Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ - Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ, ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ 1714 - 1779 (ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ)

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις  «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 36-40.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

«Ωδαίς ευφημήσωμεν…» δηλαδή, άσματα και ύμνους εγκωμιαστικούς θα μεταχειριστούμε για τον ένδοξο μεταξύ των χορών των Μαρτύρων· διότι έτσι αρμόζει στους θυσιάζοντας την ζωή τους για τον Χριστό, αλλά και στους ασκητάς, όπως είναι ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ο αείμνηστος, ο άξιος να εξυμνήται.
Σήμερα συγκεντρωθήκαμε στην αξιοσέβαστη μνήμη του, διότι μοιράζει θεραπείες σ' αυτούς που πλησιάζουν με πίστι (και ευλάβεια), επειδή έχει θάρρος προς τον Χριστό, αφού είναι Ισαπόστολος. Μ' αυτά τα εγκωμιαστικά λόγια εξυμνεί ο υμνογράφος Σάπφειρος Χριστοδουλίδης τον διδάσκαλό του, τον εν Αγίοις ιερομάρτυρα και ισαπόστολο Κοσμά τον Αιτωλό, του οποίου ο βίος και η πολιτεία του συνεπαίρει κάθε ορθόδοξο χριστιανό.
Ο βίος και η πολιτεία του αφ' ενός, αλλά και αφ' ετέρου, επειδή είμαι ένας ελάχιστος και ταπεινός συντοπίτης του, με ώθησαν να ασχοληθώ μ' Αυτόν τον μέγα εθναπόστολο του Ελληνορθοδόξου έθνους μας. Τον μικρόν στο ανάστημα, αλλά μεγάλο στο πνευματικό παράστημα, τον γέροντα στην ηλικία, αλλά γερό στύλο της Ορθοδοξίας, τον εκ μικρού χωρίου καταγόμενον, αλλά νυν εις μεγάλον τόπον, δηλαδή, εν Παραδείσω ευρισκόμενον, «τον μέγα εν ταίς πράξεσι και πολύς εν», τον εξ Αιτωλίας ωρμόμενον, εν Αγίω Όρει εγκαταβιώσαντα, την σκλαβωμένη Ρωμιοσύνη περιοδεύσαντα, τον Χριστόν κηρύξαντα, τον «το ποθούμενον» προφητεύσαντα, τον ιερούς Ναούς και σχολεία ανοικοδομήσαντα, τον επιστολάς αποστείλαντα, τον αμαρτωλούς συγχωρήσαντα, τον θαύματα ποιήσαντα, τον πάντας διδάξαντα, τον πεπλανημένους και αλλαξοπιστήσαντας επισυνάξαντα.
Τον εν Βορείω Ηπείρω μαρτυρήσαντα και επωνομασθέντα υπό της ορθοδόξου Εκκλησίας μας Ιερομάρτυρα, Ισαπόστολο και Εθναπόστολο. Στο ανά χείρας βιβλίο είναι καταγεγραμμένες οι τρεις περιοδείες του, οι οχτώ διδαχές του, οι δώδεκα επιστολές του και διακόσιες εξήκοντα πέντε (συν δώδεκα, όρα σελίς 266) προφητείες του. Ακόμη δε, μνημονεύουμε το Μαρτυρολόγιό του, την υπό του Οικουμενικού Πατριαρχείου πράξι περί της εις Άγιον ανακήρυξί του και τα περί της ευρέσεως των ιερών Λειψάνων του, έτι δε την ασματική Ακολουθία του εσπερινού και όρθρου, τον παρακλητικό κανόνα, τους χαιρετισμούς και τροπάρια επί τη μετακομιδή εξ Αλβανίας εις Θέρμον τμήματος τιμίου λειψάνουτου Αγίου.
Επί πλέον, αφ' ενός δημοσιεύουμε για πρώτη φορά την ιστορία της ιεράς Μονής του αγίου Κοσμά τόσον στον τόπον του Μαρτυρίου του όσον και στον τόπον καταγωγής του, και αφ' ετέρου παραθέτουμε τους πόνους του Αγίου μας, διότι δυστυχώς από τις πράξεις μας ο πατροΚοσμάς πονά και έχει παράπονα. (Απόσπασμα εκ του προλόγου του βιβλίου).

Ι.Κ.Τ.

O AΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ

Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ

ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ

Στην Αγρηλιά κατά κοινή ομολογία των πετροχωριτών, δεν πέφτει ποτέ χαλάζι. Ένας πετροχωρίτης έδωσε στον πατροΚοσμά ένα γαιδουράκι και τον δεκαπεντάχρονο υιό του για να τον βοηθά. Αυτό το παιδί είναι ο προπάππος του Κωνσταντίνου Σταίκου από το Πάμφιον Αιτωλίας. Κατόπιν επισκέφθη τα Κράββαρα, δηλαδή, το βόρειο ορεινό τμήμα της Ναυπακτίας, όπου οι κάτοικοι ασχολούντο με την σηροτροφία.

Ο πατροΚοσμάς τους ώθησε να καλλιεργήσουν την μουριά, από τα φύλλα της οποίας τρέφονται οι μεταξοσκώληκες. Τοιουτοτρόπως υπακούοντάς τον, η σηροτροφία σ’ εκείνη την περιοχή σημείωσε πρόοδο, με αποτέλεσμα, αργότερα, δηλαδή, τον Οκτώβριο του 1888, σε έκθεσι που έγινε στο Ζάπειο μέγαρο Αθηνών, τα εκθεματικά δείγματα της εν λόγω περιοχής πήραν το δεύτερο βραβείο. Στην συνέχεια ο πατροΚοσμάς επισκέφθη το Βενέτικο, τουτέστιν, το νότιο πεδινό τμήμα της Ναυπακτίας.

«Το χωριό σας θάναι πάντα μικρό και άγονο» είπε στα Πιτσινέικα. Πράγματι μέχρι σήμερα ο λόγος του πατροΚοσμά επαληθεύεται. Τα Πιτσινέικα είναι ένα άγονο χωριό και αποτελείται πάντα από τριάντα περίπου οικογένειες. «Μυλωνάς θα είναι μέχρι να πεθάνη» είπε στο χωριό Κάμπος Σίμης για κάποιον μυλωνά. Κατά παράδοσι πρόκειται για τον Μυλωνά Μακρυγιάννη που είχε αυτός και οι απόγονοί του τον μύλό του στην θέσι Πόριαρι. Σ’ ένα λόφο έξω από το χωριό Βετοψίστα (σημερινή Αναβρυτή) μερικά παιδιά τον κτύπησαν και από το άγιο σώμά του χύθηκε στην γη λίγο αίμα. Σ’ εκείνο το σημείο υπάρχει έντονη ευωδία και προσφάτως κτίσθηκε ιερός Ναός επ’ ονόματι του Αγίου μας.

Στην Αράχωβα Ναυπακτίας οι κάτοικοι του πρόσφεραν μεταξύ άλλων σταφύλια, τα οποία ευλόγησε και προς τιμήν του τα ωνόμασαν «κοσμάδια». Μόνο σ’ αυτά τα μέρη τα σταφύλια λέγονται “κοσμάδια”. Μετά την Ναυπακτία ο πατροΚοσμάς περιώδευσε στα χωριά του Ξηρομέρου, του Βάλτου, των Αγράφων, της Άρτης. Επέστρεψε ξανά στην Αιτωλοακαρνανία και κήρυξε στο Μεσολόγγι, στο Αιτωλικό, στην Κατοχή, στο Αγγελόκαστρο, στον Μαχαλά Ξηρομέρου, στο Βραχώρι (Αγρίνιο), στην Μουσταφούλη (Παναιτώλιο), στην Ντέμη (Καινούργιο), στην Μουχταρίνα (Βαρειά) στην Γουρίτσα (Μυρτιά).

Στην Μυρτιά κατέλυσε στην ιερά Μονή των Εισοδίων της Θεοτόκου, όπου λειτούργησε, κήρυξε τον θείο λόγον και ζήτησε τις προσευχές των εκεί μοναχών και πατέρων. Κατόπιν μετέβη και στα άλλα Μοναστήρια της περιοχής. Στην ιερά Μονή του Τιμίου Προδρόμου Δερβεκίστης (Αναλήψεως), στην παραλίμνια ιερά Μονή του Γενεσίου της Θεοτόκου στο Φωτμό, στην ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Καταφυγίου, κοντά στον Ταξιάρχη και στην ιερά Μονή της Αγίας Παρασκευής στην Μάνδρα, όπου δίδαξε στο εκεί υπάρχον «κρυφό σχολειό». Όμως οι κοτζαμπάσηδες επειδή ηνωχλούντο από τα κηρύγματά του, έβαλαν τον τούρκο διοικητή του Μεγάλου Δένδρου να τον απελάση.

Εκείνος τον εξώρισε στα Βιτώλια της Σερβίας, το σημερινό Μοναστήριον. Το 1763 τον απελευθέρωσαν και ο Άγιός μας κατευθύνθηκε προς την Κωνσταντινούπολι. Ήθελε να ανανεώση την άδειά του αφ’ ενός και αφ’ ετέρου να ενημερώση τον Πατριάρχη για την τρίχρονη περιοδεία του, για τους αγώνές του και τις αγωνίες του, για τα προβλήματα και τις δυσκολίες που συνήντησε στην νέα διακονία του και να ζητήση τις προσευχές του για την συνέχισι αυτής της δύσκολης αποστολής και διακονίας.

Δευτέρα περιοδεία 1763-1774. Ο Άγιός μας το 1763, αφού έλαβε εκ νέου την ευχή και την ευλογία του Πατριάρχου ήρχισε την δευτέρα περιοδεία του. Αυτή η περιοδεία διήρκεσε ένδεκα περίπου έτη. Τα θαύματά του πολλά, οι διδαχές του περισσότερες, οι προφητείες του δεκάδες. Από τα λόγια του, από την ζωή του, από το παράδειγμά του επιστρέφουν πολλοί. Χιλιάδες είναι αυτοί που ακούουν κήρυγμα μετανοίας, ίσως για πρώτη φορά. Αμέτρητοι είναι αυτοί που εγκαταλείπουν τον ληστρικόν βίον και γίνονται οικογενειάρχες. Δεκάδες τον ακολουθούν, αρκετοί τον βοηθούν, πολλοί τον πολεμούν.

Ο Άγιός μας, όμως, σπέρνει παντού την ιδέα της ελευθερίας, την ιδέα της αποτινάξεως του ζυγού. Ο σπόρος του βρήκε γόνιμο έδαφος, τα πρώτα βλαστάρια βγήκαν αμέσως και η λευτεριά ήλθε κατόπιν. Ένα γνήσιο βλαστάρι, ένα πνευματικό παιδί του αγίου Κοσμά ήταν ο Ρήγας Φερραίος. Ο Άγιός μας, το 1763, αφού του ανανέωσε την άδεια ο Πατριάρχης Ιωαννίκιος ο Γ΄, κατευθύνθη κηρύττοντας μέσω Θράκης προς το Άγιον Όρος.

Στην Καβάλα μεταξύ των άλλων τους είπε τον εξής λόγον:  «Τον τούρκο φίλο και να τον κάμης το ραβδί σου μην το αφήσεις». Δηλαδή, και αν ο τούρκος γίνη φίλος σου, κράτα πάντα το ραβδί σου, για να αμυνθής, για να προστατευθής, διότι ο τούρκος κάποια μέρα θα σου επιτεθή. Στο Άγιον Όρος επισκέφθη όλες τις ιερές Μονές και Σκήτες, όπου και ζήτησε τις ευχές και προσευχές όλων των γεροντάδων. Κατόπιν μετέβη στην Σκόπελο, στην Σκιάθο και στην συνέχεια στην Θεσσαλία. Επισκέφθη μικρά χωριά αλλά και κεφαλοχώρια, κωμοπόλεις αλλά και πόλεις. Ανέβηκε στα απρόσιτα λημέρια των κλεφτών και αρματολών στον Όλυμπο και στον Κίσσαβο. 

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 36-40.

Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ - Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ, ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ 1714 - 1779 (ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ)

 

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις  «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 28-36.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

«Ωδαίς ευφημήσωμεν…» δηλαδή, άσματα και ύμνους εγκωμιαστικούς θα μεταχειριστούμε για τον ένδοξο μεταξύ των χορών των Μαρτύρων· διότι έτσι αρμόζει στους θυσιάζοντας την ζωή τους για τον Χριστό, αλλά και στους ασκητάς, όπως είναι ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ο αείμνηστος, ο άξιος να εξυμνήται.
Σήμερα συγκεντρωθήκαμε στην αξιοσέβαστη μνήμη του, διότι μοιράζει θεραπείες σ' αυτούς που πλησιάζουν με πίστι (και ευλάβεια), επειδή έχει θάρρος προς τον Χριστό, αφού είναι Ισαπόστολος. Μ' αυτά τα εγκωμιαστικά λόγια εξυμνεί ο υμνογράφος Σάπφειρος Χριστοδουλίδης τον διδάσκαλό του, τον εν Αγίοις ιερομάρτυρα και ισαπόστολο Κοσμά τον Αιτωλό, του οποίου ο βίος και η πολιτεία του συνεπαίρει κάθε ορθόδοξο χριστιανό.
Ο βίος και η πολιτεία του αφ' ενός, αλλά και αφ' ετέρου, επειδή είμαι ένας ελάχιστος και ταπεινός συντοπίτης του, με ώθησαν να ασχοληθώ μ' Αυτόν τον μέγα εθναπόστολο του Ελληνορθοδόξου έθνους μας. Τον μικρόν στο ανάστημα, αλλά μεγάλο στο πνευματικό παράστημα, τον γέροντα στην ηλικία, αλλά γερό στύλο της Ορθοδοξίας, τον εκ μικρού χωρίου καταγόμενον, αλλά νυν εις μεγάλον τόπον, δηλαδή, εν Παραδείσω ευρισκόμενον, «τον μέγα εν ταίς πράξεσι και πολύς εν», τον εξ Αιτωλίας ωρμόμενον, εν Αγίω Όρει εγκαταβιώσαντα, την σκλαβωμένη Ρωμιοσύνη περιοδεύσαντα, τον Χριστόν κηρύξαντα, τον «το ποθούμενον» προφητεύσαντα, τον ιερούς Ναούς και σχολεία ανοικοδομήσαντα, τον επιστολάς αποστείλαντα, τον αμαρτωλούς συγχωρήσαντα, τον θαύματα ποιήσαντα, τον πάντας διδάξαντα, τον πεπλανημένους και αλλαξοπιστήσαντας επισυνάξαντα.
Τον εν Βορείω Ηπείρω μαρτυρήσαντα και επωνομασθέντα υπό της ορθοδόξου Εκκλησίας μας Ιερομάρτυρα, Ισαπόστολο και Εθναπόστολο. Στο ανά χείρας βιβλίο είναι καταγεγραμμένες οι τρεις περιοδείες του, οι οχτώ διδαχές του, οι δώδεκα επιστολές του και διακόσιες εξήκοντα πέντε (συν δώδεκα, όρα σελίς 266) προφητείες του. Ακόμη δε, μνημονεύουμε το Μαρτυρολόγιό του, την υπό του Οικουμενικού Πατριαρχείου πράξι περί της εις Άγιον ανακήρυξί του και τα περί της ευρέσεως των ιερών Λειψάνων του, έτι δε την ασματική Ακολουθία του εσπερινού και όρθρου, τον παρακλητικό κανόνα, τους χαιρετισμούς και τροπάρια επί τη μετακομιδή εξ Αλβανίας εις Θέρμον τμήματος τιμίου λειψάνουτου Αγίου.
Επί πλέον, αφ' ενός δημοσιεύουμε για πρώτη φορά την ιστορία της ιεράς Μονής του αγίου Κοσμά τόσον στον τόπον του Μαρτυρίου του όσον και στον τόπον καταγωγής του, και αφ' ετέρου παραθέτουμε τους πόνους του Αγίου μας, διότι δυστυχώς από τις πράξεις μας ο πατροΚοσμάς πονά και έχει παράπονα. (Απόσπασμα εκ του προλόγου του βιβλίου).

Ι.Κ.Τ.

O AΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ

Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ

ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ

Ο πατρο-Κοσμάς, με τις διδαχές του, τις προσευχές του, τα παρηγορητικά και προφητικά του λόγια και την ασκητική και μυστηριακή του ζωή, ανεδείχθη ένας γνήσιος πνευματικός ποιμήν των ανθρώπων του 18ου αιώνος. Οι αρβανίτες τον αποκαλούσαν Τσοπάν-Κοσμά=ποιμήν Κοσμά· και τούτο έκαμναν –έλεγαν, διότι έβλεπαν ότι παντού όπου πήγαινε ο Άγιός μας, οι ακροατές του ήταν χιλιάδες.

Βέβαια το ότι οι ακροατές του Αγίου μας ήταν αμέτρητοι δεν το συμπεραίνουμε μόνο από την προσωνυμία Τσοπάν-Κοσμά, αλλά το γνωρίζουμε από τις εξής μαρτυρίες: α) Τις σημειώσεις σε εκκλησιαστικά βιβλία. β)Τον μαθητή και βιογράφο του Σάπφειρο Χριστοδουλίδη. γ) Τις μαρτυρίες των κατασκόπων, που έβαζαν οι Βενετοί και ευρίσκονται στα βενετικά αρχεία. δ) Τις κάτωθι φράσεις: 1) Ο λαός κατά χιλιάδες παρακολουθεί. 2) Τον ηκολούθει λαός πολύς, δύο και τρεις χιλιάδες. 3) Εγίνετο μεγάλη σύναξις των χριστιανών. 4) Διά το πολύ πλήθος του λαού δεν τους εχώρει κανένας Ιερός Ναός, και εξ ανάγκης έκαμε την διδαχή του έξω εις τας πεδιάδας. 5) Εσυνάχθη πλήθος πολύ από τα χωρία. ε) Τις επόμενες αναφορές ότι οι ακροατές ήταν: I. 16.000 στην Πεσσάδα Κεφαλληνίας. II. 11.000 στο Γηρομέρι Ηπείρου. III. 6.000 στο Μαύρο Μανδήλι. IV. 3.700 στην Δέση Ασπροποτάμου. V. 3.200 στο Νεραιδοχώρι Ασπροποτάμου.

Ο πατρο-Κοσμάς εδέχθη υπό του Τριαδικού Θεού το χάρισμα της προφητείας. Έγινε ο προφήτης των σκλάβων. Οι προφητείeς του, ήταν το στήριγμα όλου του υποδούλου γένους. Οι προφητείες του για τις τεχνολογικές ανακαλύψεις δεν συγκινούσαν τους αγραμμάτους σκλαβωμένους προγόνους μας. Εκείνες που συνέπαιρνον τις μαυρισμένες ψυχές των, ήταν οι προφητείες για το πότε θα έλθη η λευτεριά. Το “ποθούμενο” ήτο το «Α» και το “  «Ω» για όλο το υπόδουλο Έθνος και απ’ άκρου εις άκρον σιγοψιθύριζαν όλοι αυτό το μεγάλο όνειρο. Το όνειρο αυτό, ίσως δεν θα ερχόταν ποτέ αν ο πατρο-Κοσμάς δεν εξήρχετο εκ του Αγίου Όρους διά να πορευθή εις το υπόδουλον γένος.

Η πορεία του αυτή δεν ήταν στρωμένη με άνθη και ροδοπέταλα. Στον δρόμο του συνήντησε αγκάθια και τριβόλους. Ο πατροΚοσμάς εβάδισε «εν μέσω λύκων» (Λουκ. ι΄ 3). Η πορεία του ήταν δύσκολη και μεγάλη μεν, τελείωσε δε, στις 24-8-1779 στο Κολλικόντασι της Βορείου Ηπείρου. Κλείνοντας αυτό το κεφάλαιο, καταγράφω ότι από διάφορες μικροσημειώσεις που είναι καταχωρημένες σε κώδικες, σε περιθώρια παλαιών Ευαγγελίων μαθαίνουμε ότι ο πατρο-Κοσμάς, ήτο μετρίου αναστήματος, μελαχρινός, με δασειά κόμη και πυκνά μαύρα γένεια, αδύνατος, με μάτια ήρεμα και φωτεινά.

Πρώτη περιοδεία 1760-1763. Ήταν 46 ετών ο Άγιός μας, όταν ήρχισε τις περιοδείες του. Η αρχή του ιεραποστολικού του έργου, έγινε στην Κωνσταντινούπολι. Όταν εξήλθε εκ του Αγίου Όρους, μετέβη κατ' ευθείαν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και ζήτησε την ευλογία του Πατριάρχου για την νέα του αποστολή. Ο από Φιλιππουπόλεως Πατριάρχης Σεραφείμ Β΄, ο εκ Δελβίνου, του έδωσε γραπτή άδεια με την οποία ο Άγιός μας θα ειμπορούσε να περιοδεύση όλη την πονεμένη Χριστιανοσύνη. Στην Κωνσταντινούπολιν συνήντησε τον λόγιον αδελφό του διδάσκαλο του Γένους, ιερομόναχο Χρύσανθο, όστις του εδίδαξε μερικούς κανόνες της ρητορικής τέχνης διά να ομιλή δήθεν με καλή μέθοδο.

Τα πρώτα κηρύγματά του ο πατρο-Κοσμάς τα έκαμε στα προάστια της Βασιλευούσης. Κατόπιν συνέχισε το κήρυγμα στην Θράκη, Μακεδονία, Θεσσαλία και έφθασε στην Ιερά Μονή Προυσσού της Ευρυτανίας. Εκεί ίδρυσε σχολείο και με το προορατικό του χάρισμα έλεγξε ένα φονιά, όστις είχε σκοτώσει κάποιον μοναχό. Ο εν λόγω φονιάς, κατόπιν τούτου, μετενόησε, οδηγήθηκε στην εξομολόγησι, στην ταπείνωσι, στην σωτηρία της ψυχής του. Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης διασώζει ένα άλλο παρόμοιο γεγονός: Ένας τούρκος έτρεξε με το άλογό του για να προφθάση τον Άγιο και να τον κακοποιήση. Όμως επενέβη ο Θεός. Έπεσε από το άλογο και έσπασε το πόδι του και όταν τον μετέφεραν στο σπίτι του, βρήκε το παιδί του πεθαμένο. Τότε συνετρίβει ψυχικά και έστειλε ένα γράμμα στον πατρο-Κοσμά ζητώντάς του συγχώρησι.

Στην Βαλαώρα Ευρυτανίας, επιτίμησε κάποιους, οι οποίοι δεν μιλούσαν για να μην ξεστριφτούν τα μουστάκια τους. Στο χωριό Χρύσω των Αγράφων ένας κτηνοτρόφος ενώ παρακολουθούσε το κήρυγμα του πατρο-Κοσμά, σκεφτόταν τα πρόβατά του που ήταν κλεισμένα στο μαντρί. Ο Άγιός μας διάβασε την σκέψι του και του είπε: Τα πρόβατά σου δεν θα πάθουν τίποτε, θα τα βρης στην στάνη να αναχαράζουν. Και πράγματι έτσι τα βρήκε. Ακόμη στο ίδιο χωριό έγινε και το εξής: Κάποια παιδιά από το χωριό Μύρεσι, σκότωσαν ένα φίδι και αστειευόμενα είπαν μεταξύ τους: Να το δώσουμε στον Καλόγερο δώρο και να του ειπούμε ότι είναι χέλι. Όταν ο πατροΚοσμάς είδε τα παιδιά τους είπε: -Τι το κάματε το δώρο μου; Το φέρατε το φίδι στον Γέροντα;

Στο χωριό Μοναστηράκι Ευρυτανίας του έδωσαν την προσωνυμία «Αγιάνθρωπος». Εκεί ο πατρο Κοσμάς απευθύνθη σ' ένα εκ των ακροατών του, όστις θέλησε να αποχωρήση διότι ειδοποιήθη ότι τα γίδια του μπήκαν σε ξένο χωράφι, και του είπε: Μην φεύγεις. Τα γίδια σου μπήκαν σε ξένο χωράφι αλλά δεν έκαμαν ζημιά! Πράγματι έτσι έγινε. Στην Γρανίτσα Ευρυτανίας, ο κτηνοτρόφος Καγκαράς περιφρόνησε το κήρυγμα του πατρο-Κοσμά και πήγε στο κοπάδι του, όμως κοιμήθηκε και οι λύκοι του έφαγαν όλα τα πρόβατα. Μετανοιωμένος ο Καγκαράς πηγαίνει στον πατρο-Κοσμά, όστις τον συγχωρεί και προτρέπει τους ακροατές του να δώσουν από ένα πρόβατο στον συγχωριανό τους, και εκείνοι υπάκουσαν.

Το αντίθετο έγινε στο Αργύριον Αργιθέας. Ο κτηνοτρόφος Μπαρούτας όταν ξεκίνησε μία Κυριακή για τον ιερό Ναό για να εκκλησιασθή ήκουσε στο μαντρί του θορύβους, σαν να ήταν μέσα λύκοι. Δεν άλλαξε δρόμο, και όταν μετά την θεία Λειτουργία πήγε στο μαντρί βρήκε τα γίδια να είναι ήρεμα και να αναχαράζουν. Στην Ζελενίτσα (Πρασιά) Ευρυτανίας, ένας ληστής κατόπιν προτροπής του πατρο-Κοσμά, έβγαλε τα χρυσά δαχτυλίδια από τα δάκτυλά του και τα έσφιξε στην χούφτα του. Τα δαχτυλίδια έσταξαν αίμα, αποτέλεσμα αυτού του θαύματος ήτο να μετανοιώση ο ληστής και να γίνη αργότερα μοναχός στην Ιερά Μονή Προφήτου Ηλιού στο Κάστρο.

Αμέσως μετά, ο Άγιός μας, πήγε στο χωριό του, όμως δεν έγινε δεκτός και γι' αυτό κατέφυγε στο διπλανό χωριό, το Χαλίκιον, όπου φιλοξενήθη στα σπίτια των εξαδέλφων του. (Σήμερα στο χωριό Αετόπετρα Θέρμου Αιτωλίας υπάρχουν απόγονοι των εξαδέλφων του πατρο-Κοσμά με το επώνυμο Σκόνδρας). Από εκεί έστειλε κάποιον να αγοράση σιτάρι στο Βραχώρι (το σημερινό Αγρίνιο) και τέλεσε μνημόσυνο των γονέων του. Στην συνέχεια περιώδευσε τα γύρω χωριά της ευρυτέρας περιοχής. Πρώτος σταθμός τα χωριά της Μακρυνείας Μεσολογγίου.

Πρωταρχικό στόχο στα κηρύγματά του είχε την αργία της Κυριακής. «Εξ ημέρες να εργάζεσθε –κήρυττε– την εβδόμην, την Κυριακή να εκκλησιάζεσθε στον ιερό Ναό. Μην κάμνετε την Κυρια­κή παζάρια, μην βάζετε το κέρδος της Κυριακής στο σπίτι σας…». Αυτά τα λόγια του, αλλά και γενικά όλο το ιερό κήρυγμά του, έγινε αιτία να ξυλοδαρθή ο Άγιός μας από τους γαιοκτήμονες της Μακρυνείας. Δαρμένος και κυνηγημένος έφυγε ο Άγιός μας από την Μακρυνεία και έφθασε καταιδρωμένος στο Πετροχώρι, όπου βρήκε τους χωρικούς να δουλεύουν στα αμπέλια τους. [Το Πετροχώρι απέχει από το Θέρμο 4 χιλιόμετρα και από το Μέγα Δένδρο 7 χιλιόμετρα και βρίσκεται στα ανατολικά της λίμνης Τριχωνίδος σε υψόμετρο 310 μέτρα από την θάλασσα. Ο μικρός κάμπος του Πετροχωρίου ήταν και είναι γεμάτος από αμπέλια]

Οι Πετροχωρίτες τον υποδέχθηκαν στην τοποθεσία Αγρηλιά με σεβασμό και καλωσύνη. Διέκοψαν τις εργασίες τους, συγκεντρώθηκαν σ’ ένα σημείο όλοι μαζί και ήκουσαν το κήρυγμά του. Κατόπιν του πρόσφεραν γεύμα αλλ’ όμως δεν είχαν νερό. Τότε ο Άγιός μας με την ράβδο του, ως άλλος Μωυσής κτύπησε σταυροειδώς μία πέτρα, ένα βράχο. Ο βράχος σχίσθηκε, η πέτρα έβγαλε νερό. Η πέτρα αυτή που οι κάτοικοι της περιοχής την λένε «Σπληθάρι», σώζεται μέχρι σήμερα απ’ όπου ρέει λίγο νερό η μάλλον λίγο αγίασμα. Η ποσότητα του αγιάσματος είναι χειμώνα - καλοκαίρι πάντα η ίδια. Αυτή η πέτρα βρίσκεται στο χωράφι του Αποστόλου Τριανταφύλλου και στο σημείο υπάρχει η εξής μαρμάρινη επιγραφή: «Εδώ στάθηκε και δίδαξε ο Άγιος των Σκλάβων και Πρωτοδάσκαλος του λαού μας Κοσμάς ο Αιτωλός».

Ο πατρο-Κοσμάς εκτός απ’ αυτό το θαυμαστό γεγονός, ευλόγησε τους πετροχωρίτες και τα αμπέλια τους. Μέχρι και σήμερα όπως όλοι οι Αιτωλοί γνωρίζουν, οι πετροχωρίτες ασχολούνται με την καλλιέργεια της αμπέλου και παράγουν - κατασκευάζουν ένα «πρώτης ποιότητος» κρασί. 

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 28-36.

Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ - Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ, ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ 1714 - 1779 (ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ)

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις  «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 26-28.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

«Ωδαίς ευφημήσωμεν…» δηλαδή, άσματα και ύμνους εγκωμιαστικούς θα μεταχειριστούμε για τον ένδοξο μεταξύ των χορών των Μαρτύρων· διότι έτσι αρμόζει στους θυσιάζοντας την ζωή τους για τον Χριστό, αλλά και στους ασκητάς, όπως είναι ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ο αείμνηστος, ο άξιος να εξυμνήται.
Σήμερα συγκεντρωθήκαμε στην αξιοσέβαστη μνήμη του, διότι μοιράζει θεραπείες σ' αυτούς που πλησιάζουν με πίστι (και ευλάβεια), επειδή έχει θάρρος προς τον Χριστό, αφού είναι Ισαπόστολος. Μ' αυτά τα εγκωμιαστικά λόγια εξυμνεί ο υμνογράφος Σάπφειρος Χριστοδουλίδης τον διδάσκαλό του, τον εν Αγίοις ιερομάρτυρα και ισαπόστολο Κοσμά τον Αιτωλό, του οποίου ο βίος και η πολιτεία του συνεπαίρει κάθε ορθόδοξο χριστιανό.
Ο βίος και η πολιτεία του αφ' ενός, αλλά και αφ' ετέρου, επειδή είμαι ένας ελάχιστος και ταπεινός συντοπίτης του, με ώθησαν να ασχοληθώ μ' Αυτόν τον μέγα εθναπόστολο του Ελληνορθοδόξου έθνους μας. Τον μικρόν στο ανάστημα, αλλά μεγάλο στο πνευματικό παράστημα, τον γέροντα στην ηλικία, αλλά γερό στύλο της Ορθοδοξίας, τον εκ μικρού χωρίου καταγόμενον, αλλά νυν εις μεγάλον τόπον, δηλαδή, εν Παραδείσω ευρισκόμενον, «τον μέγα εν ταίς πράξεσι και πολύς εν», τον εξ Αιτωλίας ωρμόμενον, εν Αγίω Όρει εγκαταβιώσαντα, την σκλαβωμένη Ρωμιοσύνη περιοδεύσαντα, τον Χριστόν κηρύξαντα, τον «το ποθούμενον» προφητεύσαντα, τον ιερούς Ναούς και σχολεία ανοικοδομήσαντα, τον επιστολάς αποστείλαντα, τον αμαρτωλούς συγχωρήσαντα, τον θαύματα ποιήσαντα, τον πάντας διδάξαντα, τον πεπλανημένους και αλλαξοπιστήσαντας επισυνάξαντα.
Τον εν Βορείω Ηπείρω μαρτυρήσαντα και επωνομασθέντα υπό της ορθοδόξου Εκκλησίας μας Ιερομάρτυρα, Ισαπόστολο και Εθναπόστολο. Στο ανά χείρας βιβλίο είναι καταγεγραμμένες οι τρεις περιοδείες του, οι οχτώ διδαχές του, οι δώδεκα επιστολές του και διακόσιες εξήκοντα πέντε (συν δώδεκα, όρα σελίς 266) προφητείες του. Ακόμη δε, μνημονεύουμε το Μαρτυρολόγιό του, την υπό του Οικουμενικού Πατριαρχείου πράξι περί της εις Άγιον ανακήρυξί του και τα περί της ευρέσεως των ιερών Λειψάνων του, έτι δε την ασματική Ακολουθία του εσπερινού και όρθρου, τον παρακλητικό κανόνα, τους χαιρετισμούς και τροπάρια επί τη μετακομιδή εξ Αλβανίας εις Θέρμον τμήματος τιμίου λειψάνουτου Αγίου.
Επί πλέον, αφ' ενός δημοσιεύουμε για πρώτη φορά την ιστορία της ιεράς Μονής του αγίου Κοσμά τόσον στον τόπον του Μαρτυρίου του όσον και στον τόπον καταγωγής του, και αφ' ετέρου παραθέτουμε τους πόνους του Αγίου μας, διότι δυστυχώς από τις πράξεις μας ο πατροΚοσμάς πονά και έχει παράπονα. (Απόσπασμα εκ του προλόγου του βιβλίου).

Ι.Κ.Τ.

O AΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ

Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ

ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ

Κατόπιν, επειδή η Αθωνιάς ερημώθη, αφού αναχώρησαν οι διδάσκαλοι, ο κατά κόσμον Κώνστας Μεγαλοδενδρίτης, κατέφυγε στην ιεράν Μονήν του οσίου Φιλοθέου, ίνα βιώση την θεολογίαν και την μοναχικήν ζωήν, όπου εκάρη μοναχός και εκλήθη Κοσμάς. Διάκονος και Πρεσβύτερος εχειροτονήθη εις ηλικίαν 45 ετών και ένα έτος αργότερον εξήλθε του Αγίου Όρους ίνα διδάξη τους αδελφούς του.
Ο πατρο-Κοσμάς ποτέ δεν είχε ξεχάσει τους δυστυχείς ομοεθνείς του. Ήθελε να υπάγη για να τους βοηθήση, να τους δώση δύναμι, να τους προφυλάξη από κάθε κακό και να τους επαναφέρη στον δρόμο του Χριστού. Προηγουμένως όμως θα έπρεπε αυτός ο ίδιος διά της προσευχής και της νηστείας να προετοιμασθή διά το μεγάλο αυτό σχέδιό του. Διά της ασκητικής ζωής του θεώθηκε, αλλά πριν εξέλθη, πριν γίνει ένας νέος Απόστολος του Χριστού, θέλοντας να δη αν οι λογισμοί του ήταν θέλημα Θεού, ήνοιξε την Καινή Διαθήκη και ω του θαύματος!
Τα μάτια του είδαν τα λόγια του αποστόλου Παύλου· «Μηδείς το εαυτού ζητείτω, αλλά το του ετέρου έκαστος» (Προς Κορινθίους Α΄ επιστολή Παύλου, Κεφάλαιο ι΄ στίχος 24). Δηλαδή· Μη σκέπτεσαι μόνο το ιδικόν σου πνευματικόν συμφέρον, αλλά και το συμφέρον των άλλων χριστιανών. Η εσωτερική του φωνή και τα λόγια του αποστόλου Παύλου, οδήγησαν τον πατρο-Κοσμά εκτός Αγίου Όρους. Με τις ευλογίες των Αγιορειτών πατέρων, και την άδεια του Οικουμενικού Πατριάρχου περιώδευσε απ' άκρου εις άκρον την σκλαβωμένη Ελλάδα και κήρυττε Ορθοδοξίαν και ορθοπραξίαν.
Με τα κηρύγματά του αφύπνισε το υπόδουλο έθνος και με υπεράνθρωπες προσπάθειες επανέφερε τους Έλληνες στον σωστό δρόμο. Απέτρεψε την συνέχισι των εξισλαμισμών και επανέφερε στον Χριστιανισμό τους εξισλαμισμένους Έλληνες. Βάπτισε όσους ήταν αβάπτιστοι. Έπεισε τους πλουσίους να δώσουν χρήματα για την κατασκευή κολυμβηθρών. Κατασκευάσθησαν 4.000 χαλκωματένιες κολυμβήθρες και διενεμείθησαν στις ενορίες που δεν είχαν. Παρότρυνε τους έχοντας οικονομικήν ευχέρεια να αγοράζουν Πατερικά βιβλία, κομβοσχοίνια, μικρούς σταυρούς, κτένια και γυναικεία καλύμματα της κεφαλής, τα οποία τα μεν βιβλία τα διένειμε σε εκείνους που επιθυμούσαν την μάθησιν, τα δε κομβοσχοίνια και σταυρουδάκια τα δώριζε στον απλόν λαόν.
Τα κτένια τα έδινε σε εκείνους που έπαυαν να ξυρίζονται, και τα καλύμματα, τα οποία υπερέβησαν τα 40.000 στις γυναίκες πάσης ηλικίας, για να καλύπτουν την κεφαλήν τους. Ανήγειρε ιερούς Ναούς για να εκκλησιάζονται οι χριστιανοί. Έκτισε σχολεία για να διδάσκονται τα Ελληνόπουλα την Ελληνικήν γλώσσα. Ο πατρο-Κοσμάς στην επιστολή του προς τον αδελφό του ιερομόναχο Χρύσανθο (2-3-1779) αναφέρει ότι εποίησε δέκα σχολεία Ελληνικά και διακόσια διά κοινά γράμματα. Όμως επειδή κατά τους μετέπειτα τελευταίους πεντέμιση μήνες της επιγείου ζωής του ο πατρο-Κοσμάς ίδρυσε και άλλα σχολεία, δεν γνωρίζουμε τον ακριβή αριθμό. Ο Μυστακίδης σημειώνει ότι ο πατρο-Κοσμάς ίδρυσε 247 σχολεία. Ο Π. Βασιλείου, γράφει ότι ίδρυσε περισσότερα από 250 σχολεία. Ο Παντελεήμων Ροδόπουλος, αναφέρει ότι ίδρυσε περίπου 230 σχολεία. Ο Ζώτος Μολοττός μνημονεύει ότι ίδρυσε 210 Ελληνικά σχολεία και 1200 κοινά.
Προέτρεπε, ακόμη, τις εύπορες οικογένειες και ιδίως τα άτεκνα ανδρόγυνα να παίρνουν στο σπίτι τους και να αναθρέφουν τα ορφανά παιδιά, τα οποία περιεφέροντο «γυμνά» και πεινασμένα στους δρόμους. Προέτρεπε τους χριστιανούς να μεταφέρουν τα παζάρια από τις Κυριακές, όπως είχαν καθιερώση οι εβραίοι, στα Σάββατα. Ο λόγος βέβαια ήταν προφανής:
α) Διότι η Κυριακή είναι ημέρα αναμνήσεως της Αναστάσεως του Κυρίου και αργία για τους χριστιανούς και β) Επειδή ο ιερός Ναός ήταν ο μόνος χώρος όπου ηκούετο και ωμιλείτο η λογία Ελληνική γλώσσα. Οπότε εάν τα παζάρια συνεχίζονταν τις Κυριακές, οι χριστιανοί δεν θα εκκλησιάζονταν με αποτέλεσμα, αφ' ενός μεν να μην λειτουργούνται, και αφ' ετέρου δε να χάνουν την επαφή τους με την Ελληνική γλώσσα. Αυτό είχε ως συνέπεια να μισηθή ο πατρο-Κοσμάς θανάσιμα από τους εβραίους.

Και όχι μόνο αυτά· ο πατρο-Κοσμάς συνιστούσε στους χριστιανούς να εργάζωνται, να καλλιεργούν την γην και να φυτεύουν δένδρα. Χιλιάδες δένδρα εφυτεύθησαν και εκατοντάδες εμβολιάσθηκαν και έγιναν καρποφόρα. Σε πολλά χωριά οι κάτοικοι δείχνουν μέχρι σήμερα δένδρα πάνω - δίπλα στους δρόμους, που εμβολιάσθηκαν από τα χέρια του πατρο-Κοσμά από τα οποία ο διαβάτης κόβει ένα φρούτο και το τρώει. Ακόμη και η συνήθεια που έχουμε να φυτεύουμε μουριές στις αυλές των σπιτιών μας, λέγεται ότι είναι αποτέλεσμα των λόγων και προτροπών του.

Ο Άγιός μας με την Χάριν του Τριαδικού Θεού έκαμε θαύματα· ανακούφησε από ανίατες ασθένειες πολλούς χριστιανούς αλλά και τούρκους. Έβγαλε από το τέλμα της αμαρτίας όχι μόνο απλούς ανθρώπους αλλά και ολόκληρες ομάδες ληστοσυμμοριών. Πολλοί ληστές συνεκινήθησαν από τα λόγιά του και άλλοι μεν κατέφυγον σε μοναστήρια, όπου έγιναν μοναχοί, άλλοι δε, επανήλθον στην κοινωνία και έζησαν βίον χριστιανικόν. Ο αρχιληστής Τότσκας από το κήρυγμα του Αγίου, μετάνοιωσε, δώρισε 50 κολυμβήθρες σε ιερούς Ναούς και έκτισε στο Απλοχώρι ιερό Ναό προς τιμήν της αγίας Παρασκευής. Ο Πάνος Κούλιας εγκατέλειψε τον ληστρικό βίο και ακολούθησε τον πατροΚοσμά στις περιοδείές του.
Στο χωριό Μεγαλόχαρη της περιοχής Ραδοβιτσίου ο πατροΚοσμάς έφερε σε μετάνοια τον ληστή Λαβδαριά. Στην Ντιρίκοβα του Απόκουρου (Αιτωλίας) οδήγησε σε μετάνοια τον κλέφτη Κωνσταντή Ντζούφρα, ως εξής: Ο Κ. Ντζούφρας ήθελε να δη τον πατρο-Κοσμά και πήγε και κρύφτηκε πίσω από μία συστάδα βάτων και θάμνων γιατί από 'κεί θα περνούσε ο Άγιος. Πράγματι ο Άγιος πέρασε από 'κεί και όταν έφθασε προς της συστάδος των θάμνων στάθηκε και είπε:
«Είναι κάποιος κρυμμένος πίσω από τα βάτα» και γυρίζοντας προς τα 'κεί κάλεσε με το όνομά του τον Ντζούφρα, όστις από φόβο θέλησε να φύγη. Όμως ο πατρο-Κοσμάς τον συγκράτησε με τα λόγια του, του αποκάλυψε μία τελευταία του κλοπή, και ο Ντζούφρας ήλθε εις εαυτόν. Βέβαια, όχι μόνο ληστές και κλέφτες οδήγησε στον σωστό δρόμο, αλλά είναι αμέτρητοι εκείνοι που υπήκουσαν στις διδαχές του και εσώθηκαν.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου

«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου

του ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:

«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»

εκδόσεις «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 26-28.

Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ - Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ, ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ 1714 - 1779 (ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ)

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:
«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»
εκδόσεις  «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 13-25.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

«Ωδαίς ευφημήσωμεν…» δηλαδή, άσματα και ύμνους εγκωμιαστικούς θα μεταχειριστούμε για τον ένδοξο μεταξύ των χορών των Μαρτύρων· διότι έτσι αρμόζει στους θυσιάζοντας την ζωή τους για τον Χριστό, αλλά και στους ασκητάς, όπως είναι ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ο αείμνηστος, ο άξιος να εξυμνήται.
Σήμερα συγκεντρωθήκαμε στην αξιοσέβαστη μνήμη του, διότι μοιράζει θεραπείες σ' αυτούς που πλησιάζουν με πίστι (και ευλάβεια), επειδή έχει θάρρος προς τον Χριστό, αφού είναι Ισαπόστολος. Μ' αυτά τα εγκωμιαστικά λόγια εξυμνεί ο υμνογράφος Σάπφειρος Χριστοδουλίδης τον διδάσκαλό του, τον εν Αγίοις ιερομάρτυρα και ισαπόστολο Κοσμά τον Αιτωλό, του οποίου ο βίος και η πολιτεία του συνεπαίρει κάθε ορθόδοξο χριστιανό.
Ο βίος και η πολιτεία του αφ' ενός, αλλά και αφ' ετέρου, επειδή είμαι ένας ελάχιστος και ταπεινός συντοπίτης του, με ώθησαν να ασχοληθώ μ' Αυτόν τον μέγα εθναπόστολο του Ελληνορθοδόξου έθνους μας. Τον μικρόν στο ανάστημα, αλλά μεγάλο στο πνευματικό παράστημα, τον γέροντα στην ηλικία, αλλά γερό στύλο της Ορθοδοξίας, τον εκ μικρού χωρίου καταγόμενον, αλλά νυν εις μεγάλον τόπον, δηλαδή, εν Παραδείσω ευρισκόμενον, «τον μέγα εν ταίς πράξεσι και πολύς εν», τον εξ Αιτωλίας ωρμόμενον, εν Αγίω Όρει εγκαταβιώσαντα, την σκλαβωμένη Ρωμιοσύνη περιοδεύσαντα, τον Χριστόν κηρύξαντα, τον «το ποθούμενον» προφητεύσαντα, τον ιερούς Ναούς και σχολεία ανοικοδομήσαντα, τον επιστολάς αποστείλαντα, τον αμαρτωλούς συγχωρήσαντα, τον θαύματα ποιήσαντα, τον πάντας διδάξαντα, τον πεπλανημένους και αλλαξοπιστήσαντας επισυνάξαντα.
Τον εν Βορείω Ηπείρω μαρτυρήσαντα και επωνομασθέντα υπό της ορθοδόξου Εκκλησίας μας Ιερομάρτυρα, Ισαπόστολο και Εθναπόστολο. Στο ανά χείρας βιβλίο είναι καταγεγραμμένες οι τρεις περιοδείες του, οι οχτώ διδαχές του, οι δώδεκα επιστολές του και διακόσιες εξήκοντα πέντε (συν δώδεκα, όρα σελίς 266) προφητείες του. Ακόμη δε, μνημονεύουμε το Μαρτυρολόγιό του, την υπό του Οικουμενικού Πατριαρχείου πράξι περί της εις Άγιον ανακήρυξί του και τα περί της ευρέσεως των ιερών Λειψάνων του, έτι δε την ασματική Ακολουθία του εσπερινού και όρθρου, τον παρακλητικό κανόνα, τους χαιρετισμούς και τροπάρια επί τη μετακομιδή εξ Αλβανίας εις Θέρμον τμήματος τιμίου λειψάνουτου Αγίου.
Επί πλέον, αφ' ενός δημοσιεύουμε για πρώτη φορά την ιστορία της ιεράς Μονής του αγίου Κοσμά τόσον στον τόπον του Μαρτυρίου του όσον και στον τόπον καταγωγής του, και αφ' ετέρου παραθέτουμε τους πόνους του Αγίου μας, διότι δυστυχώς από τις πράξεις μας ο πατροΚοσμάς πονά και έχει παράπονα. (Απόσπασμα εκ του προλόγου του βιβλίου).

Ι.Κ.Τ.

O AΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ

Η ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ

ΤΟ ΚΑΥΧΗΜΑ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ

«Αιτωλίας τον γόνον και Ελλάδος το καύχημα» ψάλλει η Εκκλησία μας, εξυμνώντας μέσω αυτού του τροπαρίου τον εν αγίοις Πατέρα ημών τον ιερομάρτυρα Κοσμά τον Αιτωλόν, τον επωνομαζόμενον Ισαπόστολο. Όχι μόνον Ισαπόστολος επωνομάζεται ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, αλλά είναι ένας εκ των ολίγων Αγίων που η Ορθόδοξος Ανατολική Εκκλησία μας αφ’ ενός μεν τον εξύμνησε με αρκετά απολυτίκια (όρα σελ. 357-361), αφ’ ετέρου δε του έδωσε πολλούς τίτλους και επωνυμίες όπως: Νεομάρτυς, ιερομάρτυς, οσιο-ιερομάρτυς, εθνο-ιερομάρτυς, ιεραπόστολος, εθναπόστολος, διδαχαπόστολος χρισταπόστολος, προφηταπόστολος και εθνομάρτυς.
Ακόμη δε, μεγάλες προσωπικότητες της συγχρόνου Εκκλησίας μας τον ονομάζουν άλλοι μέγα διδάχο, άλλοι αγιορείτη και φιλοθεϊτη, άλλοι ασκητή και φωτιστή του γένους μας, άλλοι Άγιο των σκλάβων, άλλοι πολιούχο των βαλκανίων και άλλοι – η μάλλον όλοι – πατρο-Κοσμά. Ως πατρο-Κοσμάς είναι γνωστός στον απλοικό άνθρωπο, στον απλοικό πιστό, στον ταπεινό χριστιανό· ως πατρο-Κοσμάς είναι γνωστός όχι μόνο στην Αιτωλία και σ’ όλη την Ελλάδα, αλλά και έξω από τα σύνορα της πατρίδος μας.
Έχουμε την γνώμη ότι ο άγιος Κοσμάς είναι πολιούχος όλης της Ορθοδοξίας, είναι για όλους τους Ορθοδόξους ο δικός μας Άγιος. Η μόνη διαφορά της σχέσεως του Αγίου με τους κατά τόπους πιστούς είναι ότι για όλους είναι ο δικός μας Άγιος, ο βοηθός, ο καθοδηγητής, ενώ ειδικά για μας τους Αιτωλούς είναι ο συντοπίτης Άγιός μας.
Ο ιερομάρτυς Κοσμάς, γεννήθηκε το 1714 στο χωριό Μέγα Δένδρον της Αιτωλίας, εξ ου και επωνομάσθη - επωνομάζεται Αιτωλός. Το Μέγα Δένδρον και συγκεκριμένα το σπίτι, όπου εγεννήθη και μεγάλωσε ο πατρο-Κοσμάς, του οποίου υπάρχουν μέχρι σήμερα τα χαλάσματα διαστάσεων 5x6 μέτρων και ύψους 0,50 έως 0,70 εκατοστών του μέτρου και ο περιβάλλων χώρος, απέχει από την πλατεία της κωμοπόλεως του Θέρμου Τριχωνίας Αιτωλοακαρνανίας 3 χιλιόμετρα.
Η γραφική κωμόπολις του Θέρμου, μαζί με τα τρία παραδοσιακά και γραφικά χωριά, Μέγα Δένδρον, Μάνδρα και Ταξιάρχης, συναποτελούσαν μέχρι το 1986 την ιστορική κοινότητα, τον μετέπειτα εύμορφον Δήμο Θέρμου. Το 1998 ο Δήμος Θέρμου διηυρύνθη· συμπεριέλαβε σχεδόν όλα τα χωριά της ορεινής Τριχωνίδος – της αρχιερατικής περιφερείας Παμφίας.
Γεννήθηκε λοιπόν, ο Άγιός μας, στο Μέγα Δένδρο της επαρχίας Αποκούρου. «Η πατρίδα μου, έλεγε ο ίδιος, η ψεύτικη, η γήινη και ματαία, είναι από του αγίου Άρτης και από την επαρχίαν Απόκουρο» (όρα Διδαχή Α΄ σελίς 81). (Τότε η ορεινή - ανατολική περιοχή της επαρχίας Τριχωνίδος ελέγετο Απόκουρο και υπαγόταν διοικητικώς μεν, στην Ναύπακτο, εκκλησιαστικώς δε, στην ενιαία Μητρόπολι Ναυπάκτου και Άρτης). Tο κοσμικό του όνομα ήτο Κώνστας, δηλαδή, Κωνσταντίνος. Είχε ακόμη ένα μεγαλύτερο αδελφό, τον ιερομόναχο Χρύσανθο που διετέλεσε Σχολάρχης στην Νάξο.
Ο μεν πατέρας του ελέγετο Δημήτριος και εξασκούσε το επάγγελμα του ανυφαντή, ο δε πατέρας της μητέρας του, καταγόταν από την Σκόδρα της Αλβανίας και ήτο μυλωνάς. Από το όνομα και το επάγγελμα του πατρός συνήθιζαν τότε να ονομάζεται όλη η οικογένεια. Τοιουτοτρόπως ο πατρο-Κοσμάς ήτο ο Κώνστας Δημητρίου η Ανυφαντής. Η οικογένεια Δημητρίου, δηλαδή, οι γονείς του –ευσεβείς ορθόδοξοι χριστιανοί – καταγόταν από τα Γραμμενοχώρια της Ηπείρου. Λόγω των τουρκικών πιέσεων οι γονείς του αυτοεξορίσθησαν κατ' αρχάς στην Σκουληκαριάν της Άρτης και το 1700 μετώκησαν στο Απόκουρο. Στο Μέγα Δένδρο τότε, είχαν την έδρα τους οι τουρκικές τοπικές αρχές και για τον «φόβον των ιουδαίων» εγκατεστάθησαν στο γειτονικό χωριό Ταξιάρχης, όπου εγεννήθη ο Χρύσανθος. Λίγο αργότερα, όταν έγιναν γνωστοί από την υφαντική τους τέχνη, μετεκόμισαν στο Μέγα Δένδρο, το οποίο είχε τότε περί τις τετρακόσιες οικογένειες.
Εδώ, δηλαδή, στο Μέγα Δένδρον, εγεννήθη και ηνδρώθη ο δεύτερος υιός της οικογενείας, ο μετέπειτα ελευθερωτής των σκλάβων. Αυτό είναι γνωστό «τοις πάσι» και είναι αποδεκτό απ’ όλους τους κατοίκους της Αιτωλίας. Όμως, επειδή κατά καιρούς λέγονται και γράφονται διάφορα ανήκουστα και ανιστόρητα γεγονότα, ότι ο πατρο-Κοσμάς δεν εγεννήθη στο Μέγα Δένδρο αλλά στο διπλανό χωριό Ταξιάρχη, θα καταθέσωμεν σ’ αυτό το σημείο δύο μαρτυρίες γνωστών ατόμων εν ζωή της περιοχής Θέρμου Αιτωλίας.
Η πρώτη μαρτυρία του αξιοτίμου Βασιλείου Μπέσσα, πολιτικού μηχανικού, κατοίκου Αγίας Σοφίας Θέρμου έχει ως εξής: Η οικογένειά μου – μας εξομολογήθηκε ταπεινά ο κ. Βασίλειος Μπέσσας– είναι μία από τις πιο παλαιές οικογένειες της περιοχής μας, και καταγόμαστε από τα Ιωάννινα... Μετά την αποτυχημένη επανάστασι του Μητροπολίτου Λαρίσης Διονυσίου φιλοσόφου (11-9-1612) του επωνομαζομένου «Σκυλοσόφου» τρία αδέλφια (πρόγονοί μου) έφυγαν από τα Ιωάννινα και ήλθαν στην δυτική Ρούμελη, δηλαδή, στα μέρη μας. Ο ένας αδελφός εγκαταστάθη στο Βραχώρι (Αγρίνιο), ο έτερος στις Φυτείες Ξηρομέρου, και ο τρίτος στην Μόκιστα (Αγία Σοφία) Αιτωλίας. Ο εν τη Αγία Σοφία εγκατασταθείς Μπέσσας και οι απόγονοί του ησχολήθησαν με την κτηνοτροφία και είχαν χειμερινά καταλύματα στην θέσι Καλτίμια – στο σημείο που έχει σήμερα μανδρί ο Χρήστος Ντελόπουλος.

Κατά παράδοσι της οικογενείας μου, τον πατρο-Κοσμά, οι πρόγονοί μου, τον αποκαλούσαν ΜεγαλοΔενδρίτη, διότι τον γνώριζαν, αφού εκεί στα Καλτίμια, τα οποία απέχουν από το Μέγα Δένδρον 3-4 χιλιόμετρα, αρκετές φορές τους επισκέφθηκε, για να προμηθευθή γάλα, όταν ήτο μικρός, και για να τους πη «λόγον αγαθόν» όταν αργότερα ως ιερομόναχος περιόδευε την Αιτωλία.
Η δευτέρα μαρτυρία των μακαριστών πια αδελφών Σπυριδούλας και Θεοδώρας Παπαβασιλείου (ανεπαύθησαν το 2010 και 2011 αντίστοιχα), κατοίκων Θέρμου Αιτωλίας είναι η εξής: Εμείς – με πολύ αγάπη μας κατέθεσαν– καταγόμαστε από τον Ταξιάρχην. Ο παππούς μας μετά την αποτίναξι του τουρκικού ζυγού, μετοίκησε από τον Ταξιάρχη στο Θέρμο, όπου έκτισε κοντά στην πηγή (όπως όλοι γνωρίζουμε) το καφενείο που είχε ο αδελφός μας ο Αθανάσιος. Απ’ αυτό το καφενείο έχουμε την κτητορική επιγραφή με ημερομηνία 1842. Ο πέμπτος πρόγονός μας κατ’ ευθείαν γραμμή εξ αίματος, ο πατήρ Βασίλειος Παπαβασιλείου ήταν εφημέριος στον Ταξιάρχη.
Ο αείμνηστος παπα-Βασίλης και η μακαρίτισσα πρεσβυτέρα του Βαρβάρα, κατά τους υπολογισμούς μας έζησαν τον 18ον αιώνα· ίσως γεννήθηκαν στο μέσον του 18ου αιώνος, δηλαδή, το 1750 περίπου. Άρα γνώριζαν τον πατρο-Κοσμά, τους γονείς του και τον αδελφό του Χρύσανθο. Ποτέ λοιπόν, δεν ηκούσαμε τόσον από τους γονείς μας, όσον και από τους παππούδες και γιαγιάδες μας να μνημονεύουν τούτο, δηλαδή, ότι ο πατρο-Κοσμάς εγεννήθη στον Ταξιάρχην· τουναντίον αποδεχόταν το Μέγα Δένδρον ως τόπο γεννήσεως του Αγίου μας.
Ακόμη, την ίδια άποψι έχουν και όλα τα κοντινά και μακρυνά εξαδέλφια μας της οικογενείας Παπαδογιάννη. Μόνο ένας συγγενής μας –εξάδελφός μας 6ου βαθμού εξ αίματος εκ πλαγίου– διέδιδε και ισχυριζόταν ότι ο πατρο-Κοσμάς εγεννήθη στον Ταξιάρχη. Τούτο όμως έπραττε για να διαφημίζη το χωριό μας τον Ταξιάρχη, διότι ήθελε να καυχιέται για την καταγωγή του… Ο Θεός να τον αναπαύη! Επομένως η άποψις ότι τον πατρο-Κοσμά τον διεκδικούν δύο χωριά, δηλαδή, το Μέγα Δένδρο και ο Ταξιάρχης δεν ευσταθεί. Είναι λοιπόν αποδεκτό απ’ όλους τους Αιτωλούς και φυσικά απ’ όλους τους Ταξιαρχιώτες ότι ο πατρο-Κοσμάς εγεννήθη και ηνδρώθη στο Μέγα Δένδρο.
Τούτο μας το μαρτυρούν και το επιβεβαιώνουν τα ερείπια της πατρικής του οικίας, τα οποία υπάρχουν μέχρι σήμερα στο Μέγα Δένδρο, άτινα είναι προσκυνηματικός τόπος για όλο το ευσεβές πλήρωμα της ορθοδόξου Εκκλησίας μας. Ακόμη η άποψις ότι η οικογένεια του πατρο-Κοσμά έχει σχέσι με το χωριό Εσωχώριο Ευρυτανίας, από την λέξι «Εσωχωρίτης» που γράφει ο αδελφός του Αγίου, ο Χρύσανθος, δεν βρίσκει υποστηρικτές. (Γράφει ο Χρύσανθος στην διαθήκη του: Ο εν Ιερομονάχοις ελάχιστος διδάσκαλος Ναξίας Χρύσανθος, Εσωχωρίτης εκ της επαρχίας Ναυπάκτου και Άρτης του καλουμένου Απόκουρο εκ χωρίου Ταξιάρχης). Αν δεχθούμε ότι το «Εσωχωρίτης» σημαίνει-υποδηλώνει εκείνον που κατάγεται από το χωριό Εσωχώριο Ευρυτανίας, τότε γιατί στην ίδια πρότασι της διαθήκης του ο Χρύσανθος μνημονεύει το χωριό Ταξιάρχης;
Επομένως εδώ το «Εσωχωρίτης» σημαίνει τον καταγόμενον από μία περιοχή, εν προκειμένω το Απόκουρο, που βρίσκεται στην εσωχώρα - ενδοχώρα. Επί πλέον το «Εσωχωρίτης» δεν έχει σχέσι με την πλατεία του Μεγάλου Δένδρου, η οποία μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνος ελέγετο «Μεσοχώρι», αφού ο Χρύσανθος ως άνθρωπος μορφωμένος –ήτο διδάσκαλος– δεν θα έκαμνε αυτό το σφάλμα, δηλαδή, μέσα σε μία πρότασι να δήλωνε ότι κατάγεται εκ δύο χωριών, το Μέγα Δένδρο και τον Ταξιάρχη. Και αν καταγόταν από το Μέγα Δένδρο, δεν θα δήλωνε ως τόπο καταγωγής του ένα σημείο, μία γειτονιά και εν προκειμένω την πλατεία του χωριού.
Επομένως ο μεν Χρύσανθος εγεννήθη στον Ταξιάρχη ο δε πατροΚοσμάς ως νεώτερος αδελφός στο Μέγα Δένδρο, διότι όπως προαναφέραμε, η οικογένειά τους, όταν ήλθε στο Απόκουρο εγκαταστάθη στον Ταξιάρχην και κατόπιν μετώκησε στο Μέγα Δένδρο. Από εδώ λοιπόν, δηλαδή, από το Μέγα Δένδρον όπου ζούσε και μεγάλωνε, με την άδεια των γονέων του επισκεπτόταν στα εφηβικά του χρόνια τα μοναστήρια της περιοχής, απ' όπου αντλούσε δύναμι για το μεγάλο δρόμο της ζωής του, που σχεδίαζε να ξεκινήση. Και φυσικά δεν άργησε. Όταν έγινε 20 ετών περίπου εγκατέλειψε τον αργαλειό και την υφαντική τέχνη και πήγε στην Σιγδίτσα της Παρνασσίδος, όπου υπήρχε σχολείον και κατόπιν στην Σχολήν της ιεράς Μονής Αγίας Παρασκευής της Γούβας στα Βραγγιανά των Αγράφων, η οποία ήτο έργο και κόποι του συμπατριώτη του αγίου Ευγενίου (Γιαννούλη) του προ καιρού αποθανόντος, όπου εμαθήτευσε στα εκεί υπάρχοντα σχολεία, (για οκτώ χρόνια, κατά τον νυν εφημέριο των Βραγγιανών πατέρα Παναγιώτη Τσιώλη) κοντά στους διδασκάλους ιεροδιάκονο Γεράσιμο Λίτσικα και ιεροδιάκονο Ανανία, τον καλούμενον Δερβισιάνο αντίστοιχα.
Αφού έμαθε γραφή και ανάγνωσι, έγινε στην συνέχεια δάσκαλος στο σχολείο της Λομποτινάς Κραββάρων (σημερινή Ανω Χώρα) της Ναυπακτίας, κατόπιν στον Ταξιάρχην και μετά στο Μέγα Δένδρο. Όταν έγινε 29 ετών, εγκατέλειψε την πατρίδα του και μετέβη στο Άγιον Όρος. Μετέβη να συνεχίση τις σπουδές του, μαζί με αρκετούς συμπατριώτες του στο μεγάλην φήμην έχον Σχολείον της ιεράς Μονής Βατοπαιδίου της γνωστής Αθωνιάδος, η οποία ιδρύθη τον Δεκέμβριο του 1749 με πρωτοβουλία του Οικουμενικού πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Κυρίλλου του Ε΄, ως «Βατοπεδινή Σχολή» και μετωνομάσθη το 1753 «Αθωνιάς Ακαδημία».
Εκεί εξωπλίσθη άριστα, θεολογικώς, φιλοσοφικώς, και φιλολογικώς από τους μεγάλους διδασκάλους του Γένους. Από τον Παναγιώτη Παλαμά εδιδάχθη την Φιλολογίαν, από τον εκ Ζακύνθου πολυμαθή σχολάρχην Ευγένιον Βούλγαριν, όστις είχε σπουδάσει στην Ιταλίαν την Φυσικήν και Φιλοσοφίαν, τις Φυσικές Επιστήμες, και από τον εκ Μετσόβου Νικόλαον Τζαρτζούλιον, όστις εσχολάρχησε εκεί μετά τον Βούλγαριν, την Φιλοσοφίαν - Λογικήν. Ακόμη δάσκαλός του υπήρξε και ο Νεόφυτος Καυσοκαλυβίτης.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου

«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»

Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου

του ιερομονάχου Κωνσταντίνου Β. Τριανταφύλλου:

«Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Η Βακτηρία των Σκλάβων, το Καύχημα των Αιτωλών»

εκδόσεις «Μικρά Ζύμη», Ιούνιος 2003, σελ. 13-25.