ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΧΕΙΡΑΓΩΓΙΑ ΣΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ'' (ΜΕΡΟΣ 11ον)

Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815 - 1894),
<<Χειραγωγία στην Πνευματική Ζωή>>,
(αποσπάσματα επιστολών),
έκδοση της Ιεράς Μονής Παρακλήτου, Μήλεσι Αττικής,
έκδοση δωδεκάτη, Απρίλιος 2019, σελ. 75-84.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.

 

 Εισαγωγικό σημείωμα

Ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος, μεγάλος Ρώσος ιεράρχης και συγγραφέας του 19ου αιώνα, είναι ήδη γνωστός στο ελληνορθόδοξο αναγνωστικό κοινό από τις ομιλίες του <<ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΑΔΕΛΦΕΣ ΜΟΝΑΧΕΣ>> και από το <<ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ>> του, δύο παλαιότερες εκδόσεις μας, του 1979 και του 1984 αντίστοιχα, με επανειλημμένες ανατυπώσεις μέχρι σήμερα. Ο αναγνώστης μπορεί να βρει σ' αυτές εκτενές βιογραφικό σημείωμα του οσίου. Έτσι περιοριζόμαστε εδώ μόνο σ' ένα σκιαγράφημα της ζωής του. Γεννήθηκε το 1815 σ' ένα χωριό της επαρχίας Ορλώφ. Σπούδασε στο Εκκλησιαστικό Σεμινάριο της γενέτειράς του και στη Θεολογική Ακαδημία του Κιέβου. Αμέσως μετά την αποφοίτησή του, το 1841, μοναχός ήδη, χειροτονήθηκε διάκονος και πρεσβύτερος. Δίδαξε σε διάφορες εκκλησιαστικές σχολές. Το 1857 έγινε πρύτανης της Θεολογικής Ακαδημίας της Πετρουπόλεως. Στα 44 χρόνια του χειροτονήθηκε επίσκοπος Ταμπώφ. Αργότερα καταστάθηκε στην επαρχία Βλαδιμίρ. Ως ποιμενάρχης εργάστηκε με περισσό ζήλο για την εποικοδομή και τη σωτηρία των ψυχών που του εμπιστεύθηκε ο Θεός. Έγραψε πολλά πνευματικά και ερμηνευτικά έργα. Μετέφρασε στα ρωσικά τη Φιλοκαλία, με σημαντικές προσθαφαιρέσεις. Το 1866,ύστερ' από είκοσι πέντε χρόνια καρποφόρας εκκλησιαστικής διακονίας, παραιτήθηκε από την επισκοπική του έδρα για να ζήσει ασκητικά. Κλείστηκε σ' ένα κελλί, στην έρημο Βισένσκ -γι' αυτό επονομάστηκε Βισένσκυ-, και διέμεινε εκεί ως την οσιακή κοίμησή του, το 1894. Περίπου έναν αιώνα αργότερα, το 1988, διακηρύχθηκε επίσημα η αγιότητά του από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ρωσίας. Στο διάστημα του εικοσιπεντάχρονου εγκλεισμού του, ο ασκητής ιεράρχης ασχολήθηκε συστηματικά με την εποικοδομητική επιστολογραφία. Καθημερινά έφταναν στο κελλί του από είκοσι μέχρι σαράντα γράμματα, από διάφορα πρόσωπα και με διάφορα ερωτήματα. Συνήθως απαντούσε σε όλα. Έτσι, ως την εκδημία του, έγραψε χιλιάδες επιστολές πάνω σε θέματα χριστιανικής πίστεως και ζωής, πολλές από τις οποίες εκδόθηκαν σε τόμους όσο ακόμα ζούσε. Διακρίνονται για την απλότητα και την αμεσότητά τους, αλλά και για το ορθόδοξο ήθος, το εκκλησιαστικό φρόνημα, την πατερική διάκριση, την αγιογραφική θεμελίωσή τους. Το βιβλίο τούτο είναι ένα ακόμη ανθολόγημα επιστολικών παραινέσεων του οσίου Θεοφάνους, που αναφέρονται σε προβλήματα του εσωτερικού αγώνα και του καθημερινού βίου των πιστών, στρέφονται δηλαδή, άμεσα ή έμμεσα, γύρω από την πνευματική ζωή, στην οποία χειραγωγούν τον αναγνώστη δίχως σύστημα και μέθοδο, ελεύθερα, φυσικά και ζωντανά. <<Ζήστε πνευματικά>>, έγραφε ο άγιος επίσκοπος σε μια χριστιανή του καιρού του. Με την ίδια φιλάδελφη προτροπή παραδίνουμε τον μικρό τούτο θησαυρό των σοφών συμβουλών του στα χέρια των χριστιανών του καιρού μας -όσων εγκάρδια ποθούν <<περπατήσαι αξίως του Κυρίου εις πάσαν αρέσκειαν, εν παντί έργω αγαθώ καρποφορούντες και αυξανόμενοι εις την επίγνωσιν του Θεού>> (Κολ. 1:10).

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ

( Ε κ  τ ο υ  π ρ ο η γ ο ύ μ ε ν ο υ )

Τα τελώνια. Τα τελώνια είναι εναέρια δαιμόνια, που, μετά τον σωματικό θάνατο του ανθρώπου, προσπαθούν να εμποδίσουν την ανάβαση της ψυχής του στον ουρανό. Για να το πετύχουν, παρουσιάζουν στους αγγέλους, που συνοδεύουν την ψυχή, όσα αμαρτήματα έκανε στη γη. Οι άγγελοι, πάλι, παρουσιάζουν τα καλά έργα της ψυχής, διευκολύνοντας την πορεία της προς τον ουρανό. Η διαδικασία αυτή λέγεται τελωνισμός της ψυχής.

Είναι η πρώτη και ατομική μεταθανάτια κρίση του ανθρώπου, κατά την οποία εξετάζεται ολόκληρη η επίγεια ζωή του, με τα καλά και πονηρά της έργα. Τα αμαρτήματα που σβήστηκαν με τη μετάνοια και την Εξομολόγηση, θεωρείται ότι δεν διαπράχθηκαν ποτέ. Μετά την πρώτη αυτή κρίση, η ψυχή αναμένει τη δευτέρα παρουσία του Κυρίου, οπότε θα γίνει η τελική και γενική κρίση των ψυχών.

Πού βρίσκονται οι «κεκοιμημένοι» αμαρτωλοί. Πού βρίσκονται οι ψυχές των αμαρτωλών πού πέθαναν αμετανόητοι και ασυγχώρητοι; Αμέσως μετά τον σωματικό θάνατο του ανθρώπου, είτε ενάρετου είτε αμαρτωλού, η ψυχή του υφίσταται τη λεγόμενη μερική-ατομική κρίση. Κρίνεται, δηλαδή, σε μια πρώτη φάση από το Θεό και στη συνέχεια τοποθετείται σ' έναν υπεραισθητό χώρο, όπου, περιμένοντας την τελική και καθολική Κρίση, προγεύεται είτε την ευφροσύνη του παραδείσου, αν ήταν δίκαιη, είτε το βασανισμό της κολάσεως, αν ήταν αμαρτωλή και δεν μετανόησε ως την ώρα της εξόδου της από το σώμα. Περιορισμένες, λοιπόν, σ' αυτόν το χώρο, τον καθορισμένο από τον Κύριο και γνωστό μόνο σ' Αυτόν, οι ψυχές των αμετανόητων αμαρτωλών περιμένουν με τρόμο, φρίκη και οδύνη τη στιγμή της οριστικής τους καταδίκης.

Η στάση μας απέναντι στη ζωή και το θάνατο. Η επιθυμία σας να ζήσετε είναι φυσική και δεν έχει τίποτε το εφάμαρτο. Ωστόσο η χριστιανική στάση απέναντι στη ζωή και το θάνατο είναι: <<Το θέλημα του Κυρίου γινέσθω>> (Πράξ. 21:14). Γιατί, όπως λέει ο απόστολος Παύλος, κανένας μας δεν ζει για τον εαυτό του και κανένας μας δεν πεθαίνει για τον εαυτό του. Όταν ζούμε, ζούμε για τον Κύριο. Και όταν πεθαίνουμε, πεθαίνουμε για τον Κύριο. Είτε, λοιπόν, ζούμε είτε πεθαίνουμε, σ' Εκείνον ανήκουμε (Ρωμ. 14:7-8). Αυτή τη διάθεση πρέπει να καλλιεργήσουμε μέσα μας, διώχνοντας κάθε φόβο και κάθε ανησυχία. Πώς να παρουσιαστώ στον Κύριο, όταν πεθάνω; αναρωτιέστε.

Να παρουσιαστείτε έχοντας καθαριστεί από τις αμαρτίες σας με τη μετάνοια και την Εξομολόγηση, έχοντας λάβει το εφόδιο της αιώνιας ζωής, τα άχραντα Μυστήρια του Χριστού, έχοντας στο νου σας αγαθούς λογισμούς και στην καρδιά σας άγια αισθήματα –πίστη, ελπίδα, ταπείνωση, φόβο Θεού... Τα αισθήματα αυτά αντικαθιστούν όλα τα καλά έργα, πού η αρρώστια δεν σας επιτρέπει να κάνετε.

Πώς ν' αντιμετωπίζουμε το θάνατο των οικείων μας. Η κόρη σας πέθανε. Αφού ξεχώριζε για την ευσέβεια και την καλοσύνη της, θα έπρεπε να λέτε: <<Δόξα στ' όνομά Σου, Κύριε, που την πήρες τόσο γρήγορα, για να μην απατηθεί από τους πειρασμούς και τις μάταιες απολαύσεις του κόσμου!>>. Εσείς, απεναντίας, θρηνείτε και παραπονιέστε και βαρυγγωμάτε... Γιατί;

Επειδή γλύτωσε από τα βάσανα της πρόσκαιρης τούτης ζωής και βρέθηκε στην αιώνια βασιλεία του Κυρίου; Θα ήταν, λοιπόν, καλύτερα να ζούσε μερικά χρόνια ακόμα, να σκλαβωνόταν στα πάθη και την αμαρτία- κάτι συνηθισμένο για τις κοπέλες της εποχής μας και μάλιστα τις όμορφες, όπως ήταν εκείνη- κι έτσι να έχανε την αιώνια ζωή; Τί σοφή μητέρα που είστε![

Λυπάστε επειδή η κόρη σας σώθηκε και δεν καταστράφηκε! Η μνημόνευση των νεκρών. Ρωτάτε, γιατί μνημονεύουμε τούς «κεκοιμημένους». Γιατί έτσι διδαχθήκαμε από την αγία Εκκλησία μας. Γιατί έτσι παραλάβαμε από τους θεοφώτιστους και πνευματοφόρους πατέρες μας. Γιατί έτσι γινόταν και γίνεται σ' όλους τους χριστιανικούς αιώνες, από την αποστολική εποχή μέχρι σήμερα. Αλλά το φιλοπερίεργο μυαλουδάκι μας θέλει να χώνεται παντού και να φωνάζει: Γιατί; Γιατί; Γιατί;... Ξέρετε τι του χρειάζεται; Να του δώσετε, με την ακράδαντη πίστη σας, ένα γερό χαστούκι και να το αναγκάσετε έτσι να σωπάσει!

Όσο για κείνον τον φιλοτάραχο, που όλο τέτοια θέματα σκαλίζει, πέστε του θαρρετά: 'Ακου, ανόητε! Οι νεκροί ζουν. Και η επικοινωνία μας μαζί τους δεν έχει διακοπεί. Δεν προσευχόμαστε αδιάκριτα για όλους τούς ζωντανούς αδελφούς μας χριστιανούς, ανεξάρτητα από την αρετή ή την κακία τους; Ε, λοιπόν, έτσι προσευχόμαστε και για όλους τούς <<κεκοιμημένους>>, ανεξάρτητα από το αν συναριθμήθηκαν –κάτι άγνωστο σ' εμάς- με τούς δικαίους ή με τους αδίκους. Η προσευχή μας γι' αυτούς είναι εκδήλωση χριστιανικής αγάπης. Πριν από την τελική Κρίση, όσο ακόμα δεν έχουν χωριστεί τα <<πρόβατα>> από τα <<ερίφια>> (Ματθ. 25:33), όλοι οι πιστοί, ζωντανοί και <<κεκοιμημένοι>>, αποτελούμε μία Εκκλησία. Και όλοι, ως μέλη του Σώματος του Χριστού, επικοινωνούμε αγαπητικά. Ο θάνατος δεν μας χωρίζει!

Σε τι τους ωφελούν οι προσευχές μας, αφού έχει ήδη αποφασιστεί η κατάταξή τους είτε στον παράδεισο είτε στην κόλαση;», αναρωτιέστε. Αλλά μέχρι τη γενική Κρίση, ο κολασμός μιας ψυχής δεν είναι οριστικά αποφασισμένος. Ώσπου ν' αποφανθεί τότε τελεσίδικα ο μόνος Κριτής, κανέναν δεν μπορούμε να θεωρούμε τελειωτικά καταδικασμένο. Γι' αυτό, ενισχυμένοι από την ελπίδα στην άπειρη ευσπλαχνία του Θεού, προσευχόμαστε σ' Αυτόν να ελεήσει ακόμα κι εκείνους που πέθαναν μέσα στην ασέβεια. Επιτρέπεται η μνημόνευση των αλλοπίστων; Όχι.

Η αγία Εκκλησία μας δεν τους αναγνωρίζει, αφού δεν έγιναν ποτέ μέλη της, και γι' αυτό δεν τούς μνημονεύει. Βέβαια, προσεύχεται γενικά για την επιστροφή εκείνων που είναι ακόμα ζωντανοί. Μπορούμε, πάντως, στην ατομική μας προσευχή να παρακαλάμε το Θεό για τη σωτηρία επώνυμων, συγγενών και γνωστών, αλλoπίστων. Εγκατάλειψη στα χέρια του Θεού. Συχνά σας απασχολεί το ερώτημα: <<Τι να κάνω;>>. Και η καρδιά σας σας απαντά: <<Τί άλλο, παρά να σώσω την ψυχή μου>>. Αυτή η απάντηση είναι ταιριαστή σε κάθε περίπτωση. Γιατί όταν ο κύριος στόχος της ζωής μας είναι η σωτηρία της ψυχής, όλα τα άλλα έχουν μικρή σημασία. Η ψυχή που αγωνίζεται για τη σωτηρία της όχι μόνο είναι ειρηνική ακόμα και στις πιο δύσκολες περιστάσεις, μα και τους άλλους γύρω της τούς ζωογονεί και τούς αγιάζει.

Ας αφεθούμε στα χέρια του Θεού. Εκείνος όλα θα τα ρυθμίσει με τον καλύτερο τρόπο. Και ήδη τα ρυθμίζει. Όσα σας συμβαίνουν ως τώρα, δείχνουν την πρόνοιά Του για σας, είτε το πιστεύετε είτε όχι. Για όλα να Τον ευχαριστείτε αυτό γράψτε το στην καρδιά σας, γιατί όλα προέρχονται από Κείνον. Μην αμφιβάλλετε. Αναλογιστείτε τα γεγονότα της ζωής σας. Πίσω από το καθένα θα δείτε το ευεργετικό χέρι του Θεού. Να Τον ευγνωμονείτε, λοιπόν. Η πρόνοια του Θεού και οι περιστάσεις της ζωής. Αν πιστεύετε στην πρόνοια του Θεού, που με κάθε τρόπο θέλει να οικονομήσει τη σωτηρία των ανθρώπων, τότε πρέπει να πιστέψετε και σε τούτο, ότι όλες οι περιστάσεις της ζωής σας είναι οι πιο κατάλληλες για την επίτευξη της δικής σας σωτηρίας. Απ' όσα μου γράφετε, αντιλαμβάνομαι ότι σας δίνουν την ελευθερία ν' ασχοληθείτε με την ψυχή σας. Μεγάλο πλεονέκτημα!

Ευχαριστήστε, λοιπόν, το Θεό όχι μόνο για τα ευχάριστα, μα και για τα δυσάρεστα. Υπομένοντας με καρτερία τα δυσάρεστα, πλησιάζετε τη δόξα των αγίων μαρτύρων. Απεναντίας, αν βαρυγγωμήσετε, όχι μόνο θ' απομακρυνθείτε απ' αυτή τη δόξα, αλλά θα δώσετε και λόγο στον Κριτή. Ανθρώπινη αδυναμία και θεία βοήθεια. Θα ήθελα να είχα περισσότερες δυνάμεις, μα ο Θεός δεν μου δίνει. Και μην περιμένετε ότι θα σας δώσει! Εξαρχής σας προίκισε μια για πάντα με ορισμένες δυνάμεις, τόσο σωματικές όσο και ψυχικές. Είναι λίγες, το ξέρω. Γι' αυτό χρειάζεστε την ενίσχυσή Του. Ο Κύριος, όμως, ενισχύει τον άνθρωπο όχι από πριν, δίνοντάς του πλεόνασμα δυνάμεων ως αποθεματικό, αλλά στην ώρα της ανάγκης.

Τί γίνεται δηλαδή; Προσπαθεί κανείς να εκτελέσει ένα έργο, αλλά βλέπει ότι δεν τα βγάζει πέρα μόνος του. Ζητάει, λοιπόν, με προσευχή τη βοήθεια του Θεού. Η βοήθεια έρχεται. Μα μόλις ολοκληρωθεί το έργο, παύει. Και ο άνθρωπος μένει, όπως πρώτα, αδύναμος. Όταν και σ' άλλη περίπτωση χρειαστεί τη θεία βοήθεια, του ξαναδίνεται. Κάνει τη δουλειά του. Και μόλις τελειώσει, η παροχή της βοήθειας σταματάει. Έτσι μένει πάλι ο ίδιος, ο αδύναμος άνθρωπος. Αυτό γίνεται πάντα.

Όποιος, όμως, δεν κάνει τίποτα, όποιος δεν ενεργοποιεί όλες του τις δυνάμεις, δεν κοπιάζει ώσπου ν' αποκάμει και δεν ζητάει τότε τη βοήθεια του Θεού, δεν πρόκειται να τη λάβει. Αλλά κι εκείνος που νομίζει πως ό,τι κατορθώνει οφείλεται στη δική του ικανότητα και δύναμη, απατά τον εαυτό του. Για να βάλει μυαλό, λοιπόν, θα παιδαγωγηθεί οπωσδήποτε κάποια φορά από το Θεό. Και να πώς: Θα καταπιαστεί με μια δουλειά που έκανε πάντα χωρίς δυσκολία. <<Αυτό για μένα είναι παιχνιδάκι!>>, θα συλλογίζεται αυτάρεσκα. Απροσδόκητα, όμως, θα διαπιστώσει ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Ξάφνου, με θεία παραχώρηση, η ικανότητα και η δύναμή του, για τις οποίες τόσο καμάρωνε, έγιναν καπνός! Τότε αναγκάζεται να ταπεινωθεί και να επικαλεστεί το Θεό, πού, για να τον τιμωρήσει και να τον διδάξει, συχνά τον αφήνει αβοήθητο.

Σας παρακαλώ, λοιπόν, να ενεργείτε πάντα έχοντας το αίσθημα της αδυναμίας, να ζητάτε τη θεία βοήθεια και, αφού ολοκληρώνετε κάθε έργο σας, να διατηρείτε αμείωτο το ίδιο αίσθημα, που περιφρουρεί την ταπείνωση. Η μακροθυμία του Θεού. Σας προξενεί θλίψη ή καταπάτηση του νόμου του Θεού. Πώς, αλήθεια, ο πανάγιος Κύριος, <<ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών>>, ανέχεται τις τόσες αμαρτίες μας; Όλοι μας εξωτερικά κάτι καλό δείχνουμε, εσωτερικά όμως... Αλίμονο! Ωστόσο ο Κύριος μας υπομένει με μακροθυμία, περιμένοντας μήπως συνέλθουμε, μήπως μετανοήσουμε, μήπως διορθωθούμε.

Πνευματική ασθένεια και θείο έλεος. Αρχή της θεραπείας και της απαλλαγής της ψυχής από κάθε πνευματική ασθένεια είναι η μυστηριακή Εξομολόγηση. Η θεραπεία συνεχίζεται, μετά την Εξομολόγηση, με τον πνευματικό αγώνα. Και πότε ολοκληρώνεται; Όταν το πάθος γίνει σιχαμερό και πάψει να ελκύει την ψυχή. Όσο η διαδικασία της θεραπείας βρίσκεται σε εξέλιξη, η χάρη και το έλεος του Θεού σκεπάζουν προστατευτικά τον αγωνιστή χριστιανό, μολονότι αυτός δέχεται τραύματα από τον εχθρό, πέφτει και σηκώνεται. Μόνο όταν πέσει και δεν σηκωθεί, όταν δηλαδή κυλιστεί στην αμαρτία, τότε το θείο έλεος υποχωρεί.

Πέσατε, λοιπόν, και σηκωθήκατε και ξαναπιάσατε τα όπλα και συνεχίσατε την αντίσταση στον εχθρό; Μην απελπίζεστε! Ο Κύριος είναι κοντά σας. Οι θείες αλήθειες και η δύναμή τους. 'Οταν ένας άνθρωπος επιστρέφει στο Θεό, ξεσηκώνεται πόλεμος. Και ποιοι είναι οι αντίπαλοι; Από τη μια πλευρά η φιλαυτία και ο κόσμος, από την άλλη οι θείες αλήθειες. Με την εντρύφηση στις θείες αλήθειες, που έχουν μεγάλη δύναμη, ο άνθρωπος νικάει τη φιλαυτία και τον κόσμο. Οι αλήθειες αυτές, όμως, δεν επενεργούν εξίσου και συνολικά σε όλους. Στον έναν επενεργεί περισσότερο η μια, στον άλλον ή άλλη. Για τον καθένα, δηλαδή, υπάρχει κάποια θεία αλήθεια, που, μόλις συνειδητοποιηθεί, στρέφει την ψυχή του προς το Θεό. Αυτή η αλήθεια μπορεί δυναμικά και αποτελεσματικά να αποκρούει τις επιθέσεις των νοητών εχθρών.

Η αλήθεια βρίσκεται στην πίστη μας. Μην κοιτάς που απλώθηκε παντού η αμφισβήτηση. Στην πίστη μας υπάρχει η αδιαπραγμάτευτη αλήθεια, όπως αποδεικνύουν τα πράγματα. Μετά την Ανάληψη του Χριστού, οι μαθητές Του <<εκήρυξαν πανταχού, του Κυρίου συνεργούντος και τον λόγον βεβαιούντος διά των επακολουθούντων σημείων>> (Μάρκ. 16:20). Αλλά και στη συνέχεια, μέχρι σήμερα, το κήρυγμα ενισχύεται και η αλήθεια της πίστεως επιβεβαιώνεται με την αισθητή παρουσία της δυνάμεως του Θεού ανάμεσα στους πιστούς, μέσα στην αγία Εκκλησία μας, παρουσία που φανερώνεται με τα σημεία και τα θαύματα. Έτσι πραγματοποιείται η επαγγελία του Κυρίου: «Ιδού εγώ μεθ' υμών ειμι πάσας τας ημέρας έως της συντελείας του αιώνος» (Ματθ. 28:20). Καί <<εί ο Θεός υπέρ ημών, τίς καθ' ημών;>> (Ρωμ. 8:31). 

Από τα πανάρχαια χρόνια, άλλωστε, είχε υποσχεθεί ρητά: <<Ενοικήσω εν αυτοίς και έμπεριπατήσω, και έσομαι αυτών Θεός, και αυτοί έσονταί μοι λαός» (Β' Κορ. 6:16: πρβλ. Λευϊτ. 26:12). Ε, αυτό δεν βλέπουμε να συμβαίνει και στις μέρες μας; Πόσες σχετικές αποδείξεις έχουν καταγραφεί στη μνήμη μας! Δόξα τω Θεώ! Δόξα τω Θεώ! Δόξα τω Θεώ! Σ' όσους, πάλι, έχουν πλανηθεί, ο Κύριος, με τα στόματα των κηρύκων Του, ακατάπαυστα φωνάζει: <<Γιατί παρασύρεστε από τον άνεμο κάθε ψεύτικης διδασκαλίας; Η Εκκλησία μου είναι ο στύλος και το θεμέλιο της αλήθειας. Σας δείχνω τον μοναδικό δρόμο της σωτηρίας. Ελάτε στην Εκκλησία, όπου φανερώνεται η δύναμή μου, και θα γλυτώσετε από την καταστροφή, όπου σας οδηγούν οι κούφιες σοφιστείες σας>>.

( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815 - 1894),
<<Χειραγωγία στην Πνευματική Ζωή>>,
(αποσπάσματα επιστολών),
έκδοση της Ιεράς Μονής Παρακλήτου, Μήλεσι Αττικής,
έκδοση δωδεκάτη, Απρίλιος 2019, σελ. 75-84.

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΧΕΙΡΑΓΩΓΙΑ ΣΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ'' (ΜΕΡΟΣ 19ον) ΤΕΛΟΣ

 

Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815 - 1894),
<<Χειραγωγία στην Πνευματική Ζωή>>,
(αποσπάσματα επιστολών),
έκδοση της Ιεράς Μονής Παρακλήτου, Μήλεσι Αττικής,
έκδοση δωδεκάτη, Απρίλιος 2019, σελ. 170-183.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.

 Εισαγωγικό σημείωμα

Ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος, μεγάλος Ρώσος ιεράρχης και συγγραφέας του 19ου αιώνα, είναι ήδη γνωστός στο ελληνορθόδοξο αναγνωστικό κοινό από τις ομιλίες του <<ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΑΔΕΛΦΕΣ ΜΟΝΑΧΕΣ>> και από το <<ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ>> του, δύο παλαιότερες εκδόσεις μας, του 1979 και του 1984 αντίστοιχα, με επανειλημμένες ανατυπώσεις μέχρι σήμερα. Ο αναγνώστης μπορεί να βρει σ' αυτές εκτενές βιογραφικό σημείωμα του οσίου. Έτσι περιοριζόμαστε εδώ μόνο σ' ένα σκιαγράφημα της ζωής του. Γεννήθηκε το 1815 σ' ένα χωριό της επαρχίας Ορλώφ. Σπούδασε στο Εκκλησιαστικό Σεμινάριο της γενέτειράς του και στη Θεολογική Ακαδημία του Κιέβου. Αμέσως μετά την αποφοίτησή του, το 1841, μοναχός ήδη, χειροτονήθηκε διάκονος και πρεσβύτερος. Δίδαξε σε διάφορες εκκλησιαστικές σχολές. Το 1857 έγινε πρύτανης της Θεολογικής Ακαδημίας της Πετρουπόλεως. Στα 44 χρόνια του χειροτονήθηκε επίσκοπος Ταμπώφ. Αργότερα καταστάθηκε στην επαρχία Βλαδιμίρ. Ως ποιμενάρχης εργάστηκε με περισσό ζήλο για την εποικοδομή και τη σωτηρία των ψυχών που του εμπιστεύθηκε ο Θεός. Έγραψε πολλά πνευματικά και ερμηνευτικά έργα. Μετέφρασε στα ρωσικά τη Φιλοκαλία, με σημαντικές προσθαφαιρέσεις. Το 1866,ύστερ' από είκοσι πέντε χρόνια καρποφόρας εκκλησιαστικής διακονίας, παραιτήθηκε από την επισκοπική του έδρα για να ζήσει ασκητικά. Κλείστηκε σ' ένα κελλί, στην έρημο Βισένσκ -γι' αυτό επονομάστηκε Βισένσκυ-, και διέμεινε εκεί ως την οσιακή κοίμησή του, το 1894. Περίπου έναν αιώνα αργότερα, το 1988, διακηρύχθηκε επίσημα η αγιότητά του από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ρωσίας. Στο διάστημα του εικοσιπεντάχρονου εγκλεισμού του, ο ασκητής ιεράρχης ασχολήθηκε συστηματικά με την εποικοδομητική επιστολογραφία. Καθημερινά έφταναν στο κελλί του από είκοσι μέχρι σαράντα γράμματα, από διάφορα πρόσωπα και με διάφορα ερωτήματα. Συνήθως απαντούσε σε όλα. Έτσι, ως την εκδημία του, έγραψε χιλιάδες επιστολές πάνω σε θέματα χριστιανικής πίστεως και ζωής, πολλές από τις οποίες εκδόθηκαν σε τόμους όσο ακόμα ζούσε. Διακρίνονται για την απλότητα και την αμεσότητά τους, αλλά και για το ορθόδοξο ήθος, το εκκλησιαστικό φρόνημα, την πατερική διάκριση, την αγιογραφική θεμελίωσή τους. Το βιβλίο τούτο είναι ένα ακόμη ανθολόγημα επιστολικών παραινέσεων του οσίου Θεοφάνους, που αναφέρονται σε προβλήματα του εσωτερικού αγώνα και του καθημερινού βίου των πιστών, στρέφονται δηλαδή, άμεσα ή έμμεσα, γύρω από την πνευματική ζωή, στην οποία χειραγωγούν τον αναγνώστη δίχως σύστημα και μέθοδο, ελεύθερα, φυσικά και ζωντανά. <<Ζήστε πνευματικά>>, έγραφε ο άγιος επίσκοπος σε μια χριστιανή του καιρού του. Με την ίδια φιλάδελφη προτροπή παραδίνουμε τον μικρό τούτο θησαυρό των σοφών συμβουλών του στα χέρια των χριστιανών του καιρού μας -όσων εγκάρδια ποθούν <<περπατήσαι αξίως του Κυρίου εις πάσαν αρέσκειαν, εν παντί έργω αγαθώ καρποφορούντες και αυξανόμενοι εις την επίγνωσιν του Θεού>> (Κολ. 1:10).

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ

( Ε κ  τ ο υ  π ρ ο η γ ο ύ μ ε ν ο υ )

Πώς διατηρείται στην καρδιά ο φόβος του Θεού. Ο φόβος του Θεού είναι γέννημα της πίστεως και προϋπόθεση της πνευματικής προκοπής. Όταν εγκατασταθεί στην καρδιά, σαν τον καλό νοικοκύρη τα τακτοποιεί όλα. Έχουμε φόβο Θεού; Αν ναι, ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο, που μας τον έδωσε, και ας τον φυλάξουμε σαν πολύτιμο θησαυρό. Αν, όμως, δεν τον έχουμε, ας κάνουμε ό,τι μπορούμε για να τον αποκτήσουμε, γνωρίζοντας ότι για την έλλειψή του ευθύνονται η απροσεξία και η αμέλειά μας. Από το φόβο του Θεού γεννιέται η μετάνοια, η συντριβή, το πένθος για τις αμαρτίες. Μακάρι το αίσθημα αυτό, ο πρόδρομος της σωτηρίας, να μην απομακρύνεται ποτέ από την καρδιά!

Για να διατηρηθεί μέσα μας ο φόβος του Θεού, πρέπει να κρατάμε αδιάλειπτη τη μνήμη του θανάτου και της Κρίσεως, ενωμένη με τη συναίσθηση της παρουσίας του Κυρίου: Ο Θεός είναι πάντα κοντά μας και μέσα μας, βλέποντας, ακούοντας και γνωρίζοντας τα πάντα, ακόμα και τους πιο κρυφούς λογισμούς μας. Όταν αυτή η τριάδα –φόβος Θεού, μνήμη θανάτου, συναίσθηση θείας παρουσίας– εγκατασταθεί μέσα μας, τότε η προσευχή ξεχύνεται από την καρδιά αυθόρμητα τότε η ελπίδα της σωτηρίας γίνεται στέρεη.

Το φόβο του Θεού τίποτα δεν τον διατηρεί τόσο, όσο η μνήμη της φοβερής Κρίσεως. Η μνήμη, όμως, αυτή δεν πρέπει να μας δημιουργεί αθυμία, αλλά να μας εμπνέει αγωνιστικότητα και μετάνοια. Ας προσπαθούμε να μένουμε αμόλυντοι από το ρύπο της αμαρτίας. Κι αν κάποτε-κάποτε αμαρτάνουμε, ας καθαριζόμαστε με την Εξομολόγηση. Έτσι, ελπίζοντας πάντα στο έλεος του Θεού, δεν θα λιποψυχούμε. Ο Κριτής μας, άλλωστε, είναι σπλαχνικός και φιλάνθρωπος. Δεν ψάχνει να βρει κάτι για να μας καταδικάσει. Απεναντίας, ψάχνει κάτι, το παραμικρό, για να μας δικαιώσει.

Θεός και συνείδηση. Αν εγκάρδια αποφασίσετε να υπακούετε πάντοτε στον Κύριο και μ' ολόκληρη την πολιτεία σας να ευαρεστείτε Εκείνον μόνο, κι αν ύστερα, σε κάθε αδιέξοδο και κάθε ανάγκη σας, στρέφεστε με πίστη και αφοσίωση πάλι σ' Εκείνον μόνο, τότε να είστε βέβαιος ότι όλα στη ζωή σας, τόσο την πνευματική όσο και την εγκόσμια, θα εξελίσσονται με επιτυχία. Είναι μεγάλο πράγμα να συνειδητοποιήσει κανείς ότι χωρίς το Θεό τίποτα δεν μπορεί να κάνει και, αφού το συνειδητοποιήσει, να καταφεύγει με εμπιστοσύνη στη βοήθειά Του.

Η συνείδηση πρέπει να κατευθύνει σωστά την ψυχή και να την πληροφορεί αλάθητα για το αγαθό σε κάθε περίσταση. Αυτό, όμως, δεν μπορεί να το κάνει, αν δεν είναι καθαρή και φωτισμένη. Ας την καθαρίσουμε, λοιπόν, με την άσκηση και την τήρηση των εντολών του Κυρίου, που απαλλάσσουν την καρδιά από τα πάθη, και ας τη φωτίσουμε με το θείο φως, μελετώντας το Ευαγγέλιο. Από κει θα αντλήσουμε τους σοφούς κανόνες, με τους οποίους θα χειραγωγήσουμε τη συνείδησή μας στο άγιο θέλημα του Θεού.

Πώς συντελείται η σωτηρία της ψυχής. Η σωτηρία των ψυχών μας είναι το κύριο έργο και ο μοναδικός σκοπός της ζωής μας. Τις ψυχές, όμως, τις σώζει ο Σωτήρας Χριστός, όχι εμείς. Εμείς ομολογούμε μόνο την πίστη μας και δείχνουμε έμπρακτα την αφοσίωσή μας στο Θεό. Κι Εκείνος μας παρέχει καθετί αναγκαίο για τη σωτηρία μας, ανάλογα με τα πνευματικά μας μέτρα. Να κάνετε πάντα το καλό, να βοηθάτε όσους έχουν ανάγκη, να τηρείτε τις εντολές του Ευαγγελίου, αλλά να μη νομίζετε ότι θ' αξιωθείτε ν' απολαύσετε τα ουράνια αγαθά για όλα αυτά. Όχι. Θα τ' απολαύσετε με την πίστη, τη συντριβή και την παράδοση του εαυτού σας στον Κύριο.

Ο Θεός μας έπλασε «κατ' εικόνα» Του, για να ζούμε ενωμένοι μαζί Του. Η πτώση των προπατόρων μας διέσπασε αυτή την ενότητα. Μα ο φιλάνθρωπος Θεός μας σπλαχνίστηκε. Δεν ήθελε να είμαστε χωρισμένοι απ' Αυτόν, πεσμένοι και δυστυχισμένοι. Έτσι, ευδόκησε να στείλει στη γη τον μονογενή Του Υιό, που σαρκώθηκε, ενώνοντας στο πρόσωπό Του τη θεία φύση με την ανθρώπινη και δίνοντας, μ'' αυτόν τον τρόπο, σ' όλους μας τη δυνατότητα να ενωθούμε, μέσω Αυτού, με τον Πατέρα. Ο Χριστός, ως μοναδικός Θεάνθρωπος, είναι και ο μοναδικός «μεσίτης Θεού και ανθρώπων» (Α ́ Τιμ. 2:5), «όθεν και σώζειν εις το παντελές δύναται τους προσερχομένους δι' αυτού τω Θεώ» (Εβρ. 7:25).

Όσοι, λοιπόν, πιστέψουν και βαπτιστούν, μπορούν να συμμετάσχουν στα θεία Μυστήρια και να ενωθούν ζωντανά με τον Σωτήρα Χριστό, πού θα τους οδηγήσει στο Θεό Πατέρα. Ο ίδιος το βεβαίωσε: «Ουδείς έρχεται προς τον πατέρα ει μη δι' εμού» (Ιω. 14:6). Να η σωτηρία, να η αιώνια ζωή: η πίστη στο Χριστό –«ο πιστεύων εις εμέ έχει ζωήν αιώνιον» (Ιω. 6:47)-, η εκπλήρωση των εντολών Του και όλων όσα μας παραγγέλλουν οι θεοφώτιστοι άγιοι Του, η συμμετοχή στα Μυστήρια της Εκκλησίας Του. Με τον Κύριο είναι μόνο εκείνος που ανήκει στην Εκκλησία, το θεανθρώπινο σώμα Του. Έτσι αν βαδίζετε, χωρίς τις σοφιστείες σας, βρίσκεστε στο δρόμο της σωτηρίας.

Μου ζητάτε να σας πω, που μπορείτε να σωθείτε με μεγαλύτερη ασφάλεια. Προσευχήθηκα γι' αυτό, όπως άλλωστε κάνατε κι εσείς. Αλλά ο Θεός δεν πληροφορεί ούτ' εμένα ούτ' εσάς. Η σιωπή Του σημαίνει ότι δεν υπάρχει λόγος να προσευχόμαστε γι' αυτό το θέμα. Γιατί, και κάτω από τις συνθήκες που ζείτε σήμερα, τίποτα δεν σας εμποδίζει να σωθείτε. Η σωτηρία εξαρτάται από την καλή βούληση και την προαίρεση της καρδιάς. Σ' αυτά ας προστεθεί και η σχετική φροντίδα. Κοιτάξτε, λοιπόν, τι έχετε, για να το φυλάξετε, και τι σας λείπει, για να το συμπληρώσετε. Με ποιό κριτήριο; Τούς Μακαρισμούς, που είναι γραμμένοι στο 5ο κεφάλαιο του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου και στους στίχους 3-12. Ανοίξτε την Καινή Διαθήκη, διαβάστε προσεκτικά τούς Μακαρισμούς, βάλτε τους στην καρδιά σας και στη ζωή σας και... να ο παράδεισος!

Παντού μπορεί να σωθεί κανείς. Η σωτηρία δεν εξαρτάται από τον τόπο και τις εξωτερικές συνθήκες, αλλά από την εσωτερική διάθεση. Αν έχετε ζωντανή πίστη, αν δεν κάνετε αμαρτίες που χωρίζουν από το Θεό και διώχνουν τη χάρη Του, αν συμμετέχετε στα θεία Μυστήρια, αν τηρείτε τις ευαγγελικές εντολές και τους εκκλησιαστικούς κανόνες με σταθερότητα και εγκαρδιότητα, τότε ζείτε σωτήρια. Δεν έχετε παρά να συνεχίσετε έτσι ως το τέλος, με τη μνήμη του Θεού και του θανάτου στο νου και με βαθειά ταπείνωση στην καρδιά. Παντού μπορεί κανείς να σωθεί και παντού να καταστραφεί. Ο πρώτος άγγελος, ο Εωσφόρος, ζούσε στον ουρανό και καταστράφηκε. Ένας απόστολος, ο Ιούδας, ζούσε κοντά στον Κύριο τόσα χρόνια και καταστράφηκε. Ένας ληστής σπατάλησε τα χρόνια του στις ανομίες και μέσα σε μια στιγμή, λίγο πριν ξεψυχήσει πάνω στο σταυρό, σώθηκε!

Ζητάς τη σωτηρία; Καλά κάνεις. Ζήτα την! Εύκολη είναι. Γιατί Σωτήρας μας είναι ο φιλάνθρωπος Κύριος, που τίποτα δεν επιθυμεί και για τίποτα δεν φροντίζει τόσο όσο για τη σωτηρία μας –«πάντας ανθρώπους θέλει σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν» (Α' Τιμ. 2:4). Σ' Αυτόν, λοιπόν, να καταφεύγεις, σ' Αυτόν να προσεύχεσαι θερμά, ικετεύοντάς τον να σώσει κι εσένα. “Πώς θα σώσω την ψυχή μου;”, ρωτάτε. Παρόμοιο ερώτημα έθεσε κάποιος στον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Κι Εκείνος αποκρίθηκε: «Τήρησον τας εντολάς» (Ματθ. 19:17). Αυτό σας συμβουλεύω κι εγώ.

Ποιές εντολές; Όλες! Διαβάστε το Ευαγγέλιο. Διαβάστε τις Επιστολές των αγίων αποστόλων. Μάθετε ποιό είναι το θέλημα του Θεού. Και κάντε το! Βέβαια, δίχως τη θεία βοήθεια, δεν μπορούμε να προκόψουμε. Γι' αυτό, πάνω απ' όλα, να προσεύχεστε. Να πηγαίνετε στην εκκλησία συχνά, όποτε μπορείτε. Κάθε μέρα μπορείτε; Κάθε μέρα να πηγαίνετε. Να ελεείτε τους φτωχούς. Να βοηθάτε τούς ανήμπορους. Να συμπονάτε τούς δυστυχισμένους. Να είστε πράος και ειρηνικός. Με κανέναν μη μαλώνετε. Κανέναν μην κατακρίνετε. Αγάπη και σεβασμό σ' όλους να δείχνετε. Πνεύμα ταπεινό και καρδιά συντριμμένη να έχετε. Ό,τι δοκιμασία στέλνει ο Θεός, με υπομονή και ευχαριστία να τη σηκώνετε...

Επιθυμείς τη σωτηρία της ψυχής σου. Καλό έργο επιθυμείς. Μολονότι η ψυχή μας είναι ό,τι πιο πολύτιμο έχουμε, η σωτηρία της είναι πολύ εύκολη. Γιατί ο μοναδικός Σωτήρας της είναι πανάγαθος, πάνσοφος και παντοδύναμος. Θέλει και μπορεί όλους να μας σώσει, φτάνει να το επιζητήσουμε. Επιζήτηση, επομένως, της σωτηρίας σημαίνει αναζήτηση του Χριστού. Αλλά ο Χριστός είναι παντού, όπου είμαστε εμείς, όπου είσαι εσύ. 'Ανοιξέ Του την πόρτα της καρδιάς σου, για να μπει. Του την άνοιξες; Μπήκε. Τον βρήκες. Και μαζί Του βρήκες τη σωτηρία. Γιατί Εκείνος θα σου τα διδάξει όλα. Είναι καλό που ζητάτε τη σωτηρία σας. «Ζητείτε, και ευρήσετε» (Ματθ. 7:7).

Το αίσθημα της μετάνοιας είναι ενεργό στην καρδιά σας. Τι άλλο χρειάζεται; Να απέχετε από κάθε κακό και να κάνετε κάθε καλό. «Έκκλινον από κακού και ποίησον αγαθόν», όπως λέει ο προφήτης (Ψαλμ. 33:15). Και αυτή η προτροπή δεν αφορά μόνο τις εξωτερικές πράξεις, αλλά και τις σκέψεις και τα αισθήματα. Έργα, λόγια και λογισμοί, όλα πρέπει να είναι θεάρεστα. Αυτό σημαίνει ενάρετη ζωή. Ο ψαλμωδός και πάλι λέει: «Κύριον ζητήσω: εξεζήτησε σε το πρόσωπόν μου, το πρόσωπόν σου, Κύριε, ζητήσω» (Ψαλμ. 26:8). Μ' αυτό εννοεί πως ολόκληρη η ύπαρξή του ποθεί και αναζητεί το Θεό. Αυτόν σκέφτεται αδιάλειπτα και Αυτόν επιθυμεί να ευαρεστεί με τη ζωή του. Τέτοιον θείο πόθο έχει στην καρδιά του κάθε άνθρωπος που θέλει να σωθεί. Ταπείνωση: ο δρόμος της σωτηρίας.

Ο πιο σίγουρος δρόμος προς τη βασιλεία των ουρανών είναι η ταπείνωση. Όταν αυτή ριζώσει στην ψυχή, θα φέρει όλες τις άλλες αρετές και την ελπίδα της σωτηρίας. “Δεν έχω ταπείνωση και αγάπη”, γράφετε. Αφού δεν έχετε ταπείνωση και αγάπη, δεν έχετε τίποτα. Καθετί πνευματικό γεννιέται και αναπτύσσεται μαζί μ' αυτές. Ταπείνωση θ' αποκτήσετε κάνοντας έργα ταπεινά, σηκώνοντας αγόγγυστα κάθε προσβολή και περιφρόνηση, βάζοντας τον εαυτό σας κάτω απ' όλους τούς ανθρώπους, καλλιεργώντας μέσα σας την αυτομεμψία και αυτοεξουθένωση. Αγάπη θ' αποκτήσετε κάνοντας έργα αγάπης. Αυτά αρχικά απαιτούν την άσκηση βίας στην ψυχή, με τον καιρό όμως γίνονται δίχως δυσκολία, με προθυμία και ευχαρίστηση. Πρέπει να ξέρετε, πάντως, πως η αγάπη αυξάνεται φυσικά και αβίαστα μαζί με την ταπείνωση. Γιατί όσο μειώνεται ο εγωισμός μας, τόσο φουντώνει η φλόγα της αγάπης μας στο Θεό και τον πλησίον.

Ο φόβος του θανάτου και η ελπίδα της σωτηρίας. Ο φόβος του θανάτου είναι σωτήριος. Σ' εσάς, ωστόσο, η ωφέλεια του φόβου τούτου εξουδετερώνεται από την απουσία ελπίδας σωτηρίας. Η ελπίδα στον Σωτήρα Κύριο, χωρίς να εξαφανίζει το φόβο του θανάτου, εκμηδενίζει τη θανάσιμη οδυνηρότητά του και εμποδίζει την αρνητική επενέργειά του στην ψυχή –αλλά μόνο στην ψυχή εκείνη που έχει παραδοθεί στο θείο θέλημα. Να θυμάστε συχνά το θάνατο και όσα τον ακολουθούν. Απ' όλα αυτά να διδάσκεστε και να καλλιεργείτε στην καρδιά σας το αίσθημα της απόλυτης εμπιστοσύνης και αφοσιώσεως στο Θεό. Συνάμα προσπαθήστε, σε κάθε περίσταση της ζωής σας, να ενεργείτε συνειδητά σύμφωνα με το νόμο Του. Έτσι θα νιώθετε πώς είστε δούλη Του, οικεία Του, πιστή Του. Και επειδή ο Θεός ποτέ δεν εγκαταλείπει τους πιστούς Του –αυτό το γνωρίζετε καλά-, θα κυριαρχήσει μέσα σας ή πεποίθηση ότι δεν θα εγκαταλείψει ούτ' εσάς.

Ο πνευματικός ζήλος συντελεστής της σωτηρίας μας. Ο Κύριος άρχισε να σας ανακαινίζει πνευματικά. Να πιστεύετε και να ελπίζετε ότι «ο εναρξάμενος εν υμίν έργον αγαθόν επιτελέσει» (Φιλιπ. 1:6), αν βέβαια κι εσείς διατηρήσετε ζωντανό το ζήλο σας και συνεχίσετε αδιάλειπτα τον αγώνα σας. Ο πνευματικός ζήλος είναι έργο της θείας χάριτος. Η ύπαρξή του φανερώνει πως το 'Αγιο Πνεύμα ενεργεί μέσα σας και αναγεννά την ψυχή σας. Η χάρη είναι φωτιά. Και όπως η υλική φωτιά διατηρείται με τα ξύλα, έτσι η αγιοπνευματική φωτιά διατηρείται με την προσευχή. Μόλις η χάρη αγγίξει την καρδιά, αμέσως η ψυχή στρέφεται στο Θεό. Έτσι πέφτουν οι πρώτοι σπόροι της προσευχής. Ύστερα έρχεται η μνήμη του Θεού, η πιστή σύντροφος κάθε καλού και η αλάθητη οδηγός σε κάθε καλό. Αυτή ανοίγει τα μάτια της ψυχής, για να δουν τα μεγαλεία, τις ιδιότητες και τα έργα του Κυρίου – αγαθότητα, δημιουργία, πρόνοια, λύτρωση, κρίση και ανταπόδοση...

Όσο διατηρεί κανείς τη μνήμη του Θεού και των μεγαλείων Του, τόσο αυξάνει τον πνευματικό του ζήλο. Και αντίστροφα, όσο αυξάνεται ο πνευματικός ζήλος, τόσο ριζώνει η μνήμη του Θεού στον άνθρωπο. Θέλετε, λοιπόν, να έχετε πάντα φλογερό ζήλο; Να προσεύχεστε και να κρατάτε στο νου σας όσα ανέφερα πιο πάνω. Αυτά είναι τα πνευματικά καυσόξυλα. Μόλις βλέπετε τη φλόγα τού ζήλου σας να πέφτει, ν' αρπάζετε ένα κούτσουρο και να το ρίχνετε στη φωτιά. Έτσι θα μένει πάντα ζωηρός ο ζήλος, πού γεννάει στην καρδιά το φόβο του Θεού, το φρουρό της καλής πνευματικής καταστάσεως, και συντελεί καθοριστικά στη σωτηρία της ψυχής. Σύντομες συμβουλές για τη χριστιανική ζωή. Ως προς την εξωτερική συμπεριφορά σας, το σώμα και όλα τα μέλη του πρέπει να είναι υποταγμένα στον ηγεμόνα νου και να κατευθύνονται απ' αυτόν με γνώμονα το θέλημα του Θεού.

Όλα σας τα έργα, από τα πιο σημαντικά μέχρι τα πιο ασήμαντα, να τα εκτελείτε με την επίγνωση ότι σας παρακολουθεί το ακοίμητο μάτι του Θεού. Κάθε άνθρωπο που σας πλησιάζει, να τον δέχεστε σαν απεσταλμένο του Θεού, με την ενδόμυχη διερώτηση: “Τί θέλει ο Κύριος να κάνω μ' αυτό ή γι' αυτό το πρόσωπο;”. “Όλους να τους τιμάτε σαν εικόνες του Κυρίου και να τους αντιμετωπίζετε με αγάπη, καλοσύνη και ευνοϊκή διάθεση. Η τροφή σας να είναι λιτή και ο ύπνος σας όχι υπερβολικός. Και για τα δυο θα βρείτε μόνος σας το μέτρο. Μήν προκαθορίζετε δεσμευτικούς κανόνες για τις δραστηριότητές σας. Να ενεργείτε ελεύθερα, ανάλογα με τις περιστάσεις, φτάνει να μην κάνετε τα σαρκικά σας θελήματα και να μη χαρίζεστε στον εαυτό σας.

Ο Θεός σας έδωσε κατανυκτικά δάκρυα. Είναι καλά. Αλλά τα δάκρυα της καρδιάς είναι ακόμα καλύτερα. Γιατί τα δάκρυα που τρέχουν από τα μάτια, τρέφουν το σκουλήκι της υπερηφάνειας, ενώ η καρδιακή συντριβή, γνωστή μόνο στο Θεό, τρέφει την ταπείνωση. Μπροστά στους ανθρώπους, λοιπόν, είναι καλύτερα να συγκρατείτε τα δάκρυά σας. Να θυμάστε πάντα πως διδάσκαλος κάθε καλού είναι ένας, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Επομένως, κάθε αγαθός και σωτήριος λογισμός σας απ' Αυτόν προέρχεται. Παραδώστε Του ολόψυχα τον εαυτό σας, και θα σας διδάξει όλη την επιστήμη της χριστιανικής ζωής. Οι βάσεις της πνευματικής ζωής είναι: η ταπεινοφροσύνη, η αγάπη και η ολοκληρωτική αφοσίωσή μας στον Κύριο, που εκδηλώνεται κυρίως με την προσευχητική παραμονή μας κοντά Του. Το σώμα πρέπει να το ασκούμε. “Κοιμάμαι πολύ, τρώγω πολύ...”. Αυτό σημαίνει: συβαριτισμός, μωαμεθανισμός...: όχι, πάντως, χριστιανισμός!

Το σώμα πρέπει να το ασκούμε με λίγο ύπνο, λίγο φαγητό και αρκετό κόπο. Ποιός από τούς άγιους πατέρες μας δεν δάμαζε τη σάρκα; Ήδη ο απόστολος Παύλος έγραφε στους Κορινθίους: «Υπωπιάζω μου το σώμα και δουλαγωγώ» (Α' Κορ. 9:27). Δηλαδή: Με σκληρές ασκήσεις ταλαιπωρώ το σώμα μου και το υποδουλώνω (στο πνεύμα). Όσο, λοιπόν, θα αναπαύετε το σώμα σας, καλό μην περιμένετε να δείτε. Έχετε διαβάσει το βίο του οσίου Συμεών του στυλίτη (1 Σεπτεμβρίου). Τί του είπε ο άγιος Μελέτιος, αρχιεπίσκοπος Αντιοχείας, όταν τον επισκέφθηκε; “Το λογικό σου και η αγαθή σου προαίρεση ας βάζουν στο σώμα σου νοητά δεσμά”. Αυτό να κάνετε κι εσείς. Παράλληλα να κρατάτε στα χέρια ένα σκληρό κομποσχοίνι. Και μόλις το σώμα σας επιθυμήσει περισσή ανάπαυση η απόλαυση, «περιποιηθείτε» του την πλάτη με το κομποσκοίνι, ώσπου να... μετανιώσει!

«Προωρώμην τον Κύριον ενώπιόν μου διαπαντός». Καλά κάνετε και διαβάζετε πνευματικά βιβλία. Βέβαια, μολονότι σ' αυτά θα βρείτε πολλά και χρήσιμα, «ενός έστι χρεία» (Λουκ. 10:42): Καρδιακή ένωση με τον Κύριο και διαρκής παραμονή μαζί Του. Μιμηθείτε τον άγιο προφήτη, που έλεγε: «Προωρώμην τον Κύριον ενώπιόν μου διαπαντός» (Ψαλμ. 15:8). Αν μάθετε κι εσείς να βλέπετε τόν Κύριο πάντα μπροστά σας, θα τ' αποκτήσετε όλα: ευλάβεια, θείο φόβο, αγωνιστικότητα, πνευματική εγρήγορση, αποστροφή της αμαρτίας. Πλάνη εσωτερική και πλάνη εξωτερική. Είναι δικαιολογημένος ο φόβος της πλάνης. Υπάρχει πλάνη εσωτερική, που δεν είναι άλλη από την έπαρση, και πλάνη εξωτερική -φώτα, φωνές, διάφορες φιγούρες... Όλα προέρχονται από το διάβολο. Να τα περιφρονείτε και να τα εξουδετερώνετε με την ταπεινοφροσύνη.

Κάποτε ο διάβολος, για να πλανήσει έναν άγιο ασκητή, του παρουσιάστηκε με ανθρώπινη μορφή και του είπε: “Εγώ είμαι ο Χριστός!”. Μόλις τον είδε ο γέροντας, έκλεισε τα μάτια του. “Γιατί κλείνεις τα μάτια σου;”, τον ρώτησε ο διάβολος. “Είμαι, σου λέω, ο Χριστός!”. Τότε ο ασκητής αποκρίθηκε ταπεινά: “Δεν είμαι άξιος να δω εγώ, ο αμαρτωλός, το Χριστό”. Την ίδια στιγμή ο διάβολος έγινε άφαντος. Ο Παράκλητος. Ο Κύριός μας είναι «Θεός πάσης παρακλήσεως» (Β' Κορ. 1:3), Θεός που δίνει κάθε ενίσχυση, ενθάρρυνση, παρηγοριά. Γι' αυτό ονομάζεται Παράκλητος (Α' Ιω. 2:1), όπως άλλωστε και το Πανάγιο Πνεύμα. Καθώς, μάλιστα, είναι «πανταχού παρών», η παρηγοριά Του απλώνεται παντού, σ' όλο τον κόσμο, σ' όλες τίς πιστές καρδιές. Δεν την αισθάνονται μόνο εκείνοι που δε τη δέχονται. Και δεν τη δέχονται όσοι είναι βουτηγμένοι στην ασέβεια και την υπερηφάνεια. Ο Κύριος είναι κοντά στους ευσεβείς και ταπεινούς.

Το βρέφος κλαίει, ώσπου να βρει το μαστό της μητέρας του και να γευθεί το γάλα της. Σαν το γευθεί, αμέσως ησυχάζει. Έτσι κι εμείς κλαίμε «ως αρτιγέννητα βρέφη το λογικόν άδολον γάλα επιποθούντες» (Α' Πέτρ. 2:2). Δώσε μας το, Κύριε, για να παρηγορηθούμε και να ησυχάσουμε! Το «καθαρτήριον πύρ». Μια από τις αιρέσεις του παπισμού είναι και το δόγμα για το «καθαρτήριον πύρ» (purgatorium). Σ' αυτό το πυρ, λένε οι Λατίνοι, θα μπουν όλες οι ψυχές. “Όσες είναι δίκαιες, θα το περάσουν χωρίς να πάθουν τίποτα. Όσες, πάλι, είναι βαριά αμαρτωλές, δεν θα ωφεληθούν. Θα ωφεληθούν, όμως, όσες έχουν ελαφριές αμαρτίες, γιατί θα καθαριστούν μέσα στη φωτιά κι έτσι θα σωθούν. Ο χρόνος που απαιτείται γι' αυτή την κάθαρση είναι ανάλογος με τον αριθμό και τη βαρύτητα των πταισμάτων.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία, από το άλλο μέρος, απορρίπτει αυτή την πλάνη και διδάσκει μόνο την αποκαλυμμένη από το Θεό αλήθεια: Ότι οι πιστοί χριστιανοί, μετά τον σωματικό θάνατό τους και αφού περάσουν από μια πρώτη κρίση, θα βρεθούν σε κατάσταση αναμονής της τελικής Κρίσεως. Μέχρι τότε προσεύχεται γι' αυτούς, ζητώντας από τον πολυεύσπλαχνο Κύριο να συγχωρήσει τα αμαρτήματά τους -εκούσια ή ακούσια, βαριά ή ελαφριά- και να τους σώσει. Μπορεί να σωθεί ακόμα κι ένας πολύ αμαρτωλός άνθρωπος, που πέθανε αμετανόητος; Αυτό το γνωρίζει μόνο ο Θεός, από το άπειρο έλεος του οποίου εξαρτάται η σωτηρία όλων μας.

Το διάβασμα. Βιβλία διαβάζουμε όλοι είτε για την απόκτηση γνώσεων είτε για την ψυχική μας ωφέλεια. Στην πρώτη περίπτωση μπορούμε να διαβάζουμε ασταμάτητα για πολλή ώρα. Στη δεύτερη, όμως, μόλις η καρδιά μας κατανυχθεί από το ανάγνωσμα, πρέπει ν' αφήνουμε το βιβλίο και ν' αφοσιωνόμαστε στη νοερή μελέτη και στην πνευματική αξιοποίηση των ευσεβών λογισμών που γεννιούνται μέσα μας. Έτσι τρέφεται και καλλιεργείται η ψυχή.

Οι θαυματουργές εικόνες. “Γιατί μερικές εικόνες συμβαίνει να είναι θαυματουργές;”. Γιατί έτσι το θέλει ο Θεός. Η θαυματουργία είναι δυνατή μόνο στο Θεό, σε κανέναν άλλο. Ούτε οι εικόνες ούτε οι άνθρωποι, που καταφεύγουν ευλαβικά σ' αυτές, έχουν τη δύναμη να κάνουν ένα θαύμα. Το έλεος του Κυρίου είναι η αιτία και η πηγή όλων των θαυμάτων. Ο Θεός, καθώς είναι δεσπότης του σύμπαντος, μπορεί κάθε πράγμα να το χρησιμοποιήσει ως όργανο του ελέους Του.

( Τ έ λ ο ς )

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815 - 1894),
<<Χειραγωγία στην Πνευματική Ζωή>>,
(αποσπάσματα επιστολών),
έκδοση της Ιεράς Μονής Παρακλήτου, Μήλεσι Αττικής,
έκδοση δωδεκάτη, Απρίλιος 2019, σελ. 170-183. ( Τ έ λ ο ς )

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΧΕΙΡΑΓΩΓΙΑ ΣΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ'' (ΜΕΡΟΣ 18ον)

 

Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815 - 1894),
<<Χειραγωγία στην Πνευματική Ζωή>>,
(αποσπάσματα επιστολών),
έκδοση της Ιεράς Μονής Παρακλήτου, Μήλεσι Αττικής,
έκδοση δωδεκάτη, Απρίλιος 2019, σελ. 158-170.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.

 Εισαγωγικό σημείωμα

Ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος, μεγάλος Ρώσος ιεράρχης και συγγραφέας του 19ου αιώνα, είναι ήδη γνωστός στο ελληνορθόδοξο αναγνωστικό κοινό από τις ομιλίες του <<ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΑΔΕΛΦΕΣ ΜΟΝΑΧΕΣ>> και από το <<ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ>> του, δύο παλαιότερες εκδόσεις μας, του 1979 και του 1984 αντίστοιχα, με επανειλημμένες ανατυπώσεις μέχρι σήμερα. Ο αναγνώστης μπορεί να βρει σ' αυτές εκτενές βιογραφικό σημείωμα του οσίου. Έτσι περιοριζόμαστε εδώ μόνο σ' ένα σκιαγράφημα της ζωής του. Γεννήθηκε το 1815 σ' ένα χωριό της επαρχίας Ορλώφ. Σπούδασε στο Εκκλησιαστικό Σεμινάριο της γενέτειράς του και στη Θεολογική Ακαδημία του Κιέβου. Αμέσως μετά την αποφοίτησή του, το 1841, μοναχός ήδη, χειροτονήθηκε διάκονος και πρεσβύτερος. Δίδαξε σε διάφορες εκκλησιαστικές σχολές. Το 1857 έγινε πρύτανης της Θεολογικής Ακαδημίας της Πετρουπόλεως. Στα 44 χρόνια του χειροτονήθηκε επίσκοπος Ταμπώφ. Αργότερα καταστάθηκε στην επαρχία Βλαδιμίρ. Ως ποιμενάρχης εργάστηκε με περισσό ζήλο για την εποικοδομή και τη σωτηρία των ψυχών που του εμπιστεύθηκε ο Θεός. Έγραψε πολλά πνευματικά και ερμηνευτικά έργα. Μετέφρασε στα ρωσικά τη Φιλοκαλία, με σημαντικές προσθαφαιρέσεις. Το 1866,ύστερ' από είκοσι πέντε χρόνια καρποφόρας εκκλησιαστικής διακονίας, παραιτήθηκε από την επισκοπική του έδρα για να ζήσει ασκητικά. Κλείστηκε σ' ένα κελλί, στην έρημο Βισένσκ -γι' αυτό επονομάστηκε Βισένσκυ-, και διέμεινε εκεί ως την οσιακή κοίμησή του, το 1894. Περίπου έναν αιώνα αργότερα, το 1988, διακηρύχθηκε επίσημα η αγιότητά του από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ρωσίας. Στο διάστημα του εικοσιπεντάχρονου εγκλεισμού του, ο ασκητής ιεράρχης ασχολήθηκε συστηματικά με την εποικοδομητική επιστολογραφία. Καθημερινά έφταναν στο κελλί του από είκοσι μέχρι σαράντα γράμματα, από διάφορα πρόσωπα και με διάφορα ερωτήματα. Συνήθως απαντούσε σε όλα. Έτσι, ως την εκδημία του, έγραψε χιλιάδες επιστολές πάνω σε θέματα χριστιανικής πίστεως και ζωής, πολλές από τις οποίες εκδόθηκαν σε τόμους όσο ακόμα ζούσε. Διακρίνονται για την απλότητα και την αμεσότητά τους, αλλά και για το ορθόδοξο ήθος, το εκκλησιαστικό φρόνημα, την πατερική διάκριση, την αγιογραφική θεμελίωσή τους. Το βιβλίο τούτο είναι ένα ακόμη ανθολόγημα επιστολικών παραινέσεων του οσίου Θεοφάνους, που αναφέρονται σε προβλήματα του εσωτερικού αγώνα και του καθημερινού βίου των πιστών, στρέφονται δηλαδή, άμεσα ή έμμεσα, γύρω από την πνευματική ζωή, στην οποία χειραγωγούν τον αναγνώστη δίχως σύστημα και μέθοδο, ελεύθερα, φυσικά και ζωντανά. <<Ζήστε πνευματικά>>, έγραφε ο άγιος επίσκοπος σε μια χριστιανή του καιρού του. Με την ίδια φιλάδελφη προτροπή παραδίνουμε τον μικρό τούτο θησαυρό των σοφών συμβουλών του στα χέρια των χριστιανών του καιρού μας -όσων εγκάρδια ποθούν <<περπατήσαι αξίως του Κυρίου εις πάσαν αρέσκειαν, εν παντί έργω αγαθώ καρποφορούντες και αυξανόμενοι εις την επίγνωσιν του Θεού>> (Κολ. 1:10).

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ

( Ε κ  τ ο υ  π ρ ο η γ ο ύ μ ε ν ο υ )

Ζωή πνευματική, ζωή ψυχική, ζωή σαρκική. <<Πώς να κυριαρχώ στον εαυτό μου;>>. Όπως κυριαρχείτε στον εαυτό σας σε μια περίσταση, έτσι αγωνιστείτε να κάνετε σε όλες. Ή μήπως έχετε σε τόσο μεγάλο βαθμό διαλυθεί ψυχικά, που δεν μπορείτε καθόλου ν’ αυτοκυριαρχηθείτε; Πρέπει να ασκείτε βία στον εαυτό σας. Ο Κύριος βεβαίωσε: <<Η βασιλεία των ουρανών βιάζεται, και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν>> (Ματθ. 11:12).

Ποθείτε τη βασιλεία; Με τη βία νικήστε τον εαυτό σας. Και με τη βία ανεβάστε τον στον ουρανό. Λέτε πως είστε πολύ οκνηρή. Και βέβαια είστε οκνηρή, αλλά μόνο στα πνευματικά: στην προσευχή, στη μελέτη, στη μνήμη του Θεού και του θανάτου κ.λπ. Κάποτε μου γράψατε ότι διαβάσατε ένα βιβλίο με τίτλο <<Τί είναι η πνευματική ζωή>>.  Εκεί αναφέρεται ότι υπάρχουν τρεις βαθμίδες ζωής: η πνευματική, η ψυχική και η σαρκική. Πνευματική λέγεται η ζωή εν Αγίω Πνεύματι, ψυχική η ζωή δίχως το Αγιο Πνεύμα και σαρκική η ζωή της αμαρτίας.

Αντίστοιχοι είναι οι όροι πνευματικός άνθρωπος, ψυχικός άνθρωπος και σαρκικός άνθρωπος (πρβλ. Ρωμ. 8:1-17: Α' Κορ. 2:14 και 3:3: Ιούδα 19). Οι δυο τελευταίες χαρακτηρίζονται από εγωισμό. Η πρώτη απαιτεί αυτοθυσία τόσο για την έναρξη όσο και για την ολοκλήρωση κάθε έργου. Γιατί στην ψυχική και στη σαρκική ζωή δεν υπάρχουν ιδιαίτερες θυσίες; Γιατί σ' αυτές η επιθυμία και τα αντικείμενα της ηδονής είναι φανερά, αισθητά, ψηλαφητά. Καθώς, λοιπόν, συνηθίζουμε από παιδιά σ' αυτή την αισθητή πραγματικότητα, δεν επιζητούμε την πνευματική ζωή, πού προϋποθέτει αυταπάρνηση, γιατί δεν έχουμε γευθεί την ουράνια ηδονή της, δεν έχουμε απολαύσει τη χάρη και τη χαρά της, την ειρήνη και τη γλυκύτητά της.

Γνωρίζουμε, δηλαδή, εμπειρικά τί ικανοποίηση θα μας δώσει το ένα ή το άλλο αντικείμενο του κόσμου και του βίου τούτου, όχι όμως τί ικανοποίηση θα μας δώσει η εν Πνεύματι ζωή. Αυτήν πρέπει να την απεικάσουμε, ή μάλλον να την προεικάσουμε υποθετικά. Αν, όμως, έστω και μια φορά μόνο τη βιώσουμε, θα τη γνωρίσουμε πραγματικά, από την πείρα. Ε, λοιπόν, νομίζω πώς εσείς έχετε αυτή την πείρα. Στηριχθείτε πάνω της κάθε φορά που σας κυριεύει η οκνηρία για καθετί πνευματικό. Βιάζοντας λίγο τον εαυτό σας, θα τον επαναφέρετε στην εμπειρική βίωση των αγαθών της πνευματικής ζωής. Η ψυχή σας θα υποχωρήσει στην άσκηση της βίας, γιατί δεν μπορεί ν' αντισταθεί στο πνεύμα. Θυμηθείτε τις πνευματικές σας εμπειρίες.

Δεν αναγνωρίζετε πως είναι ασύγκριτα ανώτερες από τις ψυχικές και σαρκικές, πως απέχουν απ' αυτές όσο και ουρανός από τη γη; Χάρη σ' αυτή, λοιπόν, τη βιωματικά διαπιστωμένη υπεροχή τους, ακόμα και μια πολύ μικρή γεύση τους είναι ικανή να παραμερίσει κάθε άλλη εμπειρία, ελκύοντας την καρδιά και την προαίρεσή σας. Υποστηρίζετε πως η ψυχική και η σαρκική ζωή επιβάλλονται τάχα από κάποιαν αναγκαιότητα. Αν συμβαίνει αυτό, φταίτε εσείς, πού δεν κάνετε ό,τι πρέπει ή δεν κάνετε απολύτως τίποτα για να ελέγξετε και να κατευθύνετε τα πράγματα. Το αφήνετε να τρέχουν και να σας παρασύρουν, όχι γιατί δεν έχετε τη δύναμη ν' αντισταθείτε, αλλά γιατί παραδώσατε σ' αυτά τη βούλησή σας.

Βάλτε αρχή και κανόνα, σε κάθε επίθεση της οκνηρίας, ν' αντιτάσσετε την πνευματική εμπειρία, τη γεύση του αγαθού, και να στρέφετε προς το μέρος της τη βούλησή σας με αποφασιστικότητα, με επιμονή, με αυταπάρνηση –αλλιώς, να το ξέρετε, δεν θα μπείτε στην ουράνια βασιλεία. Χρειάζεται μικρή πάλη, λίγη βία, για την οποία ο καθένας είναι ικανός, κι εσείς περισσότερο από πολλούς άλλους. Ζήστε, λοιπόν, πνευματικά! Και μη δικαιολογείστε με την επίκληση του ρητού, <<το μεν πνεύμα πρόθυμον, η δε σαρξ ασθενής» (Ματθ. 26:41). Ν' αφήσετε τη σάρκα, να συμμαχήσετε με το πνεύμα και να βαδίσετε προς το αγαθό Πνεύμα... Αν κάνετε ό,τι σας γράφω, όλα θα πάνε καλά. Διαφορετικά, θα κυριευθείτε ολότελα από τη ραθυμία και την αδιαφορία για το έργο της σωτηρίας. Σε κάθε τέτοια ψυχή ο Κύριος λέει: <<Μέλλω σε εμέσαι...>>. (Αποκ. 3:16).

Οικογενειακή-κοινωνική ζωή και κοσμική ζωή. Την οικογενειακή και κοινωνική ζωή δεν πρέπει να την ονομάζουμε κοσμική, γιατί μπορεί να μην είναι. Κοσμική γίνεται, όταν κυριαρχείται από τα πάθη. Ο Θεός μάς έχει δώσει εντολές. Αν ζούμε σύμφωνα με τις εντολές αυτές και αποφεύγουμε την αμαρτία, τότε δεν κάνουμε ζωή κοσμική, αλλά άγια κι ευλογημένη. Οι κοσμικοί χοροί. Χόρεψες... και δεν σε πλάκωσε ο ουρανός;! Ας είναι... Ό,τι έγινε, έγινε. Τί τις ήθελες, όμως, εκείνες τίς δικαιολογίες για <<δικαιώματα της νιότης>> και άλλα τέτοια; Τα νιάτα μπορούν, βέβαια, να πουν στο θάνατο: <<Μη με πλησιάζεις!>>. Κι εκείνος, με τη σειρά του, μπορεί να αγνοήσει την <<εντολή>> και να έρθει όποτε θελήσει, ακόμα και την ώρα του χορού, βάζοντας τέρμα σε όλα. Σε όλα...

Για φαντάσου! Να βρεθείς ξαφνικά από το χορό στον άλλο κόσμο! Εσύ μετράς τη νιότη με τη νιότη. Κάνεις λάθος. Το μέτρο μας για όλα πρέπει να είναι ο κύριος σκοπός της ζωής μας. Ποιός είναι αυτός; Η ετοιμασία μας για την αιώνια ζωή. Έχουν θέση σ' αυτήν οι χοροί... και πολλά άλλα;... Ας ετοιμαστούμε για την ημέρα της Κρίσεως. Ας αρχίσουμε κι εμείς να ετοιμαζόμαστε για τη μεγάλη ημέρα της δευτέρας παρουσίας του Κυρίου. Θα δώσουμε <<εξετάσεις>> τότε. Ας κοιτάξουμε, λοιπόν, το «πρόγραμμα» των <<μαθημάτων>> και ας μελετήσουμε όσα παραμελήσαμε, ας συμπληρώσουμε όσα δεν καλοξέρουμε, ας ξαναδιαβάσουμε όσα ξεχάσαμε. Πρέπει να βιαστούμε, γιατί η ώρα του θανάτου μας είναι άγνωστη. Ίσως αύριο, ίσως σήμερα κιόλας να κληθούμε: <<Θεοφάνης Βισένσκυ... Ν. Ταμπόβσκαγια... Βγές!...>>.

Και τότε ούτε τετράδια ούτε βιβλία θα έχουμε, για να συμβουλευτούμε... Ούτε υποβολέας θα υπάρχει... Ο καθένας θα εξεταστεί μόνος του και θα βαθμολογηθεί από τον μεγάλο Κριτή με κριτήριο τα επίγεια έργα του. Η δευτέρα παρουσία του Κυρίου και οι ψευδοπροφητείες γι' αυτήν. Πολλές «προφητείες» έχουν γίνει για το τέλος του κόσμου. Και καμιά δεν επαληθεύτηκε. Ο Σωτήρας μας είπε, ότι κανένας δεν ξέρει ποιά μέρα και ώρα θα έρθει το τέλος κανένας, ούτε οι άγγελοι των ουρανών, παρά μόνο ο Θεός. Δεν υπάρχει λόγος, λοιπόν, ούτ' εμείς να <<προβλέπουμε>>, στηριγμένοι σε ανυπόστατες ή ασαφείς ενδείξεις, το χρόνο της παρουσίας του Κυρίου, ούτε και στων άλλων τις <<προβλέψεις>> να δίνουμε σημασία. Το ότι θα ξανάρθει ο Χριστός ως Κριτής του κόσμου είναι αναμφισβήτητο, καθώς και το ότι αυτό θα γίνει ξαφνικά, αφού προηγηθούν μεγάλα και θαυμαστά σημεία.

Εμείς δεν έχουμε παρά μόνο να περιμένουμε τον Ιησού και να ετοιμαζόμαστε πνευματικά για τη συνάντηση μαζί Του, όπως ο ίδιος μάς υπέδειξε: <<Γρηγορείτε, ότι ουκ οίδατε ποία ώρα ο Κύριος υμών έρχεται» (Ματθ. 24:42) και <<γίνεσθε έτοιμοι, ότι ή ώρα ου δοκείτε ο Υιός του ανθρώπου έρχεται» (Ματθ. 24:44). Το κακό είναι αιώνιο; <<Το κακό είναι αιώνιο ή προσωρινό;>>. Διαβάστε τι γράφει σχετικά το Ευαγγέλιο (Ματθ. 25:31-46). Ο Κύριος θα έρθει στον κόσμο για δεύτερη φορά, άγνωστο πότε, ως κριτής πιά και όχι ως λυτρωτής. Τότε θα μας κρίνει όλους κατά τα έργα μας. Και οι δίκαιοι θα πάνε στην αιώνια μακαριότητα, ενώ οι αμετανόητοι αμαρτωλοί στην αιώνια κόλαση. Έτσι το καλό θα θριαμβεύσει και το κακό θα τιμωρηθεί. Εμείς, πάντως, δεν μπορούμε με το φτωχό μυαλό μας να συλλάβουμε τα μελλοντικά και αιώνια. Δεν υπάρχει λόγος, λοιπόν, να σκοτιζόμαστε γι' αυτά, πού τα γνωρίζει μόνο ο Κύριος των αιώνων. Εκείνος βεβαιώνει: <<Και απελεύσονται ούτοι εις κόλασιν αιώνιον, οι δε δίκαιοι εις ζωήν αιώνιον>> (Ματθ. 25:46).

Ο αψευδής Θεός προλέγει αυθεντικά τι θα γίνει. Αυτό δεν φτάνει; Γιατί θέλουμε να ερευνήσουμε τα ανερεύνητα και να κατανοήσουμε τα ακατανόητα; Μερικοί, βέβαια, θα διαμαρτυρηθούν: Mα πως είναι δυνατόν όσοι αμάρτησαν πρόσκαιρα να βασανίζονται αιώνια; Είναι, φαίνεται, πιο φιλάνθρωποι από τον ίδιο τον Κύριο, που έπαθε και πέθανε για τη σωτηρία των ανθρώπων. Αν η ευαγγελική διδασκαλία για τον κολασμό των αμαρτωλών ήταν ανθρώπινη θεωρία, τότε η αντίρρηση και η διαμαρτυρία θα ήταν δικαιολογημένες. Αφού, όμως, πρόκειται για αποκαλυμμένη θεία αλήθεια και για αμετάκλητη απόφαση του Θεού, πού σταυρώθηκε για τους αμαρτωλούς, οφείλουμε να την αποδεχθούμε με πίστη, ταπείνωση και υποταγή, όσο κι αν το μυαλουδάκι μας πεισματώνει.

<<Η προσωπική ελευθερία επιτρέπει σε κάθε λογικό και αυτεξούσιο όν να κάνει είτε το καλό είτε το κακό. Προβάλλει, όμως, το ερώτημα: Μπορεί αυτή η ελευθερία να ταυτιστεί τόσο απόλυτα και αποκλειστικά με το κακό, έτσι που σε καμιά περίπτωση και για κανένα λόγο να μην το αποχωρίζεται, μολονότι γνωρίζει ότι οδηγείται στην καταστροφή; Η απάντηση είναι καταφατική. Κλασικό το παράδειγμα του σατανά. Αλλά μπορεί να σατανοποιηθεί η ανθρώπινη ελευθερία; Και βέβαια! Έχουμε τόσα και τόσα παραδείγματα αμετανόητων αμαρτωλών. Τι θα γίνει, λοιπόν, μ' αυτούς που εκούσια σατανοποιήθηκαν; Στον παράδεισο, το βασίλειο του καλού Θεού, δεν έχουν θέση το κακό και η αμαρτία, επομένως ούτε οι κακοί και αμαρτωλοί. Καθώς, μάλιστα, αυτοί δεν θέλουν ν' αλλάξουν, να μετανοήσουν και να γίνουν καλοί, τί απομένει; Ή να τούς μεταβάλει ο Θεός ή να τους αφανίσει. Να τους μεταβάλει χωρίς τη θέλησή τους δεν είναι δυνατόν, γιατί, αν το έκανε, θα παραβίαζε την ελευθερία τους. Mα και να τους αφανίσει αποκλείεται, αφού είναι δημιουργός, όχι εξολοθρευτής.

Έτσι, λοιπόν, καταλήγουν στην αιώνια κόλαση, την οποία ουσιαστικά δημιουργούν οι ίδιοι με την αυτόβουλη και οριστική απομάκρυνσή τους από τον Κύριο. Τελειώνω με την απόκριση που έδωσε ένας άγγελος στον Μέγα Αντώνιο, όταν ο όσιος είχε παρόμοιες απορίες: <<Αντώνιε>>, του είπε, <<κοίτα τον εαυτό σου! Τα άλλα τα κανονίζει ο Θεός κατά την κρίση Του και δεν συμφέρει να τα μάθεις>>. Είναι στην εξουσία μας η απαλλαγή από το κακό; Κάποιος άγιος ευχαριστούσε το Θεό για τη γέεννα! Και Τον ευχαριστούσε όχι γι' άλλο λόγο, μα επειδή γνώριζε καλά πόσο μας ευεργέτησε ο Κύριος, αποκαλύπτοντάς μας όσα αφορούν τη γέεννα. Βέβαια, μολονότι γνωρίζουμε την ύπαρξή της, αδιαφορούμε και αμαρτάνουμε. Ωστόσο, όσο κι αν αμαρτάνουμε, ανησυχούμε και προβληματιζόμαστε κάπου-κάπου για τη μεταθανάτια κατάληξή μας. Φαντάζεστε τι θα γινόταν, αν δεν γνωρίζαμε για τη γέεννα; Είναι στην εξουσία μας ν' απαλλαγούμε από την αμαρτία, από το κακό; Ναι, είναι. Φτάνει να το θελήσετε.

Αν το θελήσετε, θα το επιδιώξετε. Αν το επιδιώξετε, θα προσευχηθείτε. Αν προσευχηθείτε, θα λάβετε τη θεία βοήθεια. Και μ' αυτήν όλα είναι δυνατά. <<Πάντα ισχύω εν τω ενδυναμούντί με Χριστώ>>, έλεγε ο απόστολος Παύλος (Φιλιπ. 4:13). Όταν, όμως, προσεύχεστε και ζητάτε ενδυνάμωση από το Χριστό, να το κάνετε όχι άτονα και ολιγόπιστα, αλλά δυνατά, εγκάρδια, με πίστη. Το μέτρο του φαγητού. Ως προς τη διατροφή, ας είναι αρχή σας να σηκώνεστε από το τραπέζι μισοχορτάτος. Έτσι η κακιά δούλα, η σάρκα, θα νιώσει ότι έχει από πάνω της έναν εξουσιαστή. Όσο για το κρασί, πολύ καλά κάνατε και το κόψατε. Έτσι θα είστε πάντα νηφάλιος, με ξεθόλωτο νου και δραστήριο σώμα. Μεγάλη υπόθεση!

Νηστεία για μεγάλους και παιδιά. Η νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής και οι υπόλοιπες <<διατεταγμένες>> νηστείες του εκκλησιαστικού έτους είναι αρκετές. Δεν υπάρχει λόγος να προσθέσετε σ' αυτές άλλη μια μέρα την εβδομάδα. Ρίξτε καλύτερα μεγαλύτερο βάρος στον πνευματικό αγώνα εναντίον των πονηρών λογισμών και των εμπαθών αισθημάτων. Ως προς το σώμα, φτάνει να το κρατάτε υπό τον έλεγχό σας με μια διακριτική εγκράτεια σε όλα. Τα παιδιά, όταν είναι άρρωστα ή ασθενικά, ας μη νηστεύουν. Όταν όμως είναι υγιή, γιατί όχι; Αν δεν συνηθίσουν να νηστεύουν από μικρά, ούτε όταν μεγαλώσουν θα τηρούν τις νηστείες της Εκκλησίας μας. Με ρωτάτε, αν μπορεί να πιε γάλα κάποιος άρρωστος σε καιρό νηστείας. Όχι μόνο γάλα, μα και άλλες καταλύσιμες τροφές μπορεί να γευθεί, εφόσον αυτό απαιτεί η κατάσταση της υγείας του. Η ωφέλειά μας από τις νηστείες της Εκκλησίας. Με την ευκαιρία της ενάρξεως της ψυχοσωτήριας νηστείας, σας εύχομαι καλή Σαρακοστή. Θείο δώρο είναι η ευλογημένη αυτή περίοδος.

Οι άγιοι πατέρες, με το φωτισμό του Αγίου Πνεύματος, θέσπισαν ορισμένες μόνο ημέρες και περιόδους νηστείας. Βλέπετε, λόγω της ανθρώπινης αδυναμίας μας, δεν μπορούμε να νηστεύουμε όλο το χρόνο, όπως φυσικά θα κάναμε, αν είχαμε απελευθερωθεί ολότελα από τα υλικά, αν ανήκαμε αποκλειστικά στο Θεό, αν ήμασταν πνευματικοί και όχι σαρκικοί. Αυτός ακριβώς, όμως, είναι ο στόχος των νηστειών της Εκκλησίας: Να γίνουμε πνευματικοί. Γιατί με τη νηστεία ταπεινώνεται η σάρκα, και μαζί της η καρδιά, και νεκρώνονται σταδιακά όλα τα πάθη. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, πόσο μεγάλη είναι η ωφέλειά της. 'Απιστοι και πιστοί. Ο απόστολος Πέτρος γράφει για τον δίκαιο Λωτ, ότι υπέφερε ψυχικά, βλέποντας τη συμπεριφορά των άνομων συμπολιτών του, των Σοδομιτών. Η καρδιά του σπάραζε. 'Ηταν, πραγματικά, ένας μάρτυρας και άγιος. Μάρτυρας, λοιπόν, είστε κι εσείς, που υποφέρετε το ίδιο, ζώντας ανάμεσα σε σκληροτράχηλους απίστους. Συνήθως οι άπιστοι αντιμετωπίζουν ειρωνικά και υπεροπτικά τους πιστούς, εκφράζοντας έτσι τη δυναμική επικράτησή τους στον κόσμο τούτο.

Αλλά η πίστη μας είναι ζωντανή. Η Εκκλησία στέκεται ακλόνητη, ακατανίκητη από τις ενάντιες δυνάμεις. Και οι πιστοί, μέσα στην ταπείνωσή τους, προσδοκούν όσα τούς υποσχέθηκε ο αληθινός Θεός. Εμείς γνωρίζουμε την Αλήθεια. Θα έρθει, όμως, μια μέρα, που αυτή η Αλήθεια θα φανερωθεί θριαμβευτικά, <<μετά δυνάμεως και δόξης πολλής>> (Λουκ. 21:27), σ' ολόκληρη την ανθρωπότητα. Και τότε οι άπιστοι <<απελεύσονται εις κόλασιν αιώνιον>>, ενώ οι πιστοί <<εις ζωήν αιώνιον>> (Ματθ. 25:46). Ο διεστραμμένος νους. Με πολλή συμπόνια μοιράζομαι τη θλίψη σας και το βάρος της καρδιάς σας. Εύχομαι ο Κύριος να σας παρηγορήσει. Δεν σας μένει τίποτ' άλλο από την προσευχή. Γιατί μόνο ο παντοδύναμος Θεός μπορεί να σας λυτρώσει από το κακό, που σας περισφίγγει. Αυτός θα μεταφέρει το βάρος της καρδιάς σας στις καρδιές εκείνων που σας καταθλίβουν. Και αν ως τότε δεν έχουν απελπιστεί, θα συνταραχθούν και θα διορθωθούν. Δεν υπάρχει λόγος να συζητήσει κανείς μαζί τους, γιατί ο νους τους έχει διαστραφεί.

Ο άνθρωπος μπορεί να δεχθεί παραίνεση, όσο διατηρεί υγιή σκέψη και αντίληψη. Όταν τη χάσει, δεν επηρεάζεται ούτε από την πιο καλή συμβουλή, ούτε από το πιο σοφό επιχείρημα. Στους υγιείς συλλογισμούς αντιτάσσει πάντα τις νοσηρές ιδέες του. Αυτές τον εκφράζουν, καθώς συνταιριάζουν με τα εμπαθή αισθήματά του. Οι διανοητικά καθυστερημένοι. Τους διανοητικά καθυστερημένους ανθρώπους τους ονομάζουμε ηλίθιους. Αυτοί, ωστόσο, είναι ηλίθιοι μόνο για μας, ούτε για τον εαυτό τους ούτε και για το Θεό. Το πνεύμα τους αναπτύσσεται μ' έναν ιδιαίτερο τρόπο. Μπορεί εμείς, οι μυαλωμένοι τάχα και σοφοί, ν' αποδειχθούμε χειρότεροι από εκείνους. Σχέσεις με ανθρώπους δίχως ευσέβεια. Μην πολυνοιάζεστε και μη λυπάστε, αν δεν έχετε στενές σχέσεις με τους γείτονές σας, που δεν σέβονται το Θεό. Είναι καλό και ωφέλιμο να επικοινωνούμε με τούς ομόψυχους αδελφούς, τους πιστούς χριστιανούς, για να βοηθάμε ο ένας τον άλλο στο δρόμο της σωτηρίας.

Η επικοινωνία και συνεργασία μας με τους κοσμικούς ανθρώπους ας περιορίζεται στις αναγκαίες βιοτικές υποθέσεις. Και στην περίπτωση αυτή, πάντως, αν μας βλάπτουν ψυχικά, ας διακόπτουμε κάθε σχέση μαζί τους. Η καρδιά και ο Θεός. Ο Θεός βρίσκεται παντού. Και σαν βρει καρδιά που δεν Tου εναντιώνεται, καρδιά ταπεινή, μπαίνει μέσα της και τη γεμίζει χαρά. Τόση είναι η χαρά της καρδιάς που έχει μέσα της το Θεό, ώστε κολλάει επάνω Του και δεν θέλει ποτέ να Τον αποχωριστεί. Σε καρδιά φουσκωμένη από εγωισμό δεν πλησιάζει ο Κύριος. Κι έτσι αυτή καταθλίβεται, μαραζώνει και σιγολιώνει, βυθισμένη στην άγνοια, τη λύπη και το σκοτάδι. Όσο αμαρτωλοί κι αν είμαστε, μόλις στραφούμε με μετάνοια και πόθο προς τον Κύριο, η θύρα της καρδιάς μας ανοίγει σ' Εκείνον. Η εσωτερική ακαθαρσία ξεχύνεται έξω, για να παραχωρήσει τη θέση της στην καθαρότητα, την αρετή, τον ίδιο το Σωτήρα, τον μεγάλο Επισκέπτη της ψυχής, τον κομιστή της χαράς, του φωτός, του ελέους. Θείο δώρο είναι αυτή η ευλογημένη κατάσταση, όχι δικό μας κατόρθωμα.

Και αφού είναι δώρο, πρέπει να ευχαριστούμε το Δωρητή με ταπείνωση. Ταπείνωση! Η βάση κάθε αρετής και η προϋπόθεση της πνευματικής καρποφορίας! Έχετε ταπείνωση; Έχετε το Θεό. Τα έχετε όλα! Δεν έχετε ταπείνωση; Τα χάνετε όλα! Να συντηρείτε, λοιπόν, στην καρδιά σας το αίσθημα της ταπεινοφροσύνης. Η φυσική και ομαλή σχέση μας με το Θεό προϋποθέτει καρδιά έμπονα συντριμμένη και ολοκληρωτικά αφοσιωμένη σ' Αυτόν, καρδιά πού μυστικά αναφωνεί κάθε στιγμή: <<Κύριε, Εσύ τα γνωρίζεις όλα σώσε με!>>. Αν παραδοθούμε στα χέρια Του, η σοφή και άγια βουλή Του θα κάνει μ' εμάς και σ' εμάς ό,τι είναι πρόσφορο για τη σωτηρία μας... Το έργο της αδιάλειπτης προσευχής δεν είναι μόνο για τους ησυχαστές, αλλά για όλους τους χριστιανούς, στους οποίους ο Κύριος, μέσω του αγίου αποστόλου, παραγγέλλει:

<<Αδιαλείπτως προσεύχεσθε» (Α' Θεσ. 5:17). Υπάρχουν διάφορες βαθμίδες προσευχής μέχρι την αδιάλειπτη. Όλες είναι έργο του Θεού, πού παρακολουθεί τις καρδιές των ανθρώπων εξίσου, ανεξάρτητα από την ιδιότητά τους ως μοναχών ή κοσμικών. Και όταν μια καρδιά, όποια κι αν είναι, στρέφεται σ' Αυτόν, την πλησιάζει με αγάπη και ενώνεται μαζί της. Έτσι πραγματοποιείται ο λόγος του Χριστού στον Πατέρα Του: <<... καθώς σύ, πάτερ, εν εμοί καγώ εν σοί, ίνα και αυτοί εν ημίν εν ώσιν...>> (Ιω. 17:21).

( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815 - 1894),
<<Χειραγωγία στην Πνευματική Ζωή>>,
(αποσπάσματα επιστολών),
έκδοση της Ιεράς Μονής Παρακλήτου, Μήλεσι Αττικής,
έκδοση δωδεκάτη, Απρίλιος 2019, σελ. 158-170.