.jpg)
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Π.Β.ΠΑΣΧΟΥ: Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Π.Β.ΠΑΣΧΟΥ: Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Δευτέρα 23 Φεβρουαρίου 2026
Τετάρτη 6 Νοεμβρίου 2024
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ: Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ (10ο ΜΕΡΟΣ)
[...] Τα κείμενα, που δημοσιεύονται σ' αυτό τον τόμο αναφέρονται: είτε στην Παναγία Μητέρα του Χριστού και Θεού μας, που όλα τα πιστά τέκνα της Εκκλησίας την αγαπούν και την αναγνωρίζουν ωσάν Μάνα στοργική και γλυκυτάτη, και τρέχουνε κοντά της σ' όποια δύσκολη στιγμή του βίου τους για να βρούνε μπάλσαμο και παρηγοριά στον πόνο τους' είτε στον αγαπημένο Νυμφίο της Εκκλησίας μας, το Χριστό, και τ' Άχραντα Πάθη Του. Είναι κείμενα, που, άλλα μεταδόθηκαν ως ραδιοφωνικές ομιλίες από το Α' Πρόγραμμα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας και Τηλεοράσεως, και άλλα δόθηκαν ως διαλέξεις στην Αθήνα ή και σε άλλες πόλεις της Ελλάδος, με τις εόρτιες ευκαιρίες των Χριστουγέννων, των Χαιρετισμών της Θεοτόκου, της Μεγάλης Εβδομάδος και του Πάσχα. Επειδή ο συγγραφέας τους δεν μπορούσε ν' ανταποκριθεί ξεχωριστά στις αιτήσεις πολλών ακροατών, που συχνά του ζητούσαν να τους στείλει αντίγραφα των ομιλιών, αποφάσισε να τα συγκεντρώσει όλα μαζί σε έναν εύχρηστο τόμο, γνωρίζοντας βέβαια τις αναπόφευκτες αδυναμίες των κειμένων -γραμμένων για περιορισμένης διάρκειας χρονικά όρια-, αλλά υποχωρώντας από αγάπη στους αδελφούς του, που τα ήθελαν για πνευματικούς κυρίως λόγους. Και για έν' άλλο θέμα πρέπει να σημειώσω εδώ δυο λόγια. Σε τούτο το βιβλίο μου ο αναγνώστης θα βρει, όπως σημειώνεται και στον υπότιτλο, «λογοτεχνικά και κατανυκτικά κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα». Για όσους παραξενευτούν με αυτόν τον ιδιαίτερο χαρακτηρισμό της ορθοδόξου λειτουργικής πνευματικότητος, προοιμιακό, κεφάλαιο του τόμου αυτού, όπου τονίζεται, πως έξω από τη λειτουργική και μυστηριακή ζωή γενικώτερα, της Εκκλησίας μας ούτε πνευματική ζωή, νοείται υπαρκτή, ούτε -πολύ περισσότερο- ορθόδοξη πνευματικότης. Η πνευματική ζωή των ορθοδόξων χριστιανών πηγάζει, αυθεντικά και γνήσια, από τη μητέρα μας Εκκλησία, τρέφεται στις ιερές ακολουθίες της, και αυξάνει με τη χάρη του αγίου Πνεύματος και τη μετοχή των Αχράντων Μυστηρίων της Λειτουργίας της. Όλα τ' άλλα πνευματικά μέσα είναι ανεκτά ή χρήσιμα μόνο και κατά το μέτρο που οδηγούν στον τελικό κ' ευλογημένον αυτό σκοπό: στην ορθόδοξη λειτουργική πνευματικότητα, δηλαδή στη Λειτουργία και στην Ευχαριστία, όπως ακριβώς τα νοούν και τα διδάσκουν οι άγιοι Πατέρες. [...]
Απόσπασμα εκ του προλόγου του συγγραφέως
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 116-120.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
1η έκδοση 1975
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ
«Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ»
Σχόλια στον Ακάθιστον Ύμνο, καθώς και άλλα λογοτεχνικά και κατανυκτικά
κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα.
ΑΝΑΒΑΘΜΟΙ ΚΑΤΑΝΥΞΕΩΣ
Από την ποίηση του Τριωδίου
Η επόμενη Κυριακή του Τριωδίου είναι του Ασώτου. Κι δεν υπάρχει περικοπή του Ευαγγελίου, που να έχει συγκινήσει και εμπνεύσει περισσότερο τους υμνογράφους της Εκκλησίας μας, από εκείνη που μας μιλάει για τον Άσωτο και την επιστροφή του στον Πατέρα. Ο γιος της απωλείας και της ασωτίας, που άλλοτε παίρνει το δρόμο τον ευλογημένο της επιστροφής, κι άλλοτε χάνεται σε χώρα μακρινή, με τις ύποπτες συντροφιές στους πανάθλιους δρόμους της αμαρτίας, είν' ένα θέμα που δεν φήνει ούτε το θέατρο και τον κινηματογράφο, ούτε την πεζογραφία και την ποίηση, μα ούτε και τ' άλλα είδη λόγου και τέχνης αδιάφορα και ασυγκίνητα.
Και είναι τόσες οι μάνες και οι πατεράδες, όπου κλαίνε τα τέκνα τους στην ξενιτιά χαμένα, για να μας πείσουν πως το θέμα δεν είναι παλιό ή αρχαίο, μα πάντα νέο και συγκλονιστικά ενδιαφέρον, με χαίουσες και ανοιχτές πληγές σχεδόν σε κάθε σύγχρονο σπίτι και οικογένεια. Όμως, ο υμνογράφος της Εκκλησίας μας βοηθάει να κάνουμε πότε-πότε μια πνευματική αναγωγή: να πάμε από το ανθρώπινο στο πανανθρώπινο. Και τούτο, με την ίδια ακριβώς ευκολία, που καταφέρνει να μας περάσει από το οικουμενικό στο προσωπικό. Η Ακολουθία της Κυριακής του Ασώτου στο Τριώδιο μας δείχνει φανερά τούτη την αλήθεια για την εκκλησιαστική μας ποίηση. Η μια περίπτωση του ενός ασώτου του Ευαγγελίου γίνεται τόσο πλατιά, που χωράει μέσα όλους τους άσωτους του κόσμου: του σήμερα, του χθες και όλων των εποχών, που ψιθυρίζουν τους στίχους του δοξαστικού του εσπερινού.
Ω, πόσων αγαθών, ο άθλιος, εμαυτόν εστέρησα!
ω, ποίας βασιλείας εξέπεσα ο ταλαίπωρος εγώ!
τον πλούτον ηνάλωσα, όνπερ έλαβον.
Την εντολήν παρέβην. Οίμοι, τάλαινα ψυχή!
τω πυρί τω αιωνίω λοιπόν καταδικάζεσαι'
διό προ τέλους βόησον Χριστώ τω Θεώ'
ως τον άσωτον δέξαι με υιόν, ο Θεός,
και ελέησόν με.
Είπαμε νωρίτερα, πως ο υμνογράφος της Εκκλησίας μας αγαπά την αναγωγή, και πως την περίπτωση ενός ασώτου, την κάνει περίπτωση όλων των εποχών. Από αυτόν εδώ το δρόμο περνούμε στο προσωπικό δράμα του καθενός. Τούτο σημαίνει, πως ο υμνογράφος μας δανείζει τον ύμνο, που έγραψε για τον εαυτό του, να τον ψάλουμε εμείς, -ίδια σαν να γράφτηκε για τον εαυτό μας. Και αυτό είναι, αληθινά, δείγμα πολύ μεγάλης τέχνης, εξαγιασμένης από τη λειτουργική παράδοση της Ορθοδοξίας. Δεν μπορείς το κάθε ποίημα να το πάρεις και να το ψάλεις σα να 'ναι γραμμένο για σένα, για την περίπτωσή σου την προσωπική, για τη δική σου ψυχή. Όταν, όμως, πάρετε τον πεντηκοστό ψαλμό του Δαβίδ, ή κι ένα κατανυκτικό τροπάριο απ' την ακολουθία του ασώτου, ποιος δε θα θελήσει ή δε θα μπορέσει να αναγνωρίσει το δικό του πόνο και την κραυγή της δικής του ψυχής κάτω απ' τη σπαραχτική φωνή του ποιητού της Εκκλησίας μας;
Επί πλείον πλύνόν με από της ανομίας μου
και από της αμαρτίας μου καυθάρισόν με,
κράζει ο εστεμμένος ποιητής της Παλαιάς Διαθήκης, νοσταλγώντας την καθαρότητα της «πρώτης στολής» του. Και ο βυζαντινός ποιητής μας, με τη φωνή του επιστρέφοντος ασώτου, ψάλλει μ' έναν τρόπο παράλληλο τον ύμνο της μετανοίας και της επιστροφής, όπως θα μπορούσε να τον ψάλει κάθε ορθόδοξος χριστιανός, που επιστρέφει στη μητέρα Εκκλησία, ύστερ' από την αμαρτία και την εκούσιαν αυτοεξορία του:
Της πατρώς δόξης σου αποσκιρτήσας αφρόνως,
εν κακοίς εσκόρπισα, ον μοι παρέδωκας πλούτον'
όθεν σοι, την του ασώτου φωνήν κραυγάζω'
ήμαρτον ενώπιόν σου, Πάτερ οικτίρμον'
δέξαι με μετανοούντα και ποιησόν με,
ώς ένα των μισθίων σου.
Δύο πραγματικά αριστουργήματα της βυζαντινής υμνογραφίας είναι τα πρώτα δυο ιδιόμελα του εσπερινού του Σαββάτου (του Ασώτου), οπού ψάλλονται στον πρώτον ήχο. Το δεύτερο απ' αυτά -για ν' αρχίσουμε κάπως πρωθύστερα- μας καλεί να γνωρίσουμε τη δύναμη, που κρύβει το βαθύ μυστήριο της υποδοχής του ασώτου από τον πατέρα του. Εδώ, αναπολώντας την παραβολή και την ερμηνεία της, θυμούμαστε πως όλη γενικά η ανθρωπότης είναι ένας άσωτος υιός, και πως ο Θεός και Πατέρας έσφαξε τον «μόσχον τον σιτευτόν», δηλαδή το μονάκριβο γιο του, για να μας φέρει στο δρόμο της σωτηρίας. Μας προσκαλεί ο υμνογράφος μας, λοιπόν, να θαυμάσουμε το μυστήριο της αγάπης του Πατέρα μας, που ανοίγει την αγκαλιά και την πατρικήν εστία-καρδιά του, και δέχεται πάλι τον αμαρτωλό γιο που επιστρέφει' τρέχει να τον προϋπαντήσει, καθώς τον αγναντεύει από μακριά' τον ασπάζεται, κι ας βρίσκεται ακόμη μέσα στα βρώμικα κουρέλια' του δίνει πάλι όλη του την πρώτη δόξα, και σφάζει το καλύτερο μοσχάρι για να γιορτάσει την επιστροφή και σωτηρία του παιδιού του. Και ό' αυτά όχι γι' άλλο λόγο, μα για να τα μετουσιώσουμε: από μυστήριο και τροπάριο, σε ζωή και βίωμα δικό μας:
...ίνα ημείς αξίως πολιτευσώμεθα,
τω τε θύσαντι φιλανθρώπω Πατρί
και τω ενδόξω θύματι,
τω Σωτήρι των ψυχών ημών.
Στο πρώτο από τα ιδιόμελα, που αναφέραμε βρίσκουμε κάπως διαφορετικό κλίμα, κι ένα χαρακτήρα ποιητικά γεωργικό-συμβολικό. Είναι, βέβαια, μια καθαρή αλληγορία. Μιλάει για μια χώρα, όπου ο άσωτος μπήκε υπηρέτης και βοσκός' μας μιλάει για σπαρμό, καλλιέργεια και θερισμό, για στάχια και δρεπάνια' για στοίβες από «χεριές» και δράγματα, για θημωνιές και γι' αλώνια' γι' άχυρο και λίχνισμα, γι' αμπάρια και σιταποθήκες. Όλα τούτα είναι παρμένα από τη γεωργική ζωή, που ωστόσο, με τις μηχανές που αναστάτωσαν την εποχή μας, -όχι μονάχα εμείς, οι άνθρωποι της πολιτείας, μα και οι πιο πολλοί γεωργοί των χωριών μας, μα και οι πιο πολλοί γεωργοί των χωριών μας- κοντεύουμε να τα λησμονήσουμε.
( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 116-120.
1η έκδοση 1975
Παρασκευή 19 Ιουλίου 2024
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ: Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ (9ο ΜΕΡΟΣ)
[...] Τα κείμενα, που δημοσιεύονται σ' αυτό τον τόμο αναφέρονται: είτε στην Παναγία Μητέρα του Χριστού και Θεού μας, που όλα τα πιστά τέκνα της Εκκλησίας την αγαπούν και την αναγνωρίζουν ωσάν Μάνα στοργική και γλυκυτάτη, και τρέχουνε κοντά της σ' όποια δύσκολη στιγμή του βίου τους για να βρούνε μπάλσαμο και παρηγοριά στον πόνο τους' είτε στον αγαπημένο Νυμφίο της Εκκλησίας μας, το Χριστό, και τ' Άχραντα Πάθη Του. Είναι κείμενα, που, άλλα μεταδόθηκαν ως ραδιοφωνικές ομιλίες από το Α' Πρόγραμμα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας και Τηλεοράσεως, και άλλα δόθηκαν ως διαλέξεις στην Αθήνα ή και σε άλλες πόλεις της Ελλάδος, με τις εόρτιες ευκαιρίες των Χριστουγέννων, των Χαιρετισμών της Θεοτόκου, της Μεγάλης Εβδομάδος και του Πάσχα. Επειδή ο συγγραφέας τους δεν μπορούσε ν' ανταποκριθεί ξεχωριστά στις αιτήσεις πολλών ακροατών, που συχνά του ζητούσαν να τους στείλει αντίγραφα των ομιλιών, αποφάσισε να τα συγκεντρώσει όλα μαζί σε έναν εύχρηστο τόμο, γνωρίζοντας βέβαια τις αναπόφευκτες αδυναμίες των κειμένων -γραμμένων για περιορισμένης διάρκειας χρονικά όρια-, αλλά υποχωρώντας από αγάπη στους αδελφούς του, που τα ήθελαν για πνευματικούς κυρίως λόγους. Και για έν' άλλο θέμα πρέπει να σημειώσω εδώ δυο λόγια. Σε τούτο το βιβλίο μου ο αναγνώστης θα βρει, όπως σημειώνεται και στον υπότιτλο, «λογοτεχνικά και κατανυκτικά κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα». Για όσους παραξενευτούν με αυτόν τον ιδιαίτερο χαρακτηρισμό της ορθοδόξου λειτουργικής πνευματικότητος, προοιμιακό, κεφάλαιο του τόμου αυτού, όπου τονίζεται, πως έξω από τη λειτουργική και μυστηριακή ζωή γενικώτερα, της Εκκλησίας μας ούτε πνευματική ζωή, νοείται υπαρκτή, ούτε -πολύ περισσότερο- ορθόδοξη πνευματικότης. Η πνευματική ζωή των ορθοδόξων χριστιανών πηγάζει, αυθεντικά και γνήσια, από τη μητέρα μας Εκκλησία, τρέφεται στις ιερές ακολουθίες της, και αυξάνει με τη χάρη του αγίου Πνεύματος και τη μετοχή των Αχράντων Μυστηρίων της Λειτουργίας της. Όλα τ' άλλα πνευματικά μέσα είναι ανεκτά ή χρήσιμα μόνο και κατά το μέτρο που οδηγούν στον τελικό κ' ευλογημένον αυτό σκοπό: στην ορθόδοξη λειτουργική πνευματικότητα, δηλαδή στη Λειτουργία και στην Ευχαριστία, όπως ακριβώς τα νοούν και τα διδάσκουν οι άγιοι Πατέρες. [...]
Απόσπασμα εκ του προλόγου του συγγραφέως
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 111-115.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
1η έκδοση 1975
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ
«Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ»
Σχόλια στον Ακάθιστον Ύμνο, καθώς και άλλα λογοτεχνικά και κατανυκτικά
κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα.
ΑΝΑΒΑΘΜΟΙ ΚΑΤΑΝΥΞΕΩΣ
Από την ποίηση του Τριωδίου
Έχει παρατηρηθεί πολλές φορές -και από τον γράφοντα- ότι όλο το Τριώδιο, είναι μια πνευματική κλίμαξ, σοφά συνταιριασμένη και τοποθετημένη, από τους αγίους Πατέρες της Ορθοδόξου Εκκλησίας, στην περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Τα σκαλιά και οι αναβαθμοί αυτής της πνευματικής κλίμακος είναι οι Κυριακές και οι γιορτές που έχουμε σ' αυτή την περίοδο, δηλ. από την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου μέχρι το Μέγα Σάββατο. Μέσα στα όρια μιας ομιλίας δεν είναι φρόνιμο να επιχειρήσουμε μια εισαγωγή στην ποίηση του Τριωδίου, το οποίο παρέχει αυτούς τους αναβαθμούς, που μπορούν να μας ανεβάσουν, με την κατάνυξη, στο πιο ψηλό σκαλί. Ούτε καν να επισημάνουμε τα πιο καλά ποιήματα - ύμνους του ωραίου αυτού βιβλίου της Εκκλησίας μας. Αναδρομή μόνο και κορφολόγημα πρόχειρο, σε μια σύντομη επαφή, κ' ένα πολύ απλό ξεφύλλισμα του Τριωδίου θα επιχειρήσω μαζί σας, αγαπητοί αναγνώστες. α'. «Τον αιθέρα του ουρανού». Αρχίζοντας τη σύντομη περιήγησή μας, λοιπόν, τώρα, για την ποία μιλήσαμε στην αρχή, βρισκόμαστε μπροστά στην εικόνα του Τελώνου και του Φαρισαίου. Την Κυριακή, που χαρακτηρίζεται, με τα ονόματά τους, όπως είναι γνωστό, η Ορθόδοξη Εκκλησία μας ανοίγει ένα καινούργιο βιβλίο, που σφραγίζει λειτουργικά όλη αυτή την περίοδο: είναι το βιβλίο, που ονομάζεται Τριώδιο, χάρη στο ιδιότυπο είδος μερικών κανόνων του με τρεις μονάχα ωδές (ενώ οι κανόνες, γενικά, έχουν οκτώ ή εννιά ωδές). Έτσι, και, η περίοδος της Εκκλησίας που αρχίζει τώρα, με το λειτουργικό αυτό βιβλίο, για να κλείσει το Μέγα Σάββατο το βράδυ, ονομάζεται Μεγάλη Τεσσαρακοστή, ή Τριώδιο, ή -καλύτερα- Κατανυκτικό Τριώδιο, για να την ξεχωρίσουμε από το Τριώδιο των Ρόδων, που είναι το Πεντηκοστάριο. Για την ακρίβεια, βέβαια, η Σαρακοστή αρχίζει κανονικά από την Κυριακή της Τυρινής ή Τυροφάγου. Αυτή η περίοδος η εκκλησιαστική είναι κατάσπαρτη από θεσπέσιους ύμνους, που δεν έχουν σκοπό να μας ευχαριστήσουν ή να μας τέρψουν με την λογοτεχνικήν αξία και τέχνη τους, αλλά να κατανύξουν την ψυχή μας και να μας γεμίσουν δάκρυα λυτρωτικά, δάκρυα συντριβής και μετάνοιας. Από την πρώτη Κυριακή κιόλας, μας μαθαίνουν να αποφεύγουμε την εγωιστική κ' επηρμένη στάση του Φαρισαίου, που ήταν γεμάτος κενοδοξία και καύχηση -στοιχεία τόσον αντιπνευματικά' ενώ, από την άλλη μεριά, μας προτείνουν το παράδειγμα του αμαρτωλού Τελώνη, ο οποίος, με ειλικρινή συντριβή και ταπείνωση, που είναι η βάση όλων των αρετών, κατά τους αγίους Πατέρας, κέρδισε τον Παράδεισο, ανοίγοντάς τον κυριολεκτικά με τα θερμά του δάκρυα. Στο δοξαστικό του Εσπερινού ο υμνογράφος το υπογραμμίζει: «Παντοκράτορ, Κύριε, οίδα πόσα δύνανται τα δάκρυα... τον δε Τελώνην, υπέρ τον Φαρισαίον εδικαίωσαν...». Μ' αυτό τον τρόπον, ο Τελώνης θα γίνει ένα σύμβολο στη γλώσσα και στην ποίηση της Εκκλησίας μας. Από τις άπειρες περιπτώσεις, ας ξεχωρίσουμε μία μόνο: είναι το δοξαστικό των Αποστίχων του Εσπερινού, σε ήχο πλάγιο του α'.
Βεβαρημένων των οφθαλμών μου
εκ των ανομιών μου
ου δύναμαι ατενείσαι και ιδείν
τον αιθέρα του ουρανού'
αλλά δέξαι με ως τον Τελώνην
μετανοούντα, Σωτήρ,
και ελέησόν με.
Οι χαρακτηριστικώτεροι, πιστεύω, από τους ύμνους της Μεγάλης Σαρακοστής, που τους ακούμε κάθε Κυριακή στον όρθρο, και που αποτελούν μιαν κατανυκτικήν εισαγωγή στο κλίμα του ποιητικού Τριωδίου, είναι τα τρία ιδιόμελα που ακολουθούν τον πεντηκοστό ψαλμό: τα δύο πρώτα στον ήχο του πλαγίου τετάρτου, το τρίτο στον πλάγιο του δευτέρου. Ξέρω πολλούς, αδελφούς εν πνεύματι, που για να μη χάσουν αυτά τα ωραία τροπάρια, ξυπνούν πολύ νωρίς την Κυριακή πρωί και τρέχουνε στην εκκλησία, όπου ο υμνωδός, με το στόμα και τη φωνή των ιεροψαλτών, προσεύχεται:
Ω Ζωοδότη, άνοικέ μου εσύ τη θύρα,
απ' όπου θα μπορέσω νά' μπω στη μετάνοια'
γιατί το πνεύμα μου απ' τα βαθιά χαράματα
τρέχει στον άγιο ναό σου,
φέρνοντας πάνω του γεμάτο από κηλίδες
εκείνον το σωματικό ναό του'
όμως, εσύ καθάρισέ τον, Πολυέλεε,
με τη σπλαχνιά γιομάτη κ' έλεος καρδιά σου!
Το δεύτερο ιδιόμελο είναι θεοτοκίο, δηλαδή αναφέρεται στη Θεοτόκο. Θα μπορούσαμε να το πούμε προσόμοιο, γιατί από άποψη και εσωτερικού τονικού μέτρου είναι ακριβώς όμοιο με το προηγούμενο τροπάριο, σε άπταιστο 15σύλλαβο, όπως στα δημοτικά μας τραγούδια.
Της μετανοίας άνοιξόν μοι πύλας, Ζωοδότα...
Της σωτηρίας εύθυνόν μοι τρίβους, Θεοτόκε...
Ο ίδιος τόνος κ' εδώ, κατανύξεως και μετανοίας, μόνο που η δέηση δεν απευθύνεται στον Χριστό αλλά στην Παναγία. Ο υμνογράφος -και μαζί του και κάθε πιστός χριστιανός- παρακαλεί και δέεται στην Παναγία:
Ω Παναγία μου, σε ικετεύω, άνοιξέ μου
και κάνε ίσιες τις οδούς της σωτηρίας μου'
γιατί έχω λερώσει την ψυχή μου
με αμαρτίες τόσο ακατανόμαστες,
καταξοδεύοντας ολάκερο το βίο μου
με ραθυμίαν ασυγχώρετη'
όμως, πρεσβεύοντας, εσύ, Παρθένε, σώσε με
και λύτρωσέ με από κάθε αμαρτία
( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 111-115.
1η έκδοση 1975
Τετάρτη 26 Ιουνίου 2024
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ: Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ (8ο ΜΕΡΟΣ)
.jpg)
[...] Τα κείμενα, που δημοσιεύονται σ' αυτό τον τόμο αναφέρονται: είτε στην Παναγία Μητέρα του Χριστού και Θεού μας, που όλα τα πιστά τέκνα της Εκκλησίας την αγαπούν και την αναγνωρίζουν ωσάν Μάνα στοργική και γλυκυτάτη, και τρέχουνε κοντά της σ' όποια δύσκολη στιγμή του βίου τους για να βρούνε μπάλσαμο και παρηγοριά στον πόνο τους' είτε στον αγαπημένο Νυμφίο της Εκκλησίας μας, το Χριστό, και τ' Άχραντα Πάθη Του. Είναι κείμενα, που, άλλα μεταδόθηκαν ως ραδιοφωνικές ομιλίες από το Α' Πρόγραμμα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας και Τηλεοράσεως, και άλλα δόθηκαν ως διαλέξεις στην Αθήνα ή και σε άλλες πόλεις της Ελλάδος, με τις εόρτιες ευκαιρίες των Χριστουγέννων, των Χαιρετισμών της Θεοτόκου, της Μεγάλης Εβδομάδος και του Πάσχα. Επειδή ο συγγραφέας τους δεν μπορούσε ν' ανταποκριθεί ξεχωριστά στις αιτήσεις πολλών ακροατών, που συχνά του ζητούσαν να τους στείλει αντίγραφα των ομιλιών, αποφάσισε να τα συγκεντρώσει όλα μαζί σε έναν εύχρηστο τόμο, γνωρίζοντας βέβαια τις αναπόφευκτες αδυναμίες των κειμένων -γραμμένων για περιορισμένης διάρκειας χρονικά όρια-, αλλά υποχωρώντας από αγάπη στους αδελφούς του, που τα ήθελαν για πνευματικούς κυρίως λόγους. Και για έν' άλλο θέμα πρέπει να σημειώσω εδώ δυο λόγια. Σε τούτο το βιβλίο μου ο αναγνώστης θα βρει, όπως σημειώνεται και στον υπότιτλο, «λογοτεχνικά και κατανυκτικά κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα». Για όσους παραξενευτούν με αυτόν τον ιδιαίτερο χαρακτηρισμό της ορθοδόξου λειτουργικής πνευματικότητος, προοιμιακό, κεφάλαιο του τόμου αυτού, όπου τονίζεται, πως έξω από τη λειτουργική και μυστηριακή ζωή γενικώτερα, της Εκκλησίας μας ούτε πνευματική ζωή, νοείται υπαρκτή, ούτε -πολύ περισσότερο- ορθόδοξη πνευματικότης. Η πνευματική ζωή των ορθοδόξων χριστιανών πηγάζει, αυθεντικά και γνήσια, από τη μητέρα μας Εκκλησία, τρέφεται στις ιερές ακολουθίες της, και αυξάνει με τη χάρη του αγίου Πνεύματος και τη μετοχή των Αχράντων Μυστηρίων της Λειτουργίας της. Όλα τ' άλλα πνευματικά μέσα είναι ανεκτά ή χρήσιμα μόνο και κατά το μέτρο που οδηγούν στον τελικό κ' ευλογημένον αυτό σκοπό: στην ορθόδοξη λειτουργική πνευματικότητα, δηλαδή στη Λειτουργία και στην Ευχαριστία, όπως ακριβώς τα νοούν και τα διδάσκουν οι άγιοι Πατέρες. [...]
Απόσπασμα εκ του προλόγου του συγγραφέως
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 96-98.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
1η έκδοση 1975
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ
«Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ»
Σχόλια στον Ακάθιστον Ύμνο, καθώς και άλλα λογοτεχνικά και κατανυκτικά
κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα.
Η ΠΥΛΗ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ
Ας έρθουμε τώρα σ' έναν τέταρτο δρόμο. Είναι η ε λ ε η μ ο σ ύ ν η, η βασίλισσα των αρετών. «Μεγάλο πράγμα είναι ο άνθρωπος' μα πιο μεγάλο και πολύτιμο πράγμα είναι ο ελεήμων άνθρωπος, φωνάζει ο Σολομών» (Προιμ. 20:6). Μεγάλα είναι τα φτερά της ελεημοσύνης. Σκίζει τον αέρα, περνάει τη σελήνη, αφήνει πίσω της τον ήλιο και φτάνει στα ουράνια. Μα μήτ' εκεί στέκεται. Περνάει και τον ουρανό, παραμερίζει και τις αγγελικές δυνάμεις και έρχεται μπροστά στο θρόνο του Κυρίου. Μάθε το από την Αγία Γραφή, όπου ο άγγελος εκείνος, που παρουσιάστηκε στον ευσεβή και ελεήμονα εκατόνταρχο Κορνήλιο, του είπε: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως τον Θεό» (Πράξ. 10:4). Τι σημαίνει αυτό; Ότι, κι αν έχεις πολλές αμαρτίες, συνηγορεί για σένα στο Θεό η ελεημοσύνη. Μη φοβάσαι, γιατί καμιά δύναμη δεν μπορεί να της εναντιωθεί. Έχει γραμμάτιο στα χέρια της και απαιτεί εξόφληση του χρέους. Γιατί ο ίδιος ο Χριστός είπε: «Όποιος κάνει μια καλοσύνη σ' έναν από τους άσημους αδελφούς μου, σ' εμένα την έκανε (πρβλ. Ματθ. 25:40). Όσες αμαρτίες κι αν έχεις, επομένως, η ελεημοσύνη σου είναι πιο βαρειά και τις αντισταθμίζει όλες. Δεν πρόσεξες στο Ευαγγέλιο την παραβολή των δέκα παρθένων; Εκείνες που ασκούσαν την παρθενία αλλά δεν είχαν ελεημοσύνη, έμειναν έξω από τη γιορτή του γάμου. Γιατί, από τις δέκα, οι πέντε ήταν συνετές και οι πέντε άμυαλες. Οι συνετές είχαν πάρει λάδι για τα λυχνάρια τους. Οι άμυαλες δεν είχαν πάρει, και γι' αυτό τα λυχνάρια τους άρχισαν να σβήνουν. Τότε ζήτησαν λάδι από τις συνετές. Εκείνες όμως αποκρίθηκαν: «Όχι, γιατί δεν θα φτάσει ούτε για μας ούτε για σας» (Ματθ. 25:9). Δεν αρνήθηκαν από ασπλαχνία ή κακία, αλλ' από έλλειψη χρόνου, γιατί ερχόταν ήδη ο γαμπρός, και από φόβο, μήπως μείνουν όλες έξω. Και τις συμβούλεψαν: «Καλύτερα να πάτε σ' εκείνους που πουλάνε λάδι και ν' αγοράσετε για τα λυχνάρια σας». Είχαν κι αυτές λυχνάρια, αλλά δεν είχαν λάδι. Το λυχνάρι είναι η παρθενία, το λάδι η ελεημοσύνη' και όπως το λυχνάρι, αν δεν τροφοδοτηθεί με λάδι, σβήνει, έτσι και η παρθενία, αν δεν έχει ελεημοσύνη, απαξιώνεται. Ποιοι, όμως, είναι εκείνοι που πουλάνε αυτό το λάδι; Οι φτωχοί. Και πόσο το πουλάνε; Όσο θέλεις. Η τιμή δεν είναι καθορισμένη, κι έτσι δεν μπορείς να φέρεις σαν δικαιολογία τη δική σου φτώχεια. Έχεις μόνο έναν οβολό; Αγόρασε τον ουρανό' όχι γιατί είναι φτηνός ο ουρανός, αλλά γιατί είναι φιλάνθρωπος ο Θεός. Δεν έχεις ούτε έναν οβολό; Δώσε ένα ποτήρι κρύο νερό' γιατί «και όποιος δώσει σ' έναν απ' αυτούς τους άσημους ένα ποτήρι κρύο νερό για χάρη μου, αλήθεια σας λέω, θα λάβει την αμοιβή του», είπε ο Κύριος (Ματθ. 10:42). Εμπόρευμα είναι ο ουρανός κι εμείς αμελούμε. Δώσε ψωμί και πάρε παράδεισο. Δώσε μικρά και πάρε μεγάλα. Δώσε πρόσκαιρα και πάρε αιώνια. Δώσε φθαρτά και πάρε άφθαρτα. Αν υπήρχε ένα παζάρι, όπου θα μπορούσες να βρεις άφθονα και πολύ φτηνά πράγματα, δεν θα πουλούσες ό,τι έχεις, δεν θα έκανες ό,τι περνάει από το χέρι σου, για ν' αγοράσεις τα εμπορεύματα εκείνα; Πως, λοιπόν, για τα φθαρτά δείχνεις τόση προθυμία, ενώ για το αθάνατο εμπόρευμα αμελείς και αδιαφορείς; Δώσε στους φτωχούς, και, αν εσύ σωπαίνεις την ώρα της Κρίσεως, αναρίθμητα στόματα θα απολογούνται για σένα' γιατί η ελεημοσύνη θα είναι εκεί και θα συνηγορεί για τη σωτηρία σου. Μην προφασίζεσαι φτώχεια. Η χήρα που φιλοξένησε τον προφήτη Ηλία ήταν πάμφτωχη, μα η φτώχεια δεν την εμπόδισε να τον φιλοξενήσει και να τον ελεήσει μ' ό,τι είχε. Γ' αυτό και αξιώθηκε ν' απολαύσει τους καρπούς της ελεημοσύνης της. Ίσως θα μου πεις: «Δωσ' μου κι εμένα τον προφήτη Ηλία, και θα τον φιλοξενήσω». Γιατί ζητάς τον Ηλία; Τον Κύριο του Ηλία σου δίνω, κι εσύ δεν τον ελεείς' πως θα ελεούσες τον Ηλία, αν τον έβρισκες; Ο Χριστός, ο Κύριος όλων, το είπε ξεκάθαρα: «Ό,τι κάνατε για έναν από τους άσημους αδελφούς μου, το κάνατε για μένα» (Ματθ. 25:40). Σκέψου, λοιπόν, το Χριστό εκείνη την ημέρα να λέει για σένα μπροστά στους αγγέλους και τον κόσμο όλο: «Αυτός στη γη με φιλοξένησε' αυτός με μύριους τρόπους με ευεργέτησε' αυτός, ενώ ήμουν απροστάτευτος, με περιμάζεψε». Τι παρρησία θα έχεις τότε μπροστά στους αγγέλους! Τι καύχημα μπροστά στις ουράνιες δυνάμεις! Μεγάλο πράγμα είναι η ελεημοσύνη, αδελφοί. Και αμαρτίες εξαλείφει και την καταδίκη απομακρύνει.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 96-98.
1η έκδοση 1975
Σάββατο 8 Ιουνίου 2024
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ: Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ (7ο ΜΕΡΟΣ)
[...] Τα κείμενα, που δημοσιεύονται σ' αυτό τον τόμο αναφέρονται: είτε στην Παναγία Μητέρα του Χριστού και Θεού μας, που όλα τα πιστά τέκνα της Εκκλησίας την αγαπούν και την αναγνωρίζουν ωσάν Μάνα στοργική και γλυκυτάτη, και τρέχουνε κοντά της σ' όποια δύσκολη στιγμή του βίου τους για να βρούνε μπάλσαμο και παρηγοριά στον πόνο τους' είτε στον αγαπημένο Νυμφίο της Εκκλησίας μας, το Χριστό, και τ' Άχραντα Πάθη Του. Είναι κείμενα, που, άλλα μεταδόθηκαν ως ραδιοφωνικές ομιλίες από το Α' Πρόγραμμα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας και Τηλεοράσεως, και άλλα δόθηκαν ως διαλέξεις στην Αθήνα ή και σε άλλες πόλεις της Ελλάδος, με τις εόρτιες ευκαιρίες των Χριστουγέννων, των Χαιρετισμών της Θεοτόκου, της Μεγάλης Εβδομάδος και του Πάσχα. Επειδή ο συγγραφέας τους δεν μπορούσε ν' ανταποκριθεί ξεχωριστά στις αιτήσεις πολλών ακροατών, που συχνά του ζητούσαν να τους στείλει αντίγραφα των ομιλιών, αποφάσισε να τα συγκεντρώσει όλα μαζί σε έναν εύχρηστο τόμο, γνωρίζοντας βέβαια τις αναπόφευκτες αδυναμίες των κειμένων -γραμμένων για περιορισμένης διάρκειας χρονικά όρια-, αλλά υποχωρώντας από αγάπη στους αδελφούς του, που τα ήθελαν για πνευματικούς κυρίως λόγους. Και για έν' άλλο θέμα πρέπει να σημειώσω εδώ δυο λόγια. Σε τούτο το βιβλίο μου ο αναγνώστης θα βρει, όπως σημειώνεται και στον υπότιτλο, «λογοτεχνικά και κατανυκτικά κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα». Για όσους παραξενευτούν με αυτόν τον ιδιαίτερο χαρακτηρισμό της ορθοδόξου λειτουργικής πνευματικότητος, προοιμιακό, κεφάλαιο του τόμου αυτού, όπου τονίζεται, πως έξω από τη λειτουργική και μυστηριακή ζωή γενικώτερα, της Εκκλησίας μας ούτε πνευματική ζωή, νοείται υπαρκτή, ούτε -πολύ περισσότερο- ορθόδοξη πνευματικότης. Η πνευματική ζωή των ορθοδόξων χριστιανών πηγάζει, αυθεντικά και γνήσια, από τη μητέρα μας Εκκλησία, τρέφεται στις ιερές ακολουθίες της, και αυξάνει με τη χάρη του αγίου Πνεύματος και τη μετοχή των Αχράντων Μυστηρίων της Λειτουργίας της. Όλα τ' άλλα πνευματικά μέσα είναι ανεκτά ή χρήσιμα μόνο και κατά το μέτρο που οδηγούν στον τελικό κ' ευλογημένον αυτό σκοπό: στην ορθόδοξη λειτουργική πνευματικότητα, δηλαδή στη Λειτουργία και στην Ευχαριστία, όπως ακριβώς τα νοούν και τα διδάσκουν οι άγιοι Πατέρες. [...]
Απόσπασμα εκ του προλόγου του συγγραφέως
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 93-95.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
1η έκδοση 1975
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ
«Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ»
Σχόλια στον Ακάθιστον Ύμνο, καθώς και άλλα λογοτεχνικά και κατανυκτικά
κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα.
Η ΠΥΛΗ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ
Στην Ορθόδοξη Εκκλησία μας, σχεδόν από τις τελευταίες μέρες του Νοεμβρίου, αρχίζουμε να αισθανόμαστε μέσα στο προεόρτιο κλίμα των Χριστουγέννων: και με τη νηστεία, που αρχίζει μετά τη γιορτή του αγ. Φιλίππου, αλλά και με τους θεσπέσιους ύμνους που είναι διεσπαρμένοι εδώ κι εκεί, στις διάφορες ακολουθίες των Μηναίων. Είναι μια άλλη χαρά, που είναι διεσπαρμένοι εδώ κι εκεί, στις διάφορες ακολουθίες των Μηναίων. Είναι μια άλλη χαρά, που -παρ' όλα τα κρύα, τις βροχές ή και τα χιόνια- τη νιώθουμε να έρχεται κάθε μέρα και πιότερο κοντά μας. Θυμούμαι, όταν ήμουνα μικρό παιδί και περίμενα με δικαιολογημένη, όπως όλα τα παιδιά, λαχτάρα τα Χριστούγεννα, ρωτούσα τη μητέρα μου: «Μάνα, πότε θα έρθουν τα Χριστούγεννα;» Κι εκείνη, τον πρώτο καιρό του φθινοπώρου, μου απαντούσε: «Είναι στο δρόμο, έρχονται, παιδάκι μου' αλλά είναι λίγο μακριά ακόμη' Όταν, αργότερα, η μάνα μου άκουγε στην εκκλησία το «Χριστός γεννάται» των καταβασιών και το «Η Παρθένος σήμερον», που είναι τα χαρμόσυνα προανακρούσματα της μεγάλης γιορτής, ερχότανε στο σπίτι και μου έλεγε: «Έχουμε καλά νέα παιδάκι μου! Τα Χριστούγεννα είχαν καλόν καιρό κι έρχονται πολύ πιο γρήγορα. Σε τόσες μέρες θα φτάσουν στο τάδε βουνό, και σε τόσες θα περάσουν τη θάλασσα, σε τόσες τον Όλυμπο με την άσπρη κάπα του και σε τόσες θα φτάσουν στο χωριό μας!» Κι εγώ μετρούσα τις ημέρες στα παιδικά μου δάχτυλα, συλλαβίζοντας το απολυτίκιο της γιορτής: Η γέννησίς σου Χριστέ ο Θεός ημών,/ανέτειλε τω κόσμω το φως το της γνώσεως...» Αργότερα, όταν μπορούσα να βγάλω για βοσκή μονάχος στο βουνό τα πρόβατα, έτυχε κάποτε να συναντήσω στο Σαροδήμο τον μπάρμπα-Χρήστο τον Κανάβα, χρόνια λαμπαδάριο στον άγιο Πρόδρομο -αγία ψυχή, Θεός σχωρέστον! Ήταν καβάλα στο γαϊδουράκι του κι έψελνε. Τον άκουγα κι αναγάλλιαζα. Όταν τελείωσε το τροπάρι τον χαιρέτισα με το «ώρα καλή, μπάρμπα-Χρήστο» και τον ρώτησα τι είναι αυτό το «ποιμένες αγραυλούσιν», που έλεγε πριν λίγο. Κι εκείνος ο ολιγογράμματος μας ευλαβέστατος χριστιανός μου εξήγησε με δικά του λόγια, πως ήταν ένας στίχος από το α' Κάθισμα του όρθρου των Χριστουγέννων και μιλάει για τους αγγέλους και τους τσοπάνηδες που έψελναν κοντά στην ιερή εκείνη σπηλιά, όπου η Παναγία γέννησε τον Χριστό μας, καλώντας κι εμάς να πάμε να ιδούμε που γεννήθηκε και να τον προσκυνήσουμε. Μου ζήτησε να του κρατήσω «ίσο» και άρχισε πάλι να ψέλνει: Δεύτε ίδωμεν πιστοί, που εγεννήθη ο Χριστός'/ακολουθήσωμεν λοιπόν, ένθα οδεύει ο αστήρ... Ύστερ' από πολλά χρόνια έμαθα, πως αυτό το τόσο ποιητικό κάθισμα, γεμάτο ορθρινές χριστουγεννιάτικες καμπάνες και αγγελικές φωνές γράφεται μεν πως είναι στον δ' ήχο, αλλά ψάλλεται στον πλάγιο του β', σε «νενακώ», γιατί ανήκει στα «επείσακτα» λεγόμενα μέλη της βυζαντινής μουσικής.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 93-95.
1η έκδοση 1975
Παρασκευή 10 Μαΐου 2024
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ: Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ (5ο ΜΕΡΟΣ)
[...] Τα κείμενα, που δημοσιεύονται σ' αυτό τον τόμο αναφέρονται: είτε στην Παναγία Μητέρα του Χριστού και Θεού μας, που όλα τα πιστά τέκνα της Εκκλησίας την αγαπούν και την αναγνωρίζουν ωσάν Μάνα στοργική και γλυκυτάτη, και τρέχουνε κοντά της σ' όποια δύσκολη στιγμή του βίου τους για να βρούνε μπάλσαμο και παρηγοριά στον πόνο τους' είτε στον αγαπημένο Νυμφίο της Εκκλησίας μας, το Χριστό, και τ' Άχραντα Πάθη Του. Είναι κείμενα, που, άλλα μεταδόθηκαν ως ραδιοφωνικές ομιλίες από το Α' Πρόγραμμα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας και Τηλεοράσεως, και άλλα δόθηκαν ως διαλέξεις στην Αθήνα ή και σε άλλες πόλεις της Ελλάδος, με τις εόρτιες ευκαιρίες των Χριστουγέννων, των Χαιρετισμών της Θεοτόκου, της Μεγάλης Εβδομάδος και του Πάσχα. Επειδή ο συγγραφέας τους δεν μπορούσε ν' ανταποκριθεί ξεχωριστά στις αιτήσεις πολλών ακροατών, που συχνά του ζητούσαν να τους στείλει αντίγραφα των ομιλιών, αποφάσισε να τα συγκεντρώσει όλα μαζί σε έναν εύχρηστο τόμο, γνωρίζοντας βέβαια τις αναπόφευκτες αδυναμίες των κειμένων -γραμμένων για περιορισμένης διάρκειας χρονικά όρια-, αλλά υποχωρώντας από αγάπη στους αδελφούς του, που τα ήθελαν για πνευματικούς κυρίως λόγους. Και για έν' άλλο θέμα πρέπει να σημειώσω εδώ δυο λόγια. Σε τούτο το βιβλίο μου ο αναγνώστης θα βρει, όπως σημειώνεται και στον υπότιτλο, «λογοτεχνικά και κατανυκτικά κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα». Για όσους παραξενευτούν με αυτόν τον ιδιαίτερο χαρακτηρισμό της ορθοδόξου λειτουργικής πνευματικότητος, προοιμιακό, κεφάλαιο του τόμου αυτού, όπου τονίζεται, πως έξω από τη λειτουργική και μυστηριακή ζωή γενικώτερα, της Εκκλησίας μας ούτε πνευματική ζωή, νοείται υπαρκτή, ούτε -πολύ περισσότερο- ορθόδοξη πνευματικότης. Η πνευματική ζωή των ορθοδόξων χριστιανών πηγάζει, αυθεντικά και γνήσια, από τη μητέρα μας Εκκλησία, τρέφεται στις ιερές ακολουθίες της, και αυξάνει με τη χάρη του αγίου Πνεύματος και τη μετοχή των Αχράντων Μυστηρίων της Λειτουργίας της. Όλα τ' άλλα πνευματικά μέσα είναι ανεκτά ή χρήσιμα μόνο και κατά το μέτρο που οδηγούν στον τελικό κ' ευλογημένον αυτό σκοπό: στην ορθόδοξη λειτουργική πνευματικότητα, δηλαδή στη Λειτουργία και στην Ευχαριστία, όπως ακριβώς τα νοούν και τα διδάσκουν οι άγιοι Πατέρες. [...]
Απόσπασμα εκ του προλόγου του συγγραφέως
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 79-80.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
1η έκδοση 1975
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ
«Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ»
Σχόλια στον Ακάθιστον Ύμνο, καθώς και άλλα λογοτεχνικά και κατανυκτικά
κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα.
Η ΠΥΛΗ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ
Από αφορμή τον Ευαγγελισμό και την άσπορη σύλληψη και εκ Πνεύματος αγίου γέννηση, του Χριστού από την Παναγία, μερικοί από τους Νηπτικούς Πατέρας της Εκκλησίας, βρίσκουν ευκαιρία και ομιλούν για τη μυστική σύλληψη και γέννηση του Χριστού στην ψυχή του ανθρώπου, και «τούτο επί πάσης ψυχής, κατά λόγον παρθενευούσης, γίνεται» (Γρηγόρ. Νύσσης). Έτσι, ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής τονίζει, πως «ο του Θεού Λόγος εφάπαξ κατά σάρκα γεννηθείς, αεί γεννάται θέλων κατά Πνεύμα διά φιλανθρωπίαν τοις θέλουσι, και γίνεται βρέφος, εαυτόν εν εκείνοις διαπλάττων ταις αρεταίς». Μια παράλληλη θέση βρίσκουμε και στον άγιο Συμεών το Νέο Θεολόγο: «Καλότυχος είναι εκείνος όπου ιδή το Φως του Κόσμου, ήγουν τον Χριστόν, ότι εμορφώθη μέσα του' ότι αυτός θέλει νομισθή Μήτηρ Χριστού, έχων τον Χριστόν μέσα του ωσάν βρέφος, καθώς αυτός ο αψευδέστατος υπέσχετο: Μήτηρ μου και αδελφοί μου και φίλοι μου ούτοι εισίν, οι ακούοντες τον λόγον του Θεού και ποιούντες αυτόν. Ώστε εκείνοι οπού δεν φυλάττουν τας εντολάς του, υστερούνται θεληματικώς από την τοιαύτην χάριν' επειδή τούτο το πράγμα και ήτον, και είναι, και θέλει είναι δυνατόν' και έγινε, και γίνεται, και θέλει γένη εις όλους εκείνους όπου κάμνουν τας εντολάς του» (βλ. Εορτοδρ., σελ. 253). Και γεννιέται και μορφώνεται μέσα μας ο Χριστός όχι σε οποιοδήποτε μέρος του σώματος, «αλλά μέσα εις την καρδίαν μας μορφώνεται' και όχι σωματικώς, αλλά ασωμάτως και καθώς πρέπει εις τον Θεόν» (όπου π.). Βέβαια, το πρόβλημα είναι το πως και με ποιον τρόπο μπορεί ο σημερινός άνθρωπος να κατανοήσει αυτή την πνευματική σύλληψη και γέννηση, όταν ζούμε σ' έναν κόσμο τόσο αδιάφορο, αν όχι και εχθρικό, γι' αυτά τα θέματα. Επειδή ο χρόνος δεν μας παίρνει θα δώσουμε μόνο την απάντηση που δίνει ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, που μας λέγει ότι «η πνευματική σύλληψις και γέννησις αποκτάται μεν και διά της εργασίας των θεουργών εντολών του Κυρίου, κυρίως δε και εξαιρέτως αύτη αποκτάται διά της του νοός επιστροφής εις την καρδίαν, και διά της εν καρδία συνεχώς και αδιαλείπτως μελετωμένης θείας και μονολογίστου προσευχής της λεγούσης «Κύριε Ιησού, Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με». Ενοικεί γαρ διά της προσευχής ταύτης εν τη καρδία καθ' έξιν, και συλλαμβάνεται η χάρις του αγίου Πνεύματος' όθεν είπεν ο μέγας Βασιλέας: «τούτό έστι του Θεού ενοίκησις, το διά της μνήμης έχειν ενιδρυμένον εν εαυτώ τον Θεόν' ούτω γινόμεθα ναός Θεού, όταν μη φροντίσει γηίνας το συνεχές της μνήμης διακόπτησαι, αλλά πάντα αποφυγών ο φιλόθεος επί τον Θεόν αναχωρή».
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 79-80.
1η έκδοση 1975
Τρίτη 7 Μαΐου 2024
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ: Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ (6ο ΜΕΡΟΣ)
.jpg)
[...] Τα κείμενα, που δημοσιεύονται σ' αυτό τον τόμο αναφέρονται: είτε στην Παναγία Μητέρα του Χριστού και Θεού μας, που όλα τα πιστά τέκνα της Εκκλησίας την αγαπούν και την αναγνωρίζουν ωσάν Μάνα στοργική και γλυκυτάτη, και τρέχουνε κοντά της σ' όποια δύσκολη στιγμή του βίου τους για να βρούνε μπάλσαμο και παρηγοριά στον πόνο τους' είτε στον αγαπημένο Νυμφίο της Εκκλησίας μας, το Χριστό, και τ' Άχραντα Πάθη Του. Είναι κείμενα, που, άλλα μεταδόθηκαν ως ραδιοφωνικές ομιλίες από το Α' Πρόγραμμα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας και Τηλεοράσεως, και άλλα δόθηκαν ως διαλέξεις στην Αθήνα ή και σε άλλες πόλεις της Ελλάδος, με τις εόρτιες ευκαιρίες των Χριστουγέννων, των Χαιρετισμών της Θεοτόκου, της Μεγάλης Εβδομάδος και του Πάσχα. Επειδή ο συγγραφέας τους δεν μπορούσε ν' ανταποκριθεί ξεχωριστά στις αιτήσεις πολλών ακροατών, που συχνά του ζητούσαν να τους στείλει αντίγραφα των ομιλιών, αποφάσισε να τα συγκεντρώσει όλα μαζί σε έναν εύχρηστο τόμο, γνωρίζοντας βέβαια τις αναπόφευκτες αδυναμίες των κειμένων -γραμμένων για περιορισμένης διάρκειας χρονικά όρια-, αλλά υποχωρώντας από αγάπη στους αδελφούς του, που τα ήθελαν για πνευματικούς κυρίως λόγους. Και για έν' άλλο θέμα πρέπει να σημειώσω εδώ δυο λόγια. Σε τούτο το βιβλίο μου ο αναγνώστης θα βρει, όπως σημειώνεται και στον υπότιτλο, «λογοτεχνικά και κατανυκτικά κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα». Για όσους παραξενευτούν με αυτόν τον ιδιαίτερο χαρακτηρισμό της ορθοδόξου λειτουργικής πνευματικότητος, προοιμιακό, κεφάλαιο του τόμου αυτού, όπου τονίζεται, πως έξω από τη λειτουργική και μυστηριακή ζωή γενικώτερα, της Εκκλησίας μας ούτε πνευματική ζωή, νοείται υπαρκτή, ούτε -πολύ περισσότερο- ορθόδοξη πνευματικότης. Η πνευματική ζωή των ορθοδόξων χριστιανών πηγάζει, αυθεντικά και γνήσια, από τη μητέρα μας Εκκλησία, τρέφεται στις ιερές ακολουθίες της, και αυξάνει με τη χάρη του αγίου Πνεύματος και τη μετοχή των Αχράντων Μυστηρίων της Λειτουργίας της. Όλα τ' άλλα πνευματικά μέσα είναι ανεκτά ή χρήσιμα μόνο και κατά το μέτρο που οδηγούν στον τελικό κ' ευλογημένον αυτό σκοπό: στην ορθόδοξη λειτουργική πνευματικότητα, δηλαδή στη Λειτουργία και στην Ευχαριστία, όπως ακριβώς τα νοούν και τα διδάσκουν οι άγιοι Πατέρες. [...]
Απόσπασμα εκ του προλόγου του συγγραφέως
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 91-93.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
1η έκδοση 1975
Π. Β. ΠΑΣΧΟΥ
«Ο ΓΛΥΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ»
Σχόλια στον Ακάθιστον Ύμνο, καθώς και άλλα λογοτεχνικά και κατανυκτικά
κείμενα εισαγωγής εις την ορθόδοξον λειτουργικήν πνευματικότητα.
«ΗΛΙΟΣ ΕΝ ΣΠΑΡΓΑΝΟΙΣ»
Προσεγγίσεις του μυστηρίου της Γεννήσεως
ΣΤΗΝ ΑΓΙΑΣΜΕΝΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ της Ορθοδοξίας, όταν θέλουμε να πλησιάσουμε το Μυστήριο, αισθανόμαστε την ανάγκη ένδοθεν ν' αποκαλυφθούμε. Να βγάλουμε από πάνω μας τους προσωπικούς μας εγωισμούς και το καπέλο του μορφωμένου -ή και παραμορφωμένου κάποτε απ' τις διάφορες φιλοσοφίες- λογικού μας. Να ενδυθούμε τότε, με ταπείνωση κι ευλάβεια, το άχραντον όσο και απλό άγιον ένδυμα της πίστεως, και με βήματα λειτουργικής κατανύξεως να προσεγγίσουμε τα Άγια των Αγίων, που είναι ο χώρος του Μυστηρίου. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, κάθε προσπάθειά μας θα μοιάζει με εγωιστικά και υβριστικά βήματα, που οδηγούν στη διάθεση ιεροσυλίας, δίχως κανένα φυσικά θετικόν αποτέλεσμα. Γι' αυτό και η ιστορία της φιλοσοφίας, σ' αυτό το κεφάλαιο, είναι γεμάτη από φοβερές αποκαρδιώσεις και διαψεύσεις' ενώ στο χώρο της λειτουργικής κατανύξεως έχουμε προσεγγίσεις του Μυστηρίου τόσο θαυμαστές, από απλούς μάλιστα και ταπεινούς χριστιανούς, που η λογοκρατούμενη φιλοσοφία ούτε καν τις ονειρεύτηκε. Για να ζεστάνει και διευκολύνει αυτό το κλίμα της λειτουργικής κατανύξεως, που μπορεί στα σίγουρα να μας βοηθήσει να πλησιάσουμε το Μυστήριο, η αγία Εκκλησία μας -με την ένθεη σοφία και τις ιερές εμπειρίες των αγίων Πατέρων- θέτει, όπως είναι γνωστό, στη διάθεση των πιστών τέκνων της τις λειτουργικές λεγόμενες τέχνες. Αυτές οι τέχνες είναι εξυγιασμένες μέσα στη λειτουργική ζωή της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας και δεν έχουν καμμιά σχέση με τις ανάλογες τέχνες, που έχουν μεν θρησκευτικό θέμα, αλλά βρίσκονται πέρα για πέρα έξω από τον λειτουργικό χώρο και το εκκλησιαστικό κλίμα. Γιατί, βέβαια, άλλο πράγμα είναι η εικόνα, που την τεχνουργεί ο αγιογράφος με νηστεία και καθαρό βίωμα συντριβής και μετάνοιας -όπως μας την διδάσκει η παράδοση και όχι όπως την έχουν καταντήσει μερικοί εμπορικοί «αγιογράφοι» των ημερών μας -και άλλο πράγμα η θρησκευτική ζωγραφιά, που την κάνει ο ζωγράφος για να κινήσει μέσα μας αισθήματα θρησκευτικής συγκινήσεως, ή για να την κάνουμε κάδρο να στολίσουμε διάφορους χώρους και επιφάνειες του σπιτιού μας. Και -για να έρθουμε στο χώρο της ποιήσεως- άλλο πράγμα είναι το τροπάριο της βυζαντινής λειτουργικής ποιήσεως, με εκκλησιαστική γλώσσα και μουσική ψαλλόμενο, που το ακούμε και προσευχόμαστε κάνοντας το σταυρό μας, και άλλο το κοινό θρησκευτικό ποίημα ή τραγούδι, που το λέμε στην ώρα της χαράς ή της συγκινήσεως έξω από τη λειτουργία. Βέβαια, το θέμα μας δεν είναι σήμερα οι «λειτουργικές τέχνες» και δεν πρέπει να ξανοιχτούμε περισσότερο εδώ' αλλά, μια που θα περάσουμε από το χώρο της βυζαντινής ποιήσεως και μουσικής, έπρεπε ίσως να καθαρίσουμε κάπως την ατμόσφαιρά μας, από πιθανές παρεξηγήσεις. Γιατί, όταν λ.χ. λέγαμε «εκκλησιαστική μουσική» εννοούσαμε τη λειτουργική τέχνη της βυζαντινής μουσικής, σήμερα πολύς κόσμος -από ημιμάθεια ή διεστραμμένη γνώση; δεν θέλουμε αυτήν την ώρα να επιμείνουμε σ' αυτό περισσότερο- πιστεύουν, πως η εκκλησιαστική μουσική είναι οι διάφορες τετραφωνίες ή πολυφωνίες ευρωπαϊκής προελεύσεως, που λυμαίνονται πολλούς ορθόδοξους ναούς μας και καταστρέφουν ανεπανόρθωτα το ορθόδοξο κλίμα λατρείας και το αισθητήριο του αγνού ελληνικού λαού' και, ακόμη, πως η βυζαντινή μουσική που ψάλλεται στις εκκλησίες μας οφείλεται σε μερικούς αθεράπευτους ρομαντικούς της παραδόσεως, ή σε καθυστερημένους ανατολίτες και πως αυτά δεν είναι βυζαντινή μελωδία, μα ξενόφερτοι αμανέδες, ασυγχρόνιστοι με το πνεύμα της προόδου, που άρχισε να κατακλύζει και την Εκκλησία μας, και, φυσικά, πέρα ως πέρα ακατάλληλοι για την ορθόδοξη λατρεία μας... Αλλά είναι ίσως προτιμότερο να μη συνεχίσουμε προς αυτή την κατεύθυνση, τώρα. Η ώρα μας καλεί στην προεόρτια χαρά για τη γέννηση του Χριστού και όχι να κρίνουμε τα κακώς έχοντα στο χώρο των λειτουργικών τεχνών μας σήμερα.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση
«ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ»
Αποσπασματικές αναρτήσεις εκ του βιβλίου
του Π. Β. Πάσχου: «Ο Γλυκασμός των Αγγέλων»,
εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος»,
3η έκδοση, Ιανουάριος 2003, σελ 91-93.
1η έκδοση 1975
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
