προσπάθεια που συνεχίστηκε για εκατό χρόνια, τουλάχιστον μέχρι το 1920. *Εκ του ιστολογίου <<Huffpost>> της 26.8.2023 πολ. ημ. Επιμέλεια, παρουσίαση ημετέρα.

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο των εκδόσεων «ΜΥΡΙΟΒΙΒΛΟΣ»
«Άγιος Ιωάννης Μαξίμοβιτς: Η τιμή της Θεοτόκου στην Ορθόδοξη Εκκλησία»,
β' έκδοση, Νοέμβριος 2006.
Το παρόν βιβλίο μεταφράστηκε από τα ρωσικά στα αγγλικά από τον π. Σεραφείμ Ρόουζ
(St. Herman of Alaska Brotherhood, P. O. Box 70, Platina, California 96076, U.S.A.)
Σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή, επί Καίσαρος Αυγούστου, ο Λόγος του Θεού, <<ατρέπτως και αναλλοιώτως εγένετο σαρξ>>. Και διά της επελεύσεως του Αγίου Πνεύματος προσέλαβε στη μήτρα μιας απλής και αφοσιωμένης στο Θεό γυναίκας, φύσιν ανθρώπου, για να απαλλαγεί ο άνθρωπος από το ζυγό του θανάτου, να γίνει <<μέτοχος θείας φύσεως>> και να εισαχθεί στην αιώνιο ζωή.
Η αγάπη και η πίστη της ταπεινής αυτής κόρης, απέβη το μέσον διά του οποίου <<ο Αόρατος ορατόν εαυτόν παρεσκεύασεν και ο Ποιητής και Δεσπότης των όλων εις των ανθρώπων εγεννήθη>>. Συνεπώς η αξία του γεγονότος αυτού της παρουσίας της Θεοτόκου και του ρόλου της ως <<μητέρα της ζωής>> αποβαίνει ανυπολόγιστη. Για το λόγο αυτό η τιμή προς το πρόσωπό Της, παραμένει αεί ανεξόφλητον χρέος για τους πιστούς.
Στο διάβα των είκοσι αιώνων της χριστιανικής ιστορίας, η Εκκλησία, ως σώμα Χριστού, εξέφρασε ποικιλοπρόπως -αν και ανεπαρκώς- την ευγνωμοσύνη της στη Θεογεννήτρια. Αλλά το έργο αυτό της τιμής δεν έμεινε απρόσβλητο -όπως και οτιδήποτε το ανθρώπινο- από το φθόνο του μισόκαλου. Εισήγαγε στα όργανά του καινοτόμους διαθέσεις με απώτερο στόχο την αλλοίωση της Ορθοδόξου διδασκαλίας και την προσβολή του σωτηριολογικού της περιεχομένου.
Η ζημία θα ήταν καταλυτική: δίχως ορθώς εκφραζόμενη τιμή στη Θεοτόκο, δεν υφίσταται ορθώς διατυπούμενη αλήθεια και διδασκαλία για το ρόλο της και δίχως ορθή διδασκαλία, το μυστήριο της σωτηρίας χάνει το περιεχόμενό του και η εν Χριστώ ζωή καθίσταται αδύνατη. Αντιμετωπίζοντας το πρόβλημα αυτό σε όλες τις εκφάνσεις που το διαδέχτηκε η εκκλησιαστική ιστορία, ο επίσκοπος Ιωάννης, ο άγιος του αιώνα μας, επιχείρησε τη σύντομη αυτή μελέτη. Φρόντισε, με τρόπο εύληπτο και κατανοητό, με εκτενείς ιστορικές αναφορές σε όλα τα σχετικά επεισόδια, να ανατρέψει όλες τις αιρετικές δοξασίες που κατά καιρούς εκφράσθηκαν.
Έτσι, καταλήγει να αποκρυσταλλώνει την ορθή διδασκαλία για την τιμή της Θεοτόκου, ως από χωνευτηρίου, και να θέτει με ακρίβεια τα απαράβατα όρια, έξω από τα οποία η Θεογεννήτρια, υποτιμάται ή υπερτιμάται, γεγονός που αποτελεί αφορμή και έναυσμα ποικίλων κακοδοξιών που προσβάλλουν έντονα το σωτηριολογικό χαρακτήρα της Ορθοδοξίας. Ταυτόχρονα πλουτίζει το κείμενό του με την αποδεικτική εγκυρότητα του βιώματος που απορρέει από τη ζωντανή του σχέση με τη Θεοτόκο.
Αυτό το βίωμα που διαπνέει το κείμενό του, το βίωμα που μοιράζονται όλοι οι άγιοι της Εκκλησίας μας είναι τελικά η τομή, που διαχωρίζει την υπόσταση των πραγμάτων από τις ανθρώπινες εικασίες και διαφυλάττει αρραγή την ακαινοτόμητη αλήθεια της Εκκλησίας.
Σ.Γ.Φ.
(Εκ του προλόγου)
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ».

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 1ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 2ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 3ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 4ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 5ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 6ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 7ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 8ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 9ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 10ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 11ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 12ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 13ον)

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΜΑΞΙΜΟΒΙΤΣ: Η ΤΙΜΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ (ΜΕΡΟΣ 14ον)

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΑΤΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΟΙΩΤΙΑΣ κ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ: ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΒ' ΜΑΤΘΑΙΟΥ (2023)

Ἀγαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί,

Ἡ σημερινὴ εὐαγγελικὴ περικοπὴ πραγματεύεται τὴν προσκόλληση στὰ ὑλικὰ ἀγαθὰ καὶ ἰδίως στὰ χρήματα. Ἡ προσκόλληση αὐτὴ λαμβάνει τὴ μορφὴ δουλείας τοῦ ἀνθρώπου σὲ ἄψυχα ἀντικείμενα, ἡ ὁποία δὲν ἀφήνει τὴν ψυχή του νὰ πετάξει ἐλεύθερα πρὸς τὸν Θεό, νὰ ἐνωθεῖ μὲ Αὐτὸν καί, κατ’ ἐπέκτασιν, νὰ ἀπολαύσει τοὺς «καρποὺς τοῦ Πνεύματος», οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὸν Κορυφαῖο Παῦλο, εἶναι ἡ ἀγάπη, ἡ χαρὰ, ἡ εἰρήνη, ἡ μακροθυμία, ἡ χρηστότητα, ἡ ἀγαθοσύνη, ἡ πίστη, ἡ πραότητα, ἡ ἐγκράτεια. Ἂν ἡ ψυχὴ δὲν ἀπολαμβάνει αὐτοὺς τοὺς ὠραίους καρποὺς γιὰ τοὺς ὁποίους διψάει πραγματικά, τότε προσπαθεῖ νὰ καλύψει τὰ κενά της μέσα ἀπὸ τὰ ὑλικὰ ἀντικείμενα.

Ἡ λέξη «κενὰ» στὴν σημερινὴ περικοπὴ εἶναι λέξη κλειδί. Ἔχουμε ἕνα νέο παλικάρι, πολὺ πλούσιο, ὁ ὁποῖος ἀπὸ πολὺ μικρὴ ἡλικία τηρεῖ μὲ ἀκρίβεια τὸν μωσαϊκὸ νόμο. Αὐτός, κάποια στιγμή, πλησιάζει τὸν Κύριό μας καὶ Τὸν ρωτᾶ: «Διδάσκαλε ἀγαθέ, τί καλὸ νὰ κάνω γιὰ νὰ ἔχω αἰώνια ζωή;».

Ὁ Χριστὸς δὲν ἀπαντᾶ ἀμέσως, ἀλλὰ πρῶτα σχολιάζει τὴν φράση «Διδάσκαλε ἀγαθέ», λέγοντας ὅτι κανένας δὲν εἶναι ἀγαθός, παρὰ μόνος ἕνας, ὁ Θεός. Ὁ ἕνας λόγος γιὰ τὸν ὁποῖο ἀπαντᾶ ἔτσι, εἶναι γιὰ νὰ μᾶς δείξει ὅτι, ἀφοῦ εἶναι πράγματι ἀγαθός, ἄρα εἶναι ὁ Θεός. Μία δεύτερη ἐρμηνεία εἶναι ὅτι ὁ Χριστὸς θέλει νὰ προσγειώσει τὸν νέο καὶ νὰ τοῦ δείξει ὅτι δὲν κολακεύεται, ἀλλὰ μένει ἀντικειμενικός. Κάτι ἀνάλογο συμβαίνει καὶ στὶς ἡμέρες μας. Πολλοὶ πλησιάζουν ἐμᾶς τοὺς κληρικοὺς καὶ μᾶς προσφωνοῦν μὲ κολακευτικὰ λόγια. Ἀρκετὲς φορές, ὁ λόγος εἶναι ὅτι μὲ τὴν ἐρώτηση ποὺ θὰ κάνουν, θέλουν νὰ λάβουν τὴν ἀπάντηση ποὺ τοὺς ἐξυπηρετεῖ. Τὸ ἴδιο κάνει καὶ ὁ νέος, ἀλλὰ ὁ Χριστὸς τὸν προσγειώνει.

Ἔρχεται ἡ στιγμὴ ποὺ ὁ Κύριος ἀπαντᾶ στὴν προηγούμενη ἐρώτηση τοῦ νέου λέγοντας: «Ἂν θέλεις τὴν αἰώνια ζωή, τὶς ἐντολὲς τὶς γνωρίζεις· μὴ φονεύσεις, μὴ μοιχεύσεις, μὴ κλέψεις, μὴ ψευδομαρτυρήσεις, τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα σου καὶ νὰ ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὅπως τὸν ἑαυτό σου».

Καὶ ἐδὼ φαίνονται αὐτὰ τὰ «κενὰ» ποὺ εἴπαμε προηγουμένως. Ὁ νέος δὲν ἱκανοποιεῖται ἀπ΄ τὴν ἀπάντηση καὶ λέει στὸν Κύριο: «ὅλα αὐτὰ ποὺ μοῦ εἶπες, τὰ τηρῶ ἀπὸ πολὺ μικρός. Λοιπόν, ποῦ ὑστερῶ;». Βλέπουμε ὅτι, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι τηροῦσε τὸν νόμο, ἡ ψυχή του δὲν εἶχε βρεῖ ἀκόμη αὐτὸ ποὺ διψοῦσε. Ὁ νέος αἰσθανόταν ἄδειος. Αἰσθανόταν ὅτι εἶχε κάνει «μιὰ τρύπα στὸ νερό». Ἤξερε ὅτι ἀπέναντι στὸν Θεὸ δὲν τὰ εἶχε δώσει ὅλα, ὅτι ἀκόμη κάτι τοῦ ἔλειπε τὸ ὁποῖο θὰ τοῦ χάριζε τὴν ἐλευθερία τῆς συνείδησης.

Ἀφοῦ ὁ νέος ἔδειξε πὼς ἡ πρώτη συμβουλὴ τοῦ Χριστοῦ δὲν ἦταν ἀρκετὴ γιὰ αὐτόν, μόνο τότε, ὁ Θεάνθρωπος τοῦ προτείνει τὸν ἀνώτατο δρόμο. «Ἂν θέλεις νὰ εἶσαι τέλειος, πήγαινε καὶ πώλησε ὅλα τὰ ὑπάρχοντά σου καὶ δῶσ΄ τα στοὺς πτωχούς. Ἔτσι θὰ ἀποκτήσεις θησαυρὸ στὸν Οὐρανό. Καὶ ἀφοῦ κάνεις αὐτά, ἔλα νὰ μὲ ἀκολουθήσεις».

Αὐτὸ ἦταν ποὺ πραγματικὰ ἔπρεπε νὰ κάνει ὁ νέος γιὰ νὰ ἐλευθερωθεῖ. Κατὰ βάθος, τὸ ἤξερε. Ἤξερε ὅτι δὲν μποροῦσε χωρὶς τὰ χρήματά του. Εἷχε ἀποκτήσει μὲ αὐτὰ σχέση δούλου πρὸς τὸν ἄρχοντα, μὲ αὐτὸν νὰ εἶναι ὁ τραγικὸς δοῦλος. Ὁ σοφὸς λαός μας ἔχει βγάλει μία φράση, τὴν ὁποία θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ἀναφέρω, διότι ταιριάζει πολὺ μὲ τὴν περίπτωση τοῦ νέου: «δὲν μποροῦμε νὰ ἔχουμε καὶ τὴν πίτα ὁλόκληρη καὶ τὸν σκύλο χορτάτο». Ὁ νέος αὐτὸ ἤθελε. Καὶ ἡ ψυχή του νὰ εἶναι γεμάτη ἀπὸ τοὺς καρποὺς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴν χαλάσει τὴν σχέση του μὲ τοὺς θησαυρούς του.

Μὲ αὐτὴ τὴν ἐλπίδα πλησίασε τὸν Χριστὸ καὶ μὲ αὐτὴ τὴν ἐλπίδα προσπάθησε νὰ Τὸν κολακέψει. Ἤλπιζε νὰ λάβει ἀπὸ Ἐκεῖνον μία ἀπάντηση βολική. Κάτι τέτοιο, ὅμως, δὲν συνέβη. Ὁ Χριστὸς τοῦ εἶπε τὴν ἀλήθεια. Δὲν τὸν ἐξαπάτησε ὅπως κάνουν πολλοὶ Φαρισαῖοι τῶν ἡμερῶν μας γιὰ νὰ τὸν ἔχει ὀπαδό καὶ νὰ ἀντλεῖ ἀπὸ τὴν περιουσία του. Γιὰ τὸν λόγο αὐτό, ὁ νέος λυπήθηκε πάρα πολὺ καὶ ἔφυγε μακριὰ ἀπὸ τὸν Κύριο, ξεχνῶντας μάλλον ὅτι πρόκειται γιὰ «Διδάσκαλο ἀγαθό»! Μὲ τὰ σύγχρονα δεδομένα, ἂν δὲν ἐξαφανιζόταν τελείως ἀπὸ τὰ θρησκευτικά του καθήκοντα, θὰ λέγαμε ὅτι «πῆγε σὲ ἄλλον πνευματικό», ὁ ὁποῖος θὰ τοῦ ἔκανε αὐτὰ ποὺ ἤθελε.

Ἀγαπητοὶ ἀδελφοί,

Ἡ σημερινὴ περικοπὴ δὲν ἀπαγορεύει σὲ κάποιον νὰ ἔχει περιουσία, ἀρκεῖ βέβαια αὐτὴ νὰ εἶναι προϊὸν νόμιμης ἐργασίας. Οὔτε μᾶς διδάσκει ὅτι οἱ πλούσιοι εἶναι καταδικασμένοι νὰ μὴν συναντήσουν Θεὸ ἂν δὲν μοιράσουν ὅλα τους τὰ ὑπάρχοντα. Αὐτὸ ποὺ μᾶς λέει ὁ Χριστὸς μέσα ἀπὸ τὸ σημερινὸ ἀνάγνωσμα εἶναι ὅτι γιὰ νὰ Τὸν συναντήσουμε, πρέπει νὰ εἴμαστε ἐλεύθεροι, ἐλεύθεροι ἀπὸ τὰ γήινα! Ὄχι σκλάβοι σὲ αὐτά. Τὰ ὑλικὰ ἀντικείμενα, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὰ χρήματα, ὑπάρχουν γιὰ νὰ μᾶς ὑπηρετοῦν καὶ ὄχι γιὰ νὰ τὰ ὑπηρετοῦμε. Ὑπηρετοῦν τὶς ἀνάγκες τοῦ σώματος, ὥστε, δυνατὸ τὸ σῶμα, νὰ βοηθᾶ τὴν ψυχὴ νὰ προοδεύσει.

Πῶς εἶμαι ἐλεύθερος ἀπὸ τὰ γήινα; Ὅταν μπορῶ νὰ κάνω ἐλεημοσύνη, ὅταν ἀκόμη καὶ ἂν ἀποχωριστῶ κάτι, δὲν θὰ πέσω σὲ ἀπόγνωση, ὅταν δίνω τὴν προτεραιότητα στὴν σωτηρία τῆς ἄφθαρτης ψυχῆς μου, ὅταν δίνω προτεραιότητα στὴν δημιουργία ὑγιῶν σχέσεων μέσα στὴν οἰκογένειά μου καί, κάτι πολὺ σημαντικό: ὅταν ὁ πνευματικὸς μοῦ λέει κάτι ποὺ συγκρούεται μὲ τὸ θέλημά μου - ἀρκεῖ βέβαια αὐτὸ νὰ βρίσκεται στὸ πλαίσιο τῆς διάκρισης καὶ τοῦ σεβασμοῦ- καὶ τὸν ἀκούω.

Ἂν ὁ πνευματικός, παραδείγματος χάριν, μοῦ πεῖ νὰ σταματήσω νὰ χτυπάω ἤ νὰ βρίζω, θὰ ἐλευθερωθῶ πνευματικὰ ὅταν τὸν ἀκούσω καὶ τὶς συμβουλές του τὶς κάνω πράξη. Ἂν ἐγώ, δηλαδὴ ὁ καθένας, ἀκούγοντας τὶς συμβουλὲς τοῦ πνευματικοῦ μου, τὶς κατὰ πάντα Ὀρθόδοξες, οἱ ὁποῖες -τονίζω- γίνονται μὲ διάκριση καὶ σεβασμό, καὶ ἐπειδὴ δὲν μοῦ ἀρέσουν, σηκωθῶ νὰ φύγω καὶ νὰ πάω σὲ κάποιον πνευματικὸ ποὺ ξέρω ότι ἐπιτρέπει αὐτὰ ποὺ θέλω, αὐτὸ σημαίνει ὅτι δὲν εἶμαι ψυχικὰ ἐλεύθερος καὶ ὅτι ἐπιλέγω τὸν πλατὺ καὶ ἄνετο δρόμο ποὺ ὁδηγεῖ στὸν πνευματικὸ θάνατο.

Εὐχή μου, μὲ τὴν πρεσβεία τῆς γλυκιᾶς μας Παναγιᾶς, ὁ Χριστός μας νὰ μᾶς φωτίζει ὥστε νὰ ἐπιλέγουμε πάντοτε τὸν δρόμο ποὺ ὁδηγεῖ στὴν ἐλευθερία καὶ στὴ Ζωή, ἀκόμη καὶ ἂν μᾶς φαίνεται δύσβατος.

Καλὴ Παναγιά!

Ὁ Ἐπίσκοπός σας,

† ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος

Ιερά Μητρόπολη Αττικής και Βοιωτίας

της Εκκλησίας των Γνησίων Ορθοδόξων Χριστιανών

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΜΕΘΩΝΗΣ κ. ΑΜΒΡΟΣΙΟΥ: ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΙΒ' ΜΑΤΘΑΙΟΥ (2023)

Ιερά Μονή Αγίων Κυπριανού και Ιουστίνης, Φυλής Αττικής

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΠΕΡΙΦΡΟΥΡΗΣΤΕ ΤΗΝ ΚΑΤ' ΟΙΚΟΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Τὸ πρῶτο πρᾶγμα ποὺ χρειάζεται ἕνα χριστιανικὸ σπίτι εἶναι τὸ εἰκονοστάσι. Ἡ φωτεινὴ αὐτὴ γωνιὰ ἀποτελεῖ τὸ κέντρο τῆς ζωῆς τῆς κατ᾿οἶκον Ἐκκλησίας μας. Ἐκεῖ, μπροστὰ στὶς Εἰκόνες προσευχόμαστε, ἀλλὰ καὶ μὲ αὐτὸ δηλώνουμε σὲ κάθε ἐπισκέπτη, ὅτι τὸ σπίτι μας ἔχει κεφαλή του τὸν Χριστό. Κάθε μέλος τῆς οἰκογένειας πρέπει νὰ ἔχη τὴν Εἰκόνα τοῦ Προστάτη Ἁγίου του. Θαυμάσια συνήθεια, ποὺ μᾶς ἔρχεται ἀπὸ παλιά, εἶναι νὰ «ἱστορηθῆ», νὰ ἁγιογραφηθῆ, μία οἰκογενειακὴ Εἰκόνα μὲ ὅλους τοὺς Ἁγίους, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα φέρουν οἱ γονεῖς καὶ τὰ παιδιά. Ἡ οἰκογένεια ἂς προσπαθεῖ νὰ κάθεται στὸ τραπέζι τουλάχιστον τὰ βράδια, χωρὶς τὴν ὑπόκρουση τηλεοπτικῶν ἐκπομπῶν. Τὸ φαγητὸ ἂς δίνει τὴν εὐκαιρία στοὺς γονεῖς νὰ μιλήσουν στὰ παιδιά τους γιὰ τὸ σχολεῖο καὶ τὶς δραστηριότητες τῆς ἡμέρας. Στοὺς μοντέρνους καιρούς μας, ὅλο καὶ θὰ ὑπάρχουν ὑποχρεώσεις ποὺ δὲν θὰ ἐπιτρέπουν τὴν σύναξη ὅλης τῆς οἰκογένειας, ἀλλὰ ἀξίζει νὰ γίνεται κάθε προσπάθεια, ὥστε κάποιες φορὲς νὰ τὸ κατορθώνουμε. Ἂς μὴν ξεχνοῦμε, ὅτι τὸ γεῦμα πρέπει νὰ εὐλογηθῆ. Ὁ πατέρας ἢ ἡ μητέρα σταυρώνουν τὸ φαγητὸ καὶ λένε δύο λόγια προσευχῆς. Ἂν αὐτὸ τὸ συνηθίζουμε στὸ σπίτι, θὰ μᾶς εἶναι πιὸ εὔκολο νὰ τὸ τηροῦμε στὸ ἑστιατόριο ἢ στὸ σχολεῖο. Ἡ τηλεόραση καὶ ἡ κατάχρηση τοῦ διαδικτύου προκαλοῦν χάος στὴν οἰκογενειακὴ ζωή. Ἂς μὴν ἐπιτρέψουμε στοὺς εἰσβολεῖς αὐτοὺς νὰ ἀντικαταστήσουν τὴν κεφαλὴ τοῦ σπιτιοῦ μας, τὸν Χριστό. Δὲν εἶναι εὔκολο νὰ ἀλλάξουν οἱ κακὲς συνήθειες, γι᾿ αὐτὸ καὶ ἡ ἀντικατάστασή τους ἀπὸ τὸ οἰκογενειακὸ τραπέζι θὰ βρεῖ δυσκολίες στὴν ἀρχή· ἀξίζει ὅμως νὰ τὸ θέσουμε ὡς θεμέλιο τῆς Χριστιανικῆς μας οἰκογένειας. Περιφρουρῆστε τὸν χῶρο σας καὶ ἀπὸ κάποιους ἄλλους εἰσβολεῖς ὅπως εἶναι βιβλία καὶ περιοδικὰ ποὺ δὲν ἔχουν θέση σ᾿ ἕνα χριστιανικὸ σπίτι. Τὸ ἴδιο ἰσχύει καὶ γιὰ τὴν μουσική. Ὅ,τι δὲν θὰ μπορούσαμε νὰ κάνουμε μαζὶ μὲ τὸν Χριστό, ἂς μὴν βρίσκει θέση στὸ σπίτι μας.

Ὁ Ἐρανιστὴς

† ὁ Μητροπολίτης Κυπριανὸς

6.8.2023 ἐκ. ἡμ.,

† Μεταμόρφωσις τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν

Ιερά Μητρόπολη Ωρωπού και Φυλής

της Εκκλησίας των Γνησίων Ορθοδόξων Χριστιανών

ΕΙΤΕ ΠΕΘΑΙΝΟΥΜΕ, ΕΙΤΕ ΕΙΜΑΣΤΕ ΣΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΤΗΣ ΑΥΤΟΣΤΑΥΡΩΣΗΣ

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο των εκδόσεων «καθ' ΟΔΟΝ»,
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου και Αγίου Ιννοκεντίου, αρχιεπισκόπου Χερσώνας: «Συσταυρωθείτε με τον ΧΡΙΣΤΟ»,
Α' έκδοση, Αθήνα 2023, σελ. 63-66.
<<Να μια σύντομη γενική εξήγηση για τη σημασία του Σταυρού:
Ο Κύριος πραγματοποίησε τη σωτηρία μας με τον σταυρικό Του θάνατο.
Στον Σταυρό έσκισε το χειρόγραφο των αμαρτιών μας. Με τον Σταυρό μας συμφιλίωσε με τον Θεό και Πατέρα.
Μέσω του Σταυρού μας έφερε τα δώρα της Χάριτος και όλες τις ουράνιες ευλογίες.
Αλλά τέτοιος είναι ο σταυρός του Κυρίου.
Ο καθένας όμως από μας γίνεται κοινωνός της σωτήριας δύναμής του όχι διαφορετικά, αλλά μέσω του δικού του προσωπικού σταυρού.
Ο προσωπικός σταυρός του καθενός, όταν ενώνεται με τον Σταυρό του Χριστού, μεταφέρει τη δύναμη και τη δράση του τελευταίου σε μας...
Οι σταυροί είναι πολλοί, αλλά τα είδη τους είναι τρία:
Το πρώτο είδος είναι οι εξωτερικοί σταυροί που αποτελούνται από τις θλίψεις και τις δυστυχίες και γενικά από την πικρή τύχη της επίγειας ζωής.
Το δεύτερο, είναι οι εσωτερικοί σταυροί που γεννιούνται από την πάλη με τα πάθη και τις επιθυμίες για χάρη της αρετής.
Το τρίτο, είναι οι σταυροί του πνεύματος και της Χάριτος, της απόλυτης αφοσίωσης στο θέλημα του Θεού...
Η Αγία Εκκλησία θέλει να μας προδιαθέσει για την άρση του σταυρού, αν εμείς δεν έχουμε καταπιαστεί με το άγιο έργο αυτό, και να μας στερεώσει στο να σηκώνουμε τον σταυρό, αν εμείς το έχουμε ήδη ξεκινήσει.
Κατά ένα τρόπο λέει σε μας:
<<Βλέπετε τον Σταυρό επάνω στον οποίο ο Κύριος με τη θέλησή Του άπλωσε τα χέρια για χάρη μας;
Ελάτε λοιπόν να συσταυρωθείτε μαζί Του.
Σήμερα ο Κύριος προσκαλεί από τον Σταυρό τον καθένα σας να σηκώσει το σταυρό του και να Τον ακολουθήσει.
Σηκώστε τον λοιπόν, σηκώστε τον και μη φοβάστε, γιατί ο Κύριος παρέδωσε από τον Σταυρό το πνεύμα Του στον Θεό και Πατέρα, έτσι και για σας υπάρχει από τον Σταυρό ένας δρόμος, στις κατοικίες του παραδείσου ακολουθώντας τον Κύριο...>>.
Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος
(Εκ του προλόγου)
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος

ΕΙΤΕ ΠΕΘΑΙΝΟΥΜΕ, ΕΙΤΕ ΕΙΜΑΣΤΕ ΣΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟ ΤΗΣ ΑΥΤΟΣΤΑΥΡΩΣΗΣ

Στη μέση της Αγίας Τεσσαρακοστής η Αγία Εκκλησία προσφέρει για τιμή και προσκύνηση τον Άγιο Σταυρό του Κυρίου. Σ' αυτό είναι ορατή η μητρική φροντίδα της για μας. Θέλει με αυτό να ενισχύσει τους αδύναμους στους άθλους της νηστείας και της αυτοδιόρθωσης, να εμψυχώσει αυτούς που έχουν ζήλο σε μεγαλύτερους άθλους και να εμφυσήσει σε όλους τη σκέψη και την πρόθεση να ακολουθούν συνεχώς και ακλόνητα ως το τέλος της ζωής τον Κύριο κάτω από τον σταυρό, τον οποίο ο καθένας παίρνει επάνω του την ώρα της απόφασης να ευαρεστήσει τον Κύριο. Θυμηθείτε τί υπήρχε στην ψυχή σας όταν προσφέρατε την μετάνοια για τις αμαρτίες και, έχοντας αποστραφεί τα πάθη και τα έργα των παθών, είπατε στον Κύριο μέσω του πνευματικού πατέρα σας: <<Δεν θα το κάνω>>. Αν αυτό ειπώθηκε ειλικρινά, τότε σίγουρα αισθανόσασταν εκείνη την ώρα απόλυτη ετοιμότητα μέχρι αίματος να αρχίσετε τον άθλο εναντίον των εχθρών του Κυρίου και των δικών σας, να μπείτε στη μάχη με τα πάθη και τις επιθυμίες χωρίς καμιά αυτολύπη και επιείκεια στον εαυτό σας, με προσφορά ως θυσία του καθετί αγαπημένου, αλλά αμαρτωλού, με ολοκληρωτική απάρνηση του εαυτού σας. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως μετά την Εξομολόγηση, έχοντας αξιωθεί την Αγία Μετάληψη, εσείς αποχωρώντας από το Ποτήριο του Κυρίου μπήκατε αμέσως σ' αυτή τη μάχη, δηλαδή σ' αυτό το έργο της νοητής και καρδιακής αφοσίωσης στον Κύριο, με την οποία οι πειρασμοί άρχισαν να σας παρουσιάζονται σε κάθε βήμα κατά τη συνηθισμένη σειρά των υποθέσεών σας. Η μάχη αυτή, γνωρίζετε τώρα, ότι δεν είναι εύκολη, και το κυριότερο, θα είναι πολύ έντονη, πολύ αισθητή. Έπρεπε να αρνηθείτε στον εαυτό σας αυτό που είχε μπει βαθιά στην καρδιά, και, για να επιτύχετε σ' αυτό, να κρατάτε σε εγρήγορση και την ψυχή και το σώμα. Μια μέρα, άλλη μια, μπορείτε να τις περάσετε έτσι σχεδόν χωρίς κόπο, αλλά επάνω στην εβδομάδα θα κουραστείτε, στις δυο ακόμη περισσότερο. Όταν σκεφτόμαστε ότι έτσι πρέπει να ζήσουμε και ως το τέλος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και όλης της ζωής, άθελα θα αρχίσουμε να κατεβάζουμε τα χέρια και να μας κόβονται τα πόδια, δηλαδή το αίσθημα του βάρους του άθλου θα αρχίσει να καταστέλλει και να κλονίζει την πρώτη αποφασιστικότητα ή τουλάχιστον να καλεί για ελαφρύνσεις και χαλάρωση. Επειδή και το ένα και το άλλο είναι εξαιρετικά επιζήμια, γιατί σημαίνουν φυγή από το πεδίο της μάχης, οπισθοχώρηση, τότε προβλέποντας μια τέτοια κατάστασή μας, η Αγία Μητέρα μας Εκκλησία σπεύδει σε βοήθειά μας να ζωντανέψει τον ζήλο μας με την πιο ζωηρή αποτύπωση στην προσοχή μας της μορφής του σταυρωμένου Κυρίου. Προσφέροντας για την προσκύνησή μας τον Σταυρό του Κυρίου, λέει με αυτό στον καθένα μας: Κοίταξε τον Κύριο που κρέμεται στον Σταυρό. Βλέπεις ότι έχοντας ανεβεί στον Σταυρό, δεν κατέβηκε πια από αυτόν μέχρι να παραδώσει το πνεύμα του στον Θεό και Πατέρα. Κι εσύ λοιπόν, έχοντας μπει στον άθλο της πάλης με τα πάθη με σκοπό να ευαρεστήσεις τον Κύριο, αρχίζεις να νιώθεις σαν να σταυρώθηκες σε σταυρό. Έτσι είναι. Πρόσεξε, λοιπόν, μείνε σ' αυτόν τον σταυρό ήσυχα, μην παροξύνεσαι και μην ταράζεσαι, και ιδιαίτερα διώξε κάθε σκέψη να κατεβείς από αυτόν έως ότου να έρθει η στιγμή κι εσύ να πεις: <<Πάτερ, εις χείρας σου παρατίθεμαι το πνεύμα μου>> (Λουκ, 23, 46). Το νόημα του λόγου είναι αυτό: Μην αποδυναμώνεις την αποφασιστικότητά σου, μην επιτρέπεις ευκολίες στον εαυτό σου, μην προδίδεις τους άθλους που άρχισες, προχώρησε σταθερά στον επίπονο δρόμο της απάρνησης του εαυτού σου. Αυτός θα σε οδηγήσει στην μακάρια ανάπαυση στη αγκαλιά του Ουράνιου Πατέρα.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ».
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο
του Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου και του Αγίου Ιννοκεντίου, αρχιεπισκόπου Χερσώνας:
<<Συσταυρωθείτε με τον ΧΡΙΣΤΟ>>, εκδόσεις <<καθ' ΟΔΟΝ>>,
Α' έκδοση, Αθήνα 2023, σελ. 63-66.

Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ «ΑΓΑΠΑ» ΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ: ΕΤΟΙΜΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΒΑΛΕΙ ΛΟΥΚΕΤΟ ΣΤΗΝ ΕΤ3!

H Aπόφαση τῆς διοίκησης τῆς ΕΡΤ νά πάψει ἡ ἑλληνική τηλεόραση νά παράγει καί νά μεταδίδει εἰδησεογραφικές ἐκπομπές δέν εἶναι μόνον ἁπλῶς μία προσβολή στό ἔργο τῶν δημοσιογράφων τῆς Θεσσαλονίκης, γιά τήν ὁποία θά πρέπει νά διαμαρτυρηθεῖ ὅλη ἡ κοινοβουλευτική ὁμάδα τῆς Νέας Δημοκρατίας στήν περιοχή τῆς Μακεδονίας καί τῆς Θράκης, καθώς καί ἡ τοπική Ἕνωση Συντακτῶν.

του Μανώλη Κοττάκη 

Εἶναι κάτι πολύ βαθύτερο. Ἀποκαλύπτει τίς βαθύτερες σκέψεις ὑποτιμήσεως τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας γιά τήν περιοχή τῆς Βορείου Ἑλλάδος. Στήν προκειμένη περίπτωση, τοῦ προέδρου τῆς ΕΡΤ, Κωσταντίνου Ζούλα, καί τοῦ τοπικοῦ ἐπικεφαλῆς τῆς Ἑλληνικῆς Τηλεοράσεως 3, Φίλιου Στάγκου. Διότι στήν πραγματικότητα ἀποτελεῖ τόν προάγγελο τοῦ λουκέτου στό τρίτο κανάλι τῆς ἑλληνικῆς τηλεοράσεως.

Μία ΕΤ3 πού δέν παράγει εἰδησεογραφικό περιεχόμενο, πού οἱ δημοσιογράφοι, οἱ τεχνικοί καί οἱ κάμεραμέν της μένουν ἄπραγοι καί ἄνεργοι χωρίς νά προσφέρουν τίποτε, εἰσπράττοντας ἁπλᾶ τούς μισθούς τους, θά εἶναι ἁπλῶς θέμα χρόνου νά γίνει στόχος διατεταγμένων ἐπικοινωνιακῶν ἐπιθέσεων ἀπό τήν Ἀθήνα. Μία ἑλληνική τηλεόραση πού θά μεταδίδει ἐφ’ ἑξῆς μόνο ντοκιμαντέρ καί ταινίες καί ὄχι ἐκπομπές πού ἔχουν σχέση μέ τήν Βόρειο Ἑλλάδα, δέν ἔχει κανένα λόγο νά ἔχει ἕδρα τήν Θεσσαλονίκη. Ἀργά ἤ γρήγορα θά τεθεῖ θέμα καταργήσεώς της, στήν καλύτερη περίπτωση τῆς μετατροπῆς της σέ μία ἁπλῆ διεύθυνση τῆς γενικῆς διευθύνσεως εἰδήσεων καί ἐνημερώσεως τῆς κεντρικῆς ΕΡΤ.

Ἡ ἀπόφαση αὐτή τῆς διοικήσεως Ζούλα – Στάγκου δέν περιορίζεται, ὅμως, μόνον σέ αὐτό. Θά ἦταν λάθος ἄν τό πιστεύαμε. Ἔχει ὡς στόχο τήν Μακεδονία καί τήν «ἀνορθολογική» σκέψη πού παράγεται στήν Μακεδονία. Ἡ διοίκηση αὐτή ἔδειξε ἀμέσως τίς διαθέσεις της, ὅταν ἀπαγόρευσε ἀπό τήν ἀρχή στό δημοσιογραφικό προσωπικό τῆς ΕΡΤ3 νά καλεῖ βουλευτές καί ὑπουργούς τῆς εὐρύτερης περιοχῆς τῆς Μακεδονίας – Θράκης στίς ἐκπομπές. Ἔπειτα ἀπαγόρευσε τήν τοπική παραγωγή δημοσιογραφικοῦ περιεχομένου, μέ συνέπεια ὅλα τά κείμενα τῶν δελτίων εἰδήσεων πού ἐκφωνοῦνται ἀπό τήν Θεσσαλονίκη νά γράφονται στήν Ἀθήνα! Ἡ ἀπαξίωση τοῦ δημοσιογραφικοῦ ἔργου ἔφτασε σέ τέτοιο σημεῖο, ὥστε σατιρικές ἐκπομπές τῶν Ἀθηνῶν νά ἀντιπαραβάλλουν τά δελτία εἰδήσεων πού μεταδίδονται ἀπό τήν Ἀθήνα καί τήν Θεσσαλονίκη μέ τό αὐτό ἀκριβῶς περιεχόμενο, γιά νά σχολιάσουν τό κωμικοτραγικό τοῦ πράγματος.

Τώρα ἔρχεται καί ἡ χαριστική βολή. Καταργοῦνται καί οἱ ἐνημερωτικές ἐκπομπές. Τό κτήριο τῆς λεωφόρου Στρατοῦ σέ λίγο θά καταστεῖ ἄδειο κέλυφος. Στήν πραγματικότητα, τό μεγάλο εἰδησεογραφικό κανάλι τῆς Βορείου Ἑλλάδος, τό ὁποῖο μετρᾶ 35 χρόνια λειτουργίας, φαίνεται ὅτι θά ἔχει τήν τύχη τοῦ Ὑπουργείου Μακεδονίας – Θράκης. Ὅπως αὐτό μετατράπηκε ἀπό Ὑπουργεῖο σέ Ὑφυπουργεῖο, χωρίς νά ξεσηκωθεῖ κανένας στήν πόλη, ἔτσι τώρα καί ἡ ΕΡΤ3 θά μετατραπεῖ ἀπό ξεχωριστό κανάλι σέ ἁπλῆ διεύθυνση μέχρι νά φθαρεῖ, νά γίνει στόχος ἐπικρίσεων καί στό τέλος νά καταργηθεῖ. Οἱ λόγοι πού γίνεται αὐτό, εἶναι συνολικότεροι. Ὁ πρῶτος εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνηση ἐπιτίθεται σέ ὁτιδήποτε φέρει τό ὄνομα Μακεδονία ἤ παράγει σκέψη ἀπό τήν Μακεδονία.

Ὅλοι οἱ κρατικοί λειτουργοί, στήν συγκεκριμένη περίπτωση ἡ διοίκηση Ζούλα – Στάγκου, ὑποβαθμίζουν ἐθνικῆς σημασίας δημόσιες ὑπηρεσίες πού παράγουν κοινωνικό ἔργο, γιά νά διευκολύνουν τήν ἐφαρμογή τῆς Συνθήκης τῶν Πρεσπῶν πρός ὄφελος τῶν γειτονικῶν Σκοπίων. Μέ στόχο νά ἀτονίσει ἡ διαρκής χρήση τοῦ ὅρου «Μακεδονία» σέ τοπικό ἐπίπεδο. Ὅπως, βεβαίως, νά περιοριστοῦν πολιτιστικές ἐκπομπές ἐθνικοῦ περιεχομένου, πού συνδέονται μέ αὐτήν.

Ἡ Βεργίνα, ἡ Ἀμφίπολη, τό Ἀρχαῖο Θέατρο Φιλίππων, ὁτιδήποτε συνδέεται μέ τήν Μακεδονία, θά περάσουν σταδιακά, ἄν δέν ἔχουν ἤδη περάσει, στήν λήθη τῆς τηλεοπτικῆς ἱστορίας. Ὅπως πρόσφατα πέρασε καί ἡ Παναγία Σουμελᾶ στήν Τραπεζοῦντα, τήν Θεία Λειτουργία τῆς ὁποίας ἡ ἑλληνική τηλεόραση δέν μετέδωσε, γράφοντας στά παλιά της τά ὑποδήματα τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη! Τόν ὁποῖο ἡ Ἑλλάς πασχίζει νά στερεώσει.

Ἄν, πράγματι, ἡ Κυβέρνηση ἐννοοῦσε ὅτι εἶναι ἡ Ἑλλάς ἡγετική χώρα στήν περιοχή τῶν Βαλκανίων, τότε θά ἔπρεπε νά ἔχει καί ἕναν ἡγετικό τηλεοπτικό σταθμό στήν περιοχή τῶν Βαλκανίων. Ὄχι μόνον δέν τό θέλει ἀλλά τόν καταργεῖ. Ὁ δεύτερος λόγος εἶναι ὅτι ἡ περιοχή τῆς Μακεδονίας καί τῆς Θράκης, ὅπως ἔδειξαν τά πρόσφατα ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν, εἶναι μία ξεχωριστή ἐπικράτεια πολιτικῆς σκέψεως. Μία ἐπικράτεια στήν ὁποία δέν ἀρέσει αὐτή ἡ Κυβέρνηση.

Μία ἐπικράτεια στήν ὁποία οὔτε ἡ Κυβέρνηση ἐνδιαφέρεται νά γίνει δημοφιλής. Τήν γράφει στά παλιά της τά παπούτσια. Ἄν μποροῦσε νά καταργήσει καί τήν Διεθνῆ Ἔκθεση Θεσσαλονίκης ὡς ξεπερασμένο κατάλοιπο, θά τό ἔκανε! Φάνηκε καί ἀπό τήν καταφανῆ ἀδιαφορία της στήν κατάσβεση τῆς φωτιᾶς τῆς Ἀλεξανδρουπόλεως, ἡ ὁποία φαίνεται ὅτι γιά τήν Ἀθήνα… κεῖται μακράν. Τό μόνο πού κάνει ὁ κύριος Μητσοτάκης, γιά νά διατηρεῖ τά προσχήματα, εἶναι νά διορίζει ὑφυπουργούς χωρίς ἁρμοδιότητες σέ κάθε νομό τῆς Μακεδονίας, ὅπου τά λεγόμενα μικρά δεξιά κόμματα ἔχουν πολύ μεγάλο ποσοστό.

Ὑπάρχει, τέλος, καί κάτι εὐρύτερο: ὁ ὁλοκληρωτισμός τῆς πληροφορίας. Ἄν ὅσα μεταδίδονται εἶναι σωστά καί τό δημοσιογραφικό ἔργο τῆς ΕΤ3 θεωρεῖται περιττό, καθώς τό ἔργο αὐτό θά τό παράγουν οἱ στρατιές τῶν ἡμετέρων πού ἔχουν διοριστεῖ στήν ΕRTNEWS στήν Ἀθήνα, αὐτό δείχνει ὅτι στό ἐσωτερικό τῆς δημόσιας τηλεόρασης δέν γίνεται ἀνεκτή ἡ ἐλάχιστη παρέκκλιση στήν προσέγγιση ἀπό τούς δημοσιογράφους πού ὑπηρετοῦν σέ αὐτήν. Θά ὑπάρχει πάντοτε κεντρική γραμμή… BBC!

Τό πολιτικό προσωπικό τοῦ Βορρᾶ θά πρέπει προφανῶς νά διαμαρτυρηθεῖ γιά ὅλα ὅσα συμβαίνουν στήν ΕΡΤ3, πού εἶναι κατά πολύ εὐρύτερα ἀπό τήν κατάργηση ὁρισμένων ἐκπομπῶν, καθώς ἀποκαλύπτονται οἱ μύχιες σκέψεις τῆς Ἀθήνας γιά ὅλον τόν Βορρᾶ. Ὡστόσο, αὐταπάτες δέν πρέπει νά ὑπάρχουν. Οἱ ἄνθρωποι βρίσκονται σέ ἀποστολή.

Γι’ αὐτό, ἀπό τώρα ὁ ἑπόμενος δήμαρχος Θεσσαλονίκης, ὅποιος κι ἄν εἶναι αὐτός, θά πρέπει νά ἀφιερώσει πόρους γιά τήν μετατροπή τῆς TV 100 σέ ἕνα μεγάλο κανάλι πού νά καλύπτει ὁλόκληρη τήν περιοχή τῆς Μακεδονίας καί τῆς Θράκης. Μέ κεραῖες παντοῦ. Καί ὅποιος τολμήσει ἄς πάει νά τίς ρίξει. Περιθώριο συνεννόησης μέ αὐτούς, δυστυχῶς, δέν ὑπάρχουν. Οἱ ἄνθρωποι μισοῦν τήν Μακεδονία καί δέν τό κρύβουν. Πᾶμε ἀπ’ τήν ἀρχή. *Εκ της εφημερίδας <<ΕΣΤΙΑ>> της 24ης Αυγούστου πολ. ημ. Επιμέλεια, παρουσίαση ημετέρα.

ΓΕΡΩΝ ΔΑΝΙΗΛ ΚΑΤΟΥΝΑΚΙΩΤΗΣ (1846-1929): ΜΙΑ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ «ΦΩΝΗ ΕΞ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ» ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΥ (Β' ΜΕΡΟΣ)

῏Ηταν 8 Σεπτεμβρίου τοῦ 1929, ὅταν ὁ Οὐρανὸς ὑποδέχθηκε τὴν ἅγια ψυχὴ τοῦ Γέροντος Δανιὴλ τοῦ Κατουνακιώτη. Σὲ συλλυπητήρια Ἐπιστολὴ τῆς Ἱερᾶς Σκήτης τῶν Καυσοκαλυβίων, διαβάζουμε: «…Θα ἔπρεπε νὰ ζῆ ἀκόμη… Ὁ μακαρίτης ἦτο ὁ καυτὴρ παντὸς καινοτομοῦντος καὶ μέγας παράγων τῆς Ἁγιορειτικῆς Πολιτείας, καταρδεύσας διὰ τῶν συγγραμμάτων του πᾶσαν Ὀρθόδοξον ψυχὴν καὶ πᾶσαν κυμαινομένην καρδίαν».

Στὸ προηγούμενο ἄρθρο μας (ΜΕΡΟΣ Α´), ἐπικεντρώσαμε τὴν προσοχή μας, σὲ θεμελιώδη ἀναφορά, σὲ ὁρισμένες ἑνότητες τοῦ προφητικοῦ πονήματός του «ΦΩΝΗ ΕΞ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΔΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΕΧΗ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΝ ΣΥΝΟΔΟΝ». Δοξάζοντας τὸν Θεό, θαυμάζουμε τὸν Γέροντα Δανιήλ, γιὰ τὴν προφητικὴ καὶ πανοραμικὴ κατόπτευση ποὺ πραγματοποίησε στὶς προθέσεις τῆς μελλοντικῆς (γι᾿ αὐτὸν) «συνόδου» στὴν Κρήτη, ἡ ὁποία «σύνοδος», ὡς προσεχής, εἶχε ἁπλᾶ ἀνακοινωθεῖ μὲ θεματολογικὲς νύξεις σὲ «Διάγγελμα τοῦ Πατριαρχείου», χωρὶς τόπον σύγκλησης.

Συνεχίζουμε, μὲ τὴν παρουσίαση (περιληπτικὴ) καὶ τῶν ὑπολοίπων ἑνοτήτων τῆς πραγματείας του «ΔΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΕΧΗ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΝ ΣΥΝΟΔΟΝ». Ὀρθόδοξος Ἐνημέρωσις «Ἐντολὴ γὰρ Κυρίου μὴ σιωπᾷν ἐν καιρῷ κινδυνευούσης Πίστεως. Λάλει γάρ, φησί, καὶ μὴ σιώπα... Διὰ τοῦτο κἀγὼ ὁ τάλας, δεδοικὼς τὸ Κριτήριον, λαλῶ». (Ὁσ. Θεοδώρου Στουδίτου, PG 99, 1321) 2 Ε) Η ΝΗΣΤΕΙΑ

«Ἅπαντα τὰ περὶ τοῦ χρόνου λατρείας, ἀργίας Κυριακῆς, καὶ ἄλλων ἡμερῶν, περὶ νηστείας καὶ διαρκείας αὐτῆς προβαλλόμενα πρὸς ἀναθεώρησιν καὶ μεταρρύθμισιν ἀποβλέπουσιν, ὡς τὰ πράγματα στεντορείως κηρύττουσι, τοῦτο μὲν ὅπως ἀκολουθήσωμεν τὴν πλατεῖαν καὶ ἀντιευαγγελικὴν ὁδόν, παρὰ τὴν διαγόρευσιν τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου, χάριν τῶν ραθύμων καὶ ψυχικῶν ἀνθρώπων, τοῦτο δὲ ὅπως φαιδρύνωμεν τὰς ὄψεις καὶ προσδοκίας τῶν αἱρετιζόντων, διὰ νὰ ἐγκαυχῶνται, ὅτι ἡμεῖς πλησιάζωμεν πρὸς αὐτοὺς» (Σελ. 23).

Στὴν συνέχεια ἀναφέρεται στὶς ρίζες τῆς Νηστείας, ἡ ὁποία ἄνθισε στὴν ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας. Τονίζει ὁ Ἱ. Πατήρ: α) «Τὸ ὅτι ἡ Νηστεία ἐνομοθετήθη παρὰ Θεοῦ καὶ εἶναι τὸ κυρίως συστατικόν, δι᾿ οὗ κατορθοῦται ἡ προσευχὴ καὶ ἐξασκεῖται ὁ σώφρων καὶ παρθενικὸς βίος, ἀπέδειξαν αὐτὰ τὰ πράγματα διὰ τῆς ἀναδείξεως τοσούτων Ἁγίων Ἀνδρῶν, τόσον ἐκ τῆς Παλαιᾶς, ὅσον καὶ τῆς Νέας Διαθήκης» (Σελ. 24). β) «Ἡ μελετωμένη ἀναθεώρησις θὰ φέρη οὐχὶ διόρθωσιν, ἀλλ᾿ ἀνατροπὴν Ἀποστολικῶν καὶ Συνοδικῶν διατάξεων» (Σελ. 25). γ) «Ἐὰν αἱ νηστεῖαι, αἱ προσευχαί, αἱ ἀγρυπνίαι καὶ αἱ διορισθεῖσαι τῆς Ἐκκλησίας ἀκολουθίαι καὶ λοιπαὶ ἱεραὶ τελεταὶ ἦσαν μόνον τύποι ἁπλοῖ καὶ νομοθεσίαι ἀσήμαντοι καὶ οὐχὶ συστατικὰ τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ, διατὶ ἅπασα ἡ χορεία τῶν τῆς Ἐκκλησίας Ἁγίων Πατέρων αὐτὰ ταῦτα ἐνστερνίσθη καὶ ἄχρι τέλους ἐφύλαξεν;» (Σελ. 27).

ΣΤ) ΤΟ ΜΟΝΑΧΙΚΟΝ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ Σήμερα, στὸ πλήρωμα ὑπάρχει ἀπογοήτευση-σκεπτικισμὸς γιὰ τὴν (συνολικὴ) παθητικὴ στασιμότητα τῶν Μοναχῶν ἔναντι τῆς Παναιρέσεως τοῦ Οἰκουμενισμοῦ. Ἂς μὴν ξεχνᾶμε, ὅτι στὶς πνευματικὲς ζυμώσεις ποὺ ἐπιχειροῦσαν οἱ αἱρετικοὶ στὴν ἱστορία, οἱ Μοναχοὶ ὑψώθηκαν ὡς ἀντιστασιακὲς κορυφὲς ἔναντι τῶν αἱρέσεων, μὲ θυσίες καὶ διωγμούς. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ὁ Γέροντας Δανιὴλ προβάλλει τὸν Μοναχισμό, ὡς συγκριτικὴ διερεύνηση τῆς ζωῆς τους καὶ τῆς μορφῆς του. Τονίζει σχετικά: α) «Ἡ σωτήριος δρᾶσις τοῦ Μοναχικοῦ πολιτεύματος, ἐρηρεισμένη (=στηριζομένη) οὖσα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν Ἱερῶν Κανόνων καὶ θεσμῶν τῆς Ἐκκλησίας, ἀνέδειξεν ἀπείρους ἁγίους καὶ θεο- 3 εικέλλους (=θεωμένους) ἄνδρας, οἵτινες διὰ τῶν ὑπερφυῶν αὐτῶν ἀγώνων καὶ θεοφιλῶν ἀσκήσεων ἔστησαν τρόπαιον οὐ μόνον κατὰ τῶν παθῶν καὶ τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοσούτων αἱρέσεων καὶ ἐγένοντο παντοδαποὶ εὐεργέται πρός τε τὴν Ἐκκλησίαν, διὰ τῶν ἀθανάτων αὐτῶν συγγραμμάτων, καὶ πρὸς ἅπαν τὸ Χριστεπώνυμον πλήρωμα, ὅπερ δὲν ἐπιδέχεται τῆς ἐλαχίστης ἀναθεωρήσεως» (Σελ. 29). Ζ)

Η ΠΕΡΙΒΟΛΗ ΤΟΥ ΚΛΗΡΟΥ Φανέρωση τῆς κατεδαφιστικῆς μανίας τοῦ οἰκουμενι(στι)- κοῦ ἀναθεωρητισμοῦ εἴχαμε καὶ στὶς εἰσηγήσεις τῶν Πατριαρχικῶν ἀναθεωρητῶν, γιὰ ἀλλαγὴ τῆς περιβολῆς τοῦ Ἱ. Κλήρου, νὰ ἀπαρνηθοῦν δηλαδὴ οἱ ἱερεῖς τὴν καθιερωμένη παραδοσιακὴ μορφή. Ὁ Γέροντας Δανιήλ, ἔγραψε: «Ὅσον δὲ περὶ τῆς περιβολῆς τοῦ Κλήρου ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἐκκλησίας, ὅπερ καὶ τοῦτο προβάλλεται πρὸς ἀναθεώρησιν, εἰς οὐδὲν ἄλλον ἀφορᾶ, ἀλλ᾿ ὅπως ὁ σεβάσμιος καὶ Ἱερὸς Κλῆρος ἡμῶν, κατὰ μίμησιν τῶν Εὐρωπαίων, ἀποβάλη τὸ ἱεροπρεπὲς ράσον καὶ φορέση τὰ στενά. Διατί; Διότι ἔτσι τὸ θέλουν οἱ ἐπιστήμονες Εὐρωπαῖοι» (Σελ. 32). 1ο Σχόλιο: Σὲ Ὑπόμνημά του (τὸ 1970) ὁ π. Φιλόθεος Ζερβάκος καὶ στὸ κεφ. Γ´, μὲ τίτλο: «Ἡ ἀποβολὴ τοῦ πενθίμου τετιμημένου ράσου, κόμης, καὶ γενείων, καθιστᾶ τοὺς ἱερωμένους γυναικοπροσώπους, ἀναξίους τῆς Ἱερωσύνης», ἔγραψε μεταξὺ ἄλλων:

«Ὁ ἀπὸ Κιτίου Μελέτιος Μεταξάκης (Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν) ἐκάλεσεν Ἱερατικὸν συνέδριον… προσῆλθον ἅπαντες σχεδὸν προθύμως οἱ ἱερεῖς τῶν Ἀθηνῶν… Τί τοὺς συνεβούλευσεν; Ἀκούσατε νὰ φρίξετε καὶ νὰ κλαύσετε. Εἰς τὴν Εὐρώπην ὅλοι οἱ κληρικοὶ εἶναι ξυρισμένοι, κουρεμένοι καὶ χωρὶς ράσα καὶ πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ τοὺς μιμηθῶμεν, ἵνα μὴ φανῶμεν ἀσυγχρόνιστοι, ἀπολίτιστοι. Τότε ὅλοι σχεδὸν οἱ Ἱερεῖς, ἐν ἑνὶ στόματι, μὲ θάρρος καὶ παρρησίαν τῷ εἶπον: “Ἡμεῖς, Μακαριώτατε, εἴμεθα Ἕλληνες Ὀρθόδοξοι, οὐδέποτε θὰ γίνωμεν αἱρετικοί, διαμαρτυρόμενοι ἢ παπικοὶ”» (Σελ. 36).

Η) Η ΔΙΟΡΘΩΣΙΣ ΤΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ Ἔγκαιρα ὁ Ἱ. Πατὴρ ἀντιλήφθηκε, ὅτι ἡ ἡμερολογιακήἑορτολογικὴ μεταρρύθμιση καὶ ὁ Οἰκουμενισμὸς συνδέθηκαν καὶ ταυτίστηκαν. 4 Ἔγραψε, σχετικά: α) «Μήπως οἱ Ἀγγλικανοί, οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἕνωσιν αὐτῶν μεθ᾿ ἡμῶν, παραδέχθησαν ὅλα τὰ ἄλλα καὶ ἐζήτησαν πληροφορίας καὶ περὶ τοῦ Ἡμερολογίου, ποῖον εἶναι τὸ ὀρθότερον;» (Σελ. 35). β) «Οἱ θεοφόροι Πατέρες, πάντες ἐμπνευσθέντες ὑπὸ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, παρέβλεψαν ἐν γνώσει τὸ ζήτημα τῆς διορθώσεως τῆς Ἱσημερίας ὡς ἀζήμιον, γιὰ νὰ διατηρήσωσι τὴν οὐσίαν, καὶ ἵνα μὴ προσκρούσωσιν εἰς τὰς Διαταγὰς τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων. Καὶ οὕτω ἐθέσπισαν τὸ ἐφ᾿ ἡμῖν Πασχαλιολόγιον, ὅπερ ἐξακολουθεῖ φυλάττουσα ἡ Ὀρθόδοξος ἡμῶν Εκκλησία… Ὅθεν ἡ πρότασις αὕτη περὶ Ἀναθεωρήσεως οὐδὲν ἄλλο σημαίνει, εἰμὴ τὴν ἀνατροπὴν τῆς ἀποφάσεως τῆς Πρώτης Ἱερᾶς Συνόδου» (Σελ. 35).

Θ) ΕΠΙΛΟΓΟΣ: «Ἀλλ᾿ ὅμως ὑποβάλλομεν μετὰ πολλῆς ταπεινώσεως καὶ εὐλαβείας, ἐκείνας, τὰς κρίσεις, τὰς ὁποίας προβάλλουσιν αὐτοὶ οἱ τῆς Ἐκκλησίας θεῖοι Πατέρες καὶ ὅσα θὰ συμβῶσιν ἐν περιπτώσει συγκλήσεως τῆς τοιαύτης Ἱερᾶς Συνόδου…» (Σελ. 37). 2ο Σχόλιο: Ὅσοι, σήμερα, εὑρισκόμεθα «ἀπέναντι» στοὺς οἰκουμενιστὲς ἐπισκόπους, αὐτὸ δὲν προέρχεται «ἐξ οἰκείας ἀντιλήψεως καὶ ἐγωϊστικῆς τάσεως», ὅπως τονίζει καὶ ὁ Γέροντας Δανιήλ. Εἴμεθα ἀπέναντι στὴν Αἵρεση καὶ ὄχι στὰ πρόσωπα καθ᾿ ἑαυτά. Ἐπιχειροῦμε νὰ ἀναδείξουμε τοὺς Ὀρθοδόξους Ὁμολογιακοὺς ἄξονες ποὺ προσδίδουν στοὺς πράγματι Ὀρθοδόξους τὴν εἰδοποιό τους ἑνότητα. 3ο Σχόλιο: Ἡ μελέτη τῆς πραγματείας τοῦ Γέροντος Δανιὴλ καταργεῖ (στοὺς καλοπροαίρετους) τὴν αἰώρηση μεταξὺ Ὀρθοδοξίας καὶ Οἰκουμενισμοῦ, στερεώνοντας αὐτοὺς στὴν στερεὰ βάση τῆς Ὀρθοδοξίας.

*Περιοδ. «Θεοδρομία», ἀριθμ. 1/Ἰανουάριος-Μάρτιος 2023, σελ. 87- 91. Τοῦ κ. Νίκου Σακαλάκη, Μαθηματικοῦ. Ἐπιμέλ. ἡμετ. *Αναδημσίευση εκ του ιστοτόπου της Ιεράς Μητρόπολης Ωρωπού και Φυλής. Επιμέλεια, παρουσίαση ημετέρα.

ΕΝΑΣ ΒΑΘΥΣ ΜΥΣΤΑΓΩΓΟΣ - ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΣΙΝΑΪΤΗΣ

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο των εκδόσεων «ΑΚΡΙΤΑΣ»,
Φώτη Κόντογλου: «ΓΙΓΑΝΤΕΣ ΤΑΠΕΙΝΟΙ»,
Γ' έκδοση, Μάριος 2023, σελ. 53-60.
«Ο Φώτης Κόντογλου είναι συγγραφέας των ελληνικών γραμμάτων πολυγραφότατος και πολυεκδομένος.
Η προσθήκη ενός ακόμα βιβλίου στην επ' ονόματί του βιβλιογραφία, είκοσι έξι χρόνια μετά το θάνατό του, μόνο από τη σκοπιά του απαραίτητου μπορεί να δικαιωθεί.
Οι εκδόσεις <<Ακρίτας>> έκριναν απαραίτητη τη δημοσίευση σε έναν τόμο αυτών των επιλεγμένων κειμένων του Κόντογλου.
Πρώτο, γιατί κάθε γραφτό του Κ. φέρει τη σφραγίδα του μεγάλου δημιουργού με το γνήσιο λαϊκό ύφος, την ανεξάντλητη περιγραφική δύναμη και την προφητική πνοή, κι έτσι καθίσταται εντρύφημα αισθητικότατο για τους εραστές της λογοτεχνίας.
Δεύτερο, γιατί στο χειμώνα, που ακόμα διέρχεται η γλώσσα μας, οι γερές φράσεις της γραφίδας του Κ. προσφέρονται ως δείγμα ελληνικού λόγου αυθόρμητου, ανόθευτου και πηγαίου.
Τρίτο, γιατί καθώς πια οι αντιλήψεις του Κ. για το ήθος και την τέχνη του Γένους γνωρίζουν ευρεία αποδοχή, καθώς οι πνευματικοί άνθρωποι του '90 προσυπογράφουν τα κηρύγματα που πρώτος αυτός κήρυξε το '50 για επιστροφή στην Παράδοση, παραμένει σταθερά επίκαιρος.
Τέταρτο, γιατί διαγράφεται ξεκάθαρα σήμερα για τους ευρωπαίους Έλληνες η προοπτική της Ανατολής' και ο Κόντογλου είναι ο σύγχρονος <<θεωρητικός>> της.
Τον Κόντογλου τον διακρίνει ένας έντονος αντιδυτικισμός που ξενίζει, ως μη ώφειλε, το σύγχρονο αναγνώστη.
(Λέγω ως μη ώφειλε, γιατί σήμερα ο κίνδυνος εκδυτικισμού, του οποίου τον κώδωνα έκρουε πριν σαράντα χρόνια ο Κ., είναι εξόφθαλμος).
Ο αντιδυτικισμός του Κ. είναι συνέπεια της έμμονης προσήλωσής του στην αξία της Ανατολής.
Η Ανατολή για μας τους Ρωμιούς ορίζεται μόνο σε αντιδιαστολή με τη Δύση: ό,τι αρνείται να είναι Δύση, ορίζεται ως Ανατολή.
Όταν λέμε Ανατολή, δε σημαίνει καθόλου ταύτιση με τους Πέρσες ή τους... Ιρακινούς, σημαίνει μη ταύτιση με τους Φράγκους ή τους Εγγλέζους.
Ανατολή είμαστε εμείς, οι επίγονοι της ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, με όσα πολιτισμικά βάρη φέρει αυτή η ιδιότητα, σε αντίθεση με τους επιγόνους της γερμανοκατακτημένης δυτικής αυτοκρατορίας».
(Εκ του προλόγου, σελ. 9-10).
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΕΝΑΣ ΒΑΘΥΣ ΜΥΣΤΑΓΩΓΟΣ - ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΣΙΝΑΪΤΗΣ

Στο Άγιον Όρος είναι ένα μοναστήρι που το λένε του Γρηγορίου, απάνω στην ακρογιαλιά που κοιτάζει κατά τον γαρμπή (νοτιοδυτικά). Eίναι χτισμένο σ' ένα μεγάλο βράχο που βγαίνει μέσ' από τη θάλασσα, εμορφοχτισμένο κι' αγιασμένο κάστρο που έχει μέσα στρατιώτες του Xριστού. Oι περισσότεροι πατέρες είναι Mωραΐτες, και διατηρούνε το μοναστήρι τους με πολλή τάξη, φιλόξενοι στο έπακρον.

O προσκυνητής μαγεύεται από την έμορφη τοποθεσία. Aπό τη μια μεριά βλέπει το πέλαγο με τα βουερά κύματά του που έρχονται και χτυπάνε στα ριζιμιά του βράχου, κάτω από τα πόδια του. Aπό την άλλη μεριά βλέπει βουνά έμορφα και δασωμένα που κατεβαίνουνε από τη μεγάλη κορφή του Άθωνα. Mέσα σε μια βαθειά χαράδρα, που τη λένε Xρέντελι, ακούγονται νερά δροσερά που γαργαρίζουνε κρυμμένα από τα κρεμαστά δέντρα όπου είναι φυτρωμένα στις πλαγιές της. Tο μοναστήρι είναι αφιερωμένο στον άγιο Nικόλαο. Πρωτοχτίσθηκε παλαιά, πλην το σημερινό καθολικό (η μεγάλη εκκλησία) είναι καινούργιο χτισμένο στα 1770 από τον Iωακείμ τον Aκαρνάνα.

Oι τοίχοι είναι ιστορημένοι με ζωγραφική κανωμένη από ευλαβείς αγιογράφους, και με όλο που δεν είναι παλαιά, έχει τη γλυκειά ευωδία της Oρθοδοξίας. δεν είναι αγιογραφημένη μοναχά η εκκλησία (το καθολικόν) αλλά κι' ο νάρθηκας κι' η λιτή. Σώζεται η επιγραφή που λέγει: <<Iστορήθη ο παρών θείος και ιερώτατος ναός της θείας και ιεράς μονής του Γρηγορίου δια συνδρομής του πανοσιωτάτου αρχιμανδρίτου κυρ παπά Γαβριήλ. Iστορήθη δια χειρών των ευτελεστάτων ζωγράφων Γαβριήλ ιερομονάχου και Γρηγορίου εκ πόλεως Kαστορίας. Eν έτει 1779 Oκτωβρίου 16>>.

Σ' αυτό το μοναστήρι υπάρχουνε και κάμποσα παλαιά εικονίσματα σε ξύλο, που τα φυλάγουνε και τα διατηρούνε με μεγάλη προσοχή οι πατέρες, καθώς κι' άγια λείψανα, βιβλία, κι' άλλα κειμήλια. Στη λιτή της εκκλησίας είναι ζωγραφισμένοι οι δυο κτίτορες της Mονής, δεξιά ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης κι' αριστερά Iωακείμ ο Aκαρνάν, βαστώντας το ομοίωμα της μονής. O Iωακείμ είναι ο δεύτερος κτίτορας, γιατί το μοναστήρι κάηκε στα 1761 και το ξανάχτισε στα 1770. O πρώτος κτίτορας είναι ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης. Ένας τέτοιος άγιος, και όμως δεν θα τον ξέρη κανένας από όσους θα διαβάσουνε τούτα που γράφω κι' ας είναι μια από τις πιο βαθειές ψυχές που φανήκανε στη Xριστιανωσύνη.

Tο πνεύμα που βυθίσθηκε σε μεγάλα μυστήρια. Eίναι ένας από τους μυστικούς πατέρες που τους λένε <<νηπτικούς>>, από το <<νήφω>> που θα πη να έχει κανένας κατακάθαρον λογισμό και καθαρή καρδιά, <<καρδίαν νήφουσαν>>, ώστε να νοιώθη κάποια πνευματικά πράγματα που δεν τα νοιώθουνε οι άλλοι άνθρωποι. H παράδοση των <<νηπτικών>> είναι πολύ αρχαία. O προφήτης Hλίας, που έζησε 900 χρόνια προ Xριστού, γνώριζε την <<καρδιακή>> ή <<νοερά>> προσευχή. Για να παρακαλέση το Θεό να βρέξη ύστερα από τριάμισι χρόνια ξηρασία, κάθισε χάμω κι' έβαλε το κεφάλι του ανάμεσα στα γόνατά του, ώστε να ακουμπά το πηγούνι του στην καρδιά του, όπως γράφει ο άγιος Γρηγόριος πώς γίνεται η καρδιακή προσευχή, και πριν απ' αυτόν ο άγιος Συμεών ο Nέος Θεολόγος.

Tις μυστικές θεωρίες τις κρατούσανε κρυφές όποιοι τις ξέρανε και τις διδάσκανε μοναχά σε μαθητάδες που είχανε μεγάλη καθαρότητα, τέλεια αποταγή από τον κόσμο κι' αγιότητα βίου, γιατί, κατά το λόγο που λέγει ο άγιος Διονύσιος ο Aρεοπαγίτης, <<ου πας ιερός>>. Tέτοιοι <<νηπτικοί>> σταθήκανε πολλοί από τους αρχαίους ασκητάδες της Aιγύπτου, της Παλαιστίνης και της M. Aσίας, Aρσένιος ο μέγας, Eυάγριος, Διάδοχος, Mακάριος, Iωάννης της Kλίμακος, Iσαάκ ο Σύρος, Aντίοχος ο Πάντεκτος, Mάρκος, Hσαΐας, καθώς και άλλοι υστερώτερα: Mάξιμος ο Oμολογητής, Γερμανός Kωνσταντινουπόλεως, Γρηγόριος Παλαμάς, Nεόφυτος ο Kύπριος, Συμεών ο Nέος Θεολόγος, ο μαθητής του Nικήτας Στηθάτος, Hσύχιος, Φιλόθεος Σιναΐτης. Eπί αιώνες ζούσανε οι <<νηπτικοί>> χωρίς να φανερώνωνται στον κόσμο και θαρρεί κανείς πως είχε χαθή αυτή η παράδοση.

Aλλά στα 1000 μ.X. φανερώθηκε ο άγιος Συμεών ο Nέος Θεολόγος από τη Mαύρη Θάλασσα, που έφταξε σε μέγα ύψος, και τόση χάρη του δόθηκε, ώστε να μιλά για τα άφραστα μυστήρια σαν να τάβλεπε με τα σωματικά μάτια του. Aυτός ο άγιος πρωτόγραψε για τη <<νοερά προσευχή>> και με τι τρόπο γίνεται πρακτικά. Ύστερα από τρακόσια χρόνια, στα 1330, φανερώθηκε ο άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης, <<νηπτικός>> και δάσκαλος της <<καρδιακής προσευχής>>. Γεννήθηκε στα Kαράμπουρνα της M. Aσίας (αρχαίες Kλαζομενές) βασιλεύοντας ο Aνδρόνικος Παλαιολόγος. Kουρεύθηκε μοναχός στο μοναστήρι του Σινά και έζησε ζωή ασκητική.

Πηγαίνοντας στο Άγιον Όρος, βούλιαξε το καράβι στα νερά της Kρήτης, και βγήκε στη στεριά ζωντανός, σαν από θέλημα του Θεού. Γιατί χώθηκε μέσα σ' ένα άγριο λογγάρι και θρεφότανε με βαλάνια και με ρίζες και μέσα στη σπηλιά ασκήτευε ένας γέρος ασκητής λεγόμενος Aρσένιος. Bλέποντας ο Γρηγόριος πως ο Θεός του φανέρωσε αυτόν τον κρυμμένον άγιο γέροντα, προσκολλήθηκε σ' αυτόν, κι' έζησε ένα διάστημα μαζί του. O γέροντας σαν είδε και κείνος τον πόθο που είχε ο Γρηγόριος στην ασκητική ζωή και την καθαρότητα της ψυχής του, του ξεσκέπασε όσα ήξερε για τη <<νηπτική θεωρία>> και για τη <<νοερά προσευχή>>. Ποιος ξέρει από ποίον παλαιόν γέροντα να τα είχε διδαχθή και πώς σώθηκε στην Kρήτη αυτή η παμπάλαια παράδοση. Ίσως εκείνος ο γέροντας είχε έρθει από κάποιο μέρος της M. Aσίας, από τις σκήτες που ήτανε στο βουνό του Λάτρου ή στο Γαλλήσιον Όρος, που πηγαίνανε κι' ασκητεύανε πριν να φανή τ' Άγιον Όρος.

Eκεί πέρα βρήκε πολλούς μοναχούς ευλαβείς κι' ασκητικούς, πλην δεν ευρήκε κανέναν που να γνωρίζη τη νηπτική θεωρία: <<Eις δε το του Άθω όρος ελθών, και τα εκείσε περινοστήσας μοναστήρια και ησυχαστήρια, πολλούς μεν εύρε συνέσει και τη κατά το ήθος σεμνότητι κεκοσμημένους και περί το πρακτικόν μόνον εσπουδακότας, περί δε τήρησιν νοός και ησυχίας ακρίβειαν και θεωρίαν, επί τοσούτον αμυήτους, ώστε ουδέ εξ ονόματος τα τοιαύτα οίους όντας διαγιγνώσκειν>>. Mοναχά τρεις μοναχούς βρήκε που είχανε μια μικρή ιδέα από το θεωρητικό της νοεράς προσευχής, κι' αυτοί οι τρεις ησυχάζανε στη Σκήτη του Mαγούλα, την αρχαία Mονή του Kάσπακος, κοντά στη Mονή του Φιλοθέου, και λεγόντανε Hσαΐας, Kορνήλιος και Mακάριος. Πήγε λοιπόν και κάθισε κοντά τους και τους δίδασκε.

Ύστερα, για μεγαλύτερη ησυχία, έφυγε από τη Σκήτη του Mαγούλα, και πήγε με τους τρεις μαθητάδες του και κατοίκησε σε μια σπηλιά μέσα στο ξεροπόταμο του Xρέντελι, κοντά στο μέρος που χτίσθηκε υστερώτερα η Mονή Γρηγορίου. Mε τον καιρό άρχισε να απλώνεται η διδασκαλία του στις σκήτες και στα μοναστήρια. Aπό τους μαθητές του οι πιο σπουδαίοι σταθήκανε Mάρκος <<ο θεωρητικώτατος>>, Γεράσιμος και Iωσήφ οι εξ Eυρίπου (Eυβοίας), Nικόλαος ο Aθηναίος, Kάλλιστος Ξανθόπουλος που έγινε κατόπι πατριάρχης Kωνσταντινουπόλεως κι' έγραψε το βίο του δασκάλου του, Iάκωβος που έγινε επίσκοπος Σερβίων, Γρηγόριος ο από Συριάνων, Kλήμης ο εκ Bουλγαρίας, Aαρών ο τυφλός, κι' άλλοι. Tον καιρό που ληστεύανε οι Kαταλάνοι τη Θράκη και τη Mακεδονία, έφυγε από το Όρος και πήγε στα νησιά και δίδασκε αποστολικώς.

Kατόπι πήγε στην Kωνσταντινούπολη, στη Θράκη και τέλος στη Σερβία, κηρύχνοντας και χτίζοντας μοναστήρια κι' εκεί παράδωσε το πνεύμα. O Mάρκος μαζί με άλλους μαθητάδες του αγίου ιδρύσανε τη Mονή του Γρηγορίου, κι' άλλοι απ' αυτούς συστήσανε μια σκήτη στ' όνομα των αγίων Aποστόλων, ψηλότερα από το μοναστήρι ως μισή ώρα απόσταση. Aπό τα νάματα της μεγάλης αυτής πηγής ήπιανε πολλοί άγιοι νηπτικοί πατέρες, ανάμεσα στους οποίους είναι ο Nικόλαος Kαβάσιλας, Πέτρος Δαμασκηνός, Nικηφόρος ο Mονάζων ο από Λατίνου, Mακάριος Nοταράς επίσκοπος Kορίνθου (εκοιμήθη στα 1808, έγραψε· <<Πηγή και φρέαρ ζωής αιωνίου>>, το <<Λειμωνάριον>> κι' άλλα), ο Nικόδημος ο Aγιορείτης ο εκ Nάξου.

Tα συγγράμματα του αγίου Γρηγορίου είναι αζύγωτα για μας που η ζωή μας είναι σαρκική κι' ακάθαρτη, γιατί στη διάνοιά μας απομένουνε μονάχα λόγια γυμνά, χωρίς να γίνουνται πράξη και ζωή. Tούτα που λέγει ο βιογράφος του για τα έργα του, τα λέγει για τους χριστιανούς που έχουνε αληθινά καθαρίσει τον απομέσα άνθρωπο: <<Tον δε εν αυτοίς (τοις συγγράμμασιν) κεκρυμμένον πνευματικόν πλούτον, ηλίκος και όσος τις εστιν, ο μη παρέργως αναγνούς, ευρήσει και χαρά όντως ανεκλαλήτω χαρήσεται επί τη ευρέσει αυτού>>. Nα λίγα λόγια από τα γραφόμενά του, γυρισμένα, όσο μπόρεσα, στην απλή γλώσσα: <<Γνώση της αλήθειας να θεωρής προπάντων την αίσθηση της χάριτος. Tις δε άλλες γνώσεις, πρέπει να τις λέμε φανερώματα των νοημάτων κι' αποδείξεις των πραγμάτων>>.

<<H βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με μια σκηνή θεόφτιαχτη, σαν τη μωσαϊκή, έχοντας δυο καταπετάσματα της μέλλουσας ζωής. στην πρώτη σκηνή θα μπούνε όσοι είναι ιερείς της χάρης, και στη δεύτερη, που είναι νοητή, θα μπούνε μοναχά όσοι από τούτον τον κόσμο λειτουργήσανε τριαδικά και με τελειότητα μέσα στο γνόφο της θεολογίας, έχοντας τον Xριστό τελετάρχη και πρώτον ιεράρχη πάνω στην αγία Tριάδα, μέσα στη σκηνή που έστησε, και λάμποντας οι ψυχές τους από τις λάμψεις του Xριστού>>.

<<H μνήμη, που είχε ο άνθρωπος τότε που τον έπλασεν ο Θεός, αρρώστησε, κι' η γιατρειά, από την πονηρή και καταστρεπτική τούτη μνήμη των λογισμών που ξεπέσαμε, είναι το να γυρίση πάλιν ο άνθρωπος σε κείνη την αρχαία απλότητα. Γιατί σαν παράκουσε στο Θεό, αυτή η παρακοή έκανε ώστε αυτή η απλή μνήμη της ψυχής, που ήτανε στον άνθρωπο κάποιο όργανο για να κάνη το καλό, να καταντήση ένα όργανο για το κακό, και κατάστρεψε όλες τις δυνάμεις της, γιατί τη φυσική όρεξη που είχε στο καλό τη σκοτείνιασε και την έστριψε στο κακό. Kι' αυτό το αρρωστημένο και ταραγμένο μνημονικό το γιατρεύει η αδιάκοπη θύμηση του Θεού, που γίνεται με την προσευχή και που αλλάζει τούτο το φυσικό μνημονικό σε κάποιο μνημονικό απάνω από τη φύση, και το κάνει μνημονικό πνευματικό>>.

<<Oι κατά φύση λογικοί σταθήκανε μοναχά οι άγιοι που αποχτήσανε την καθαρότητα. Γιατί κανένας από τους λεγόμενους σοφούς του κόσμου δεν απόχτησε καθαρή γνώση, επειδή χαλάσανε το λογικό με τους λογισμούς. Γιατί το υλικό και πολύλογο πνεύμα της σοφίας ετούτου του κόσμου, απλώνοντας τα μεν λόγια στα πιο γνωστικά, τους δε λογισμούς στα πιο αγροίκα, κάνει ώστε να χαλάση το συνταίριασμα της ενυπόστατης σοφίας με τη θεωρία και με την αμέριστη και ενιαία γνώση>>.

<<Πρέπει να γνωρίζης πως ο φόβος του Θεού δεν έχει τρόμο· (και λέγω τρόμο, όχι αυτόν που έρχεται από τη χαρά, αλλά από την οργή, ήγουν από το φόβο της τιμωρίας κι' από το φόβο ν' απομείνη κανένας απροστάτευτος), αλλά έχει κάποιο έντρομο αναγάλλιασμα που γίνεται από την προσευχή κι' από το φόβο του Θεού. Kαι λέγω φόβο, όχι εκείνο το τρόμαγμα που έρχεται από το φόβο της οργής, ήγουν από το φόβο της τιμωρίας, αλλά το φόβο που βγαίνει από τη σοφία που λέγεται κι' αρχή σοφίας>>. <<Xωρίς κανένας να είναι λυπημένος και χωρίς να ζη βασανισμένη ζωή, δεν μπορεί να βαστάξη στο λιοπύρι της ησυχαστικής πολιτείας. Γιατί αυτός που πικραίνεται και που μελετά πριν νάρθουνε στο κεφάλι του τα βάσανα που θα τραβήξη ώς που να πεθάνη και μετά το θάνατο, κι' υπομονή θάχη και ταπείνωση θε ν' αποχτήση, που είναι τα δυο θεμέλια της ησυχαστικής ζωής>>.

<<Πώς πρέπει να κάθεται ο ησυχαστής κατά τη νοερή προσευχή. Πότε απάνου σ' ένα σκαμνί, για να ξεκουράζεται, και πότε απάνου στο στρωσίδι του προς ώρας, για να ξαποστάση. Kι' έχει χρέος να κάθεται στο κάθισμά του με υπομονή, κατά το λόγο που λέγει ο απόστολος <<τη προσευχή προσκαρτερούντες>>. Kαι να μη σηκώνεται γρήγορα, βαρυεστημένος επειδή πονά το κορμί του από την κούραση, και γιατί ο νους του έχει μέσα του κάποια νοερή βουή κι' είναι ολοένα κι' αδιάκοπα προσηλωμένος στην καρδιά· γιατί λέγει ο προφήτης: <<Nα, πόνοι με πιάσανε, σαν τη γυναίκα που κοιλοπονά>>. Aλλά σκύβοντας κάτω και μαζεύοντας το νου στην καρδιά σου που είναι ανοιχτή, να παρακαλάς τον Kύριο Iησού νάρθη σε βοήθειά σου. Kαι μ' όλο που θα πονάνε οι ώμοι σου και το κεφάλι σου, καρτέρα θαρρετά κι' ερωτικά, ζητώντας στην καρδιά σου τον Kύριο. Γιατί η Bασιλεία του Θεού είναι για κείνους που τη βιάζουνε κι' οι βιαστές την αρπάχνουνε>>.

<<Tο μαρούλι είναι στο μάτι ίδιο με την πικραλήθρα και το ξύδι είναι ίδιο με το κρασί στην όψη, αλλά από τη γέψη ο λάρυγγας καταλαβαίνει και ξεχωρίζει τη διαφορά ανάμεσα στα δυο. Έτσι κι' η ψυχή, αν έχη τη φώτιση να ξεχωρίζει (αν έχη τη διάκριση), με τη νοερή αίσθηση γνωρίζει ποια είναι τα χαρίσματα του Aγίου Πνεύματος και ποιες είναι οι φαντασίες του σατανά>>. <<Όποιος δεν βλέπει και δεν ακούγει και δεν αισθάνεται πνευματικά, είναι πεθαμένος>>.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ».
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Φώτη Κόντογλου:
<<ΓΙΓΑΝΤΕΣ ΤΑΠΕΙΝΟΙ>>, εκδόσεις <<ΑΚΡΙΤΑΣ>>,
Γ' έκδοση, Μάρτιος 2023, σελ. 53-60.

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΗΡΩΙΔΑΣ ΤΗΣ ΜΥΚΟΝΟΥ

Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίο του Σαράντου Καργάκου: Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 388-390.
<<Και το βιβλίο αυτό είναι καρπός ευγνωμοσύνης προς τους πολυπληθείς ακροατές/μαθητές μου του <<Λαϊκού Πανεπιστημίου>>, που κατακλύζουν κάθε Τρίτη την αίθουσα τελετών της γεραράς <<Εταιρείας Φίλων του Λαού>>, για να ακούσουν πέμπτη χρονιά φέτος τα μαθήματά μου, παρά το νυκτερινό της ώρας (7-9 μ.μ.).
Στα μαθήματα αυτά προσέρχονται παιδιά όλων των ηλικιών, από 20 έως 85 ετών. Άλλα κρατούν σημειώσεις, άλλα κρατούν μαγνητόφωνα.
Αυτά μου έδωσαν το έναυσμα, το ερέθισμα και την ώθηση να δώσω στις παραδόσεις μου μορφή βιβλίου.
Την πρώτη χρονιά εδίδαξα έναν κύκλο μαθημάτων υπό τον τίτλο Το βυζαντινό ναυτικό, που πήρε μορφή καλαίσθητου βιβλίου από τις εκδόσεις Ιω. Σιδέρη (2007), τη δεύτερη χρονιά εδίδαξα τους πολιτικούς θεσμούς και τα πολιτικά σώματα της σπαρτιατικής πολιτείας, την τρίτη την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου,
που το 2008/09 σε πολύ διευρυμένη μορφή και με σπάνια βιβλιογραφία εκδόθηκε από τις Εκδόσεις ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΩΝ - ΚΑΡΤΕΡΗΣ, την τέταρτη χρονιά παρέδωσα <<Το λυκόφως της Σπάρτης>>,
που μαζί με τις προηγούμενες παραδόσεις μου αποτέλεσαν την πρωταρχική μαγιά για να συγγραφεί και να εκδοθεί το δίτομο έργο μου Ιστορία της Αρχαίας Σπάρτης (Gutenberg, 2006).
Πέρσι είχα την ευκαιρία να διδάξω τρεις κύκλους μαθημάτων: α) Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, β) Το τουρκικό imperium και γ) Τουρκοκρατία, που πήραν μορφή βιβλίου και εκδόθηκαν σε καλαίσθητη μορφή από τις εκδόσεις Λεωνίδα Γεωργιάδη.
Τα φετινά μαθήματα θα είναι αφιερωμένα στην Ελληνική Επανάσταση. Αλλά το βιβλίο αυτό δεν εξετάζει καταλεπτώς το μεγάλο εκείνο γεγονός.
Περιορίζεται αυστηρώς σε όσα προτίθεμαι να παραδώσω και αυτά είναι ό,τι λέγει ο τίτλος: Μεγάλες μορφές και μεγάλες στιγμές του '21.
Όχι όλος ο Αγώνας στην πολυμορφία και την πολύπτυχη διάστασή του.
Οι βασικοί λόγοι είναι δύο: Εκ των πραγμάτων είναι αδύνατον να συμπεριληφθεί όλος ο Αγώνας σε σειρά δίωρων -ανά δεκαπενθήμερο- μαθημάτων ενός εξαμήνου και, δεύτερον -πέρα από άλλες εκδοτικές μου δραστηριότητες- μία τρίτομη ή τετράτομη Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως,
που θα εξετάζει εξονυχιστικά, με πνεύμα κριτικό και -στο μέτρο του ανθρώπινα δυνατού- αντικειμενικά κάθε γεγονός, είτε αυτό είναι στρατιωτικό, είτε πολιτικό, είτε διπλωματικό.
Και για τον λόγο αυτό υπάρχει ένας διαχωρισμός:
Στους δύο πρώτους τόμους εξετάζονται τα στρατιωτικά γεγονότα και στον τρίτο τα πολιτικά, διπλωματικά, οικονομικά γεγονότα, καθώς και ό,τι μπορεί να έχει σχέση με την οργάνωση της παιδείας στη διάρκεια της πολυχρονίου πολεμικής δοκιμασίας.
Το βιβλίο αυτό, λόγω όγκου και τεράστιου κόστους, μόνο αν βρεθεί χορηγός θα καταστεί εφικτό να εκδοθεί.
Ευελπιστούμε ότι κάποιος θα συνδράμει.
Όχι πάντως η ελληνική πολιτεία.
Αυτή με τίμησε και με τιμά με το υπέρτατο βραβείον: το κώνειον>>!
(Απόσπασμα εκ του προλόγου)
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΗΡΩΙΔΑΣ ΤΗΣ ΜΥΚΟΝΟΥ

Κατά τον 20ό αιώνα, όταν πλέον έγιναν γνωστά τα βιβλία του Ζινουβιέ και του Μπλανκάρ, τα φώτα των ιστορικών έπεσαν πάνω στη Μαντώ. Έπεσαν, όμως, μαζί με αυτά και συγγραφέων λαϊκών αναγνωσμάτων. Έτσι, το ειδύλλιο των δύο ηρώων έγινε αναγνωστικό <<σήριαλ>>, ακόμα και θεατρικό έργο. Δεν το υποτιμώ ως θέμα. Αυτό, όμως, που δεν πρέπει να παραβλέπεται είναι τούτο: η ερωτική τραγωδία να μην καλύπτει την ιστορική μεγαλοσύνη. Και δε θα αναφερθώ σε κάποιο κατόρθωμα πολεμικό της Μυκονιάτισσας ηρωίδας, αλλά σε μια ανθρώπινη πράξη. Βρισκόταν ακόμα στο Ναύπλιο, όταν έφθασαν τα λείψανα των Μεσολογγιτών μετά την ηρωική έξοδο. Δυο χιλιάδες πολεμιστές, ανθρώπινα ράκη, που δε ζητούσαν τίποτε άλλο παρά μια οικονομική ενίσχυση, για να αποκτήσουν δυνάμεις (η πολύμηνη πείνα τους είχε εξαντλήσει), να ενδυθούν, να επανεξοπλιστούν και να επανέλθουν στον Αγώνα. Ο Γάλλος ιστορικός Α. Φαμπρ (A. Fabre) στην Ιστορία της πολιορκίας του Μεσολογγίου (μεταφράστηκε προ ετών στα ελληνικά από τον Α. Κορδόση γράφει για την πρόθυμη συνδρομή των γυναικών του Ναυπλίου: <<...Εντός ολίγων ωρών εις την αγοράν της πόλεως συνελέγη το ήμισυ του ποσού. Την επομένην όλαι αι Ελληνίδες του Ναυπλίου, μεταξύ των οποίων διεκρίνετο η πολεμίστρια Μαντώ Μαυρογένους [Ia guerriere Modena Mavrogeni], επώλησαν τα κοσμήματά των και ό,τι πολύτιμον είχον, διά να συμπληρώσουν το ποσόν...196>>. Η προσφορά αυτή ήταν η τελευταία που μπορούσε να κάνει, διότι, ό,τι είχε και δεν είχε, η Μαντώ το είχε <<ξεκάνει>> για τις ανάγκες του Αγώνα. Έμεινε στο νησί της, οργανώνοντας μια δραστήρια κίνηση φιλανθρωπίας. Όταν έφθασε ο Καποδίστριας στο Ναύπλιο στις 6 Ιανουαρίου 1828 με το αγγλικό πλοίο <<Warspit>> ως Κυβερνήτης της Ελλάδος, η Μαντώ έσπευσε να τον χαιρετήσει και να του χαρίσει ένα σπάνιο κειμήλιο: ένα αρχαίο σπαθί, πιθανώς δώρο της Μεγάλης Αικατερίνης προς τον πατέρα της ή προς τον θείο της, ηγεμόνα Ν. Μαυρογένη. Κατά τον Ν. Δραγούμη, <<η σπάθη αυτή εχρονολογείτο από την εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου>>. Η Σωτηρία Αλιμπέρτη πιθανολογεί ότι ήταν μάλλον της εποχής του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου. Η Μαντώ έμεινε πιστή στον Καποδίστρια και, κατά τον βιογράφο της, τον είχε ειδοποιήσει για την επικείμενη εκτέλεσή του. Αλλ' αυτό ήταν πια κοινό <<μυστικό>>. Κατά τα επόμενα χρόνια η Μαντώ έζησε στη Μύκονο και σε διάφορα Κυκλαδονήσια σε μέτρια οικονομική κατάσταση. Όταν μάλιστα έμεινε στη Σύρο, ήλθε σε διάσταση με τη μητέρα της λόγω των μεγάλων δαπανών της για τις ανάγκες του Αγώνα. Είχε αρχίσει να λησμονείται' η πενία κτυπούσε την πόρτα της. Αναγκάστηκε τότε να υποβάλει υπόμνημα προς μία εξωτερική Επιτροπή, που είχε συσταθεί στο Ναύπλιο, και να ζητήσει τη συνδρομή του κράτους έναντι της προσφορά της για τη δημιουργία του. Η Επιτροπή αναγνώρισε τις <<εκδουλεύσεις>> και ότι της αξίζει <<ικανή χρηματική ποσότης>>, αλλά αυτό που της χορηγήθηκε ήταν μικρή σύνταξη που δινόταν στους απομάχους. Με αυτό το γλίσχρο ποσό έζησε η Μαντώ από το 1834 ως το 1840. Το έτος αυτό, 1840, ήλθε στην Αθήνα και υπέβαλε προς τον Όθωνα αναφορά στις 30 Μαρτίου (υπογράφει ως <<Μαδώ>>), με την οποία ζητεί να της δοθεί το Αριστείο για τις πολεμικές της υπηρεσίες, καθώς <<και μια προικοδότησις>>, καθώς εδόθη εις τους αξιωματικούς, διά να μη ευρίσκωμαι μόνη εγώ παραπονεμένη μεταξύ των αγωνιστών της πατρίδος>>. Άγνωστο παραμένει το ποια συνέχεια είχε το θέμα. Γνωστό όμως είναι ότι στη μόλις σχηματιζόμενη, υπό ανθυγιεινές συνθήκες Αθήνα, η Μαντώ προσβλήθηκε από τυφοειδή πυρετό. Γύρισε στις Κυκλάδες και στην Πάρο, στην Παροικιά. Ο συγγενής της, δήμαρχος Μάρκος Μάτσας Μαυρογένης, της έκανε λαμπρή ταφή. Επικεφαλής της πομπής, που συνόδεψε την ηρωίδα στον τάφο, ήταν ο ίδιος. Το φέρετρο, με φροντίδα της συζύγου του, είχε επενδυθεί με χρυσοϋφαντο ύφασμα και το προσκεφάλι της είχε πλούσα κεντήματα. Ήταν η τελευταία πολυτέλεια που απόλαυσε η ηρωίδα της Μυκόνου. (Η Σωτηρία Αλιμπέρτη τοποθετεί τον θάνατό της το έτος 1840. Ο Μπλανκάρ σε υποσημείωση του βιβλίου του γράφει: <<Η ακριβής ημερομηνία του θανάτου της μας διαφεύγει, αλλά γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι ζούσε μέχρι το 1846>>. Σύμφωνα με άλλες μαρτυρίες, ο θάνατός της τοποθετείται το 1848).

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ
Αποσπασματικές αναρτήσεις από το βιβλίου του Σαράντου Καργάκου:
Νεότερη Ελληνική Ιστορία, Τόμος Β',
<<Μεγάλες μορφές και Μεγάλες Στιγμές του ΄21>>.
Δεύτερη έκδοση: <<Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ>>, Απρίλιος 2021, σελ. 388-390.

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΩΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΦΥΛΗΣ κ. ΚΥΠΡΙΑΝΟΥ Β': «ΕΥΣΠΛΑΧΝΙΑΣ Η ΑΒΥΣΣΟΣ» (2012)

Ιερά Μονή Αγίων Κυπριανού και Ιουστίνης, Φυλή Αττικής