ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ

 

Εισαγωγή στο διαδίκτυο στο μονοτονικό σύστημα, επιμέλεια και παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Αποσπάσματα εκ του βιβλίου
''Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα''
σε ''Συλλογή και Επιμέλεια'' του θεολόγου Στεφάνου Κισιώτη,
εκδόσεις ''ΤΕΡΤΙΟΣ'', Κατερίνη, Νοέμβριος 1997.

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΟΙ ΠΟΙΜΕΝΕΣ

ΜΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΜΑΓΟΙ

ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΤΑ ΖΩΑ ΤΗΣ ΦΑΤΝΗΣ

Η ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΨΩΜΑ

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ

Στο Άγιον Όρος του Άθω υπάρχει και μια άλλη μορφή εορτασμού χωρίς την βυζαντινή λειτουργική λαμπρότητα των Μοναστηρίων και των Σκητών. Είναι ο σχεδόν αποφατικός -αν επιτρέπεται ο θεολογικός όρος- ο σιωπηλός, ο μυστικός εορτασμός των Ησυχαστών, που τελείται μέσα στα θεόκτιστα σπήλαιά τους. Χωρίς μουσικά βιβλία και ψαλμωδίες θεολογικών Τροπαρίων και Ωδών, χωρίς φαιδρές φωταγωγίες, αλλά μόνο με το αμυδρό και αλαμπές μελιχρό και γλυκήτατα υποβλητικό φέγγος της ιερής κανδήλας, κλίνουν τα γόνατα ''προς τον πατέρα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού'', υψώνουν ''οσίας χείρας άνευ οργής και διαλογισμών'' και, μέσα στην απόλυτη και ακουομένη σιωπή και το κατανυκτικόν ημίφως προσεύχονται ''αλαλήτως'', νοερά, θεωρητικά, πενθικά, ''εν αισθήσει ψυχής'', ''εν ψαλμοίς και ύμνοις και ωδαίς πνευματικαίς, άδοντες και ψάλλοντες εν τη καρδία τω Κυρίω''. 

Θυμάμαι, που πριν από δύο δεκαετηρίδες πέρασα μια Χριστουγεννιάτικη, αλησμόνητη και λευκή νύχτα, γεμάτη μυστήριο μαζί με τους αγίους αυτούς Ησυχαστές. Μέσα στο θεόκτιστο Σπήλαιό τους, δομημένον εξωτερικά με ραβδωτά και κυματιστά καφετιά βράχια, που στις σχισμές τους πετάγονται τούφες από άγρια βλάστηση, οι Ερημίτες ανέπεμπαν ''δεήσεις και ικετηρίας μετά δακρύων'' προς τον Κύριον στο όνομα όλου του κόσμου και με αγάπη και ευχαριστία δοξολογούσαν την από άπειρη συγκατάβαση προς τους ανθρώπους θεία Σάρκωσή Του. Μετά τη θεία Λειτουργία, που ετέλεσεν ο σοφός και άγιος ιερεύς-Ησυχαστής με βαθύτατη κατάνυξη και μεταρσίωση και μεταλάβαμε όλοι τα Άχραντα Μυστήρια, τις πρωινές ώρες μιας καθαροτάτης ερημικής αυγής, αφού πήραμε ένα ασκητικό πρόγευμα, καθίσαμε σε έναν καθαρόν, αδιακόσμητον, αλλά υποβλητικό κελλάκι, που θερμαινόταν από μικρή κτιστή σομπούλα. 

''... Ο Ιησούς'', άρχισε με τη βαθειά και γλυκειά του φωνή ο Γέροντας να λέει, ''είναι η εκπλήρωση της προφητείας του Ισραήλ και όλων των εθνών, γιατι αυτή είναι η φανέρωση της θείας βουλής για την σωτηρία των ανθρώπων. Αλλά είναι και η εκπλήρωση της καρδιακής μας προφητείας, το μυστήριο των ιερών πόθων μας. Στο πρόσωπο του Ιησού η ανθρωπότης βρήκε την ενότητά της, η ιστορία βρήκε το τέλος της, δηλαδή τον σκοπό της, που είναι η θέωση του κόσμου. Στην παρατήρησή μου, ότι πολύ δύσκολο να πιστέψει κανείς στην ενσάρκωση του Θεού με όργανο μόνο τον διεφθαρμένον ανθρώπινον λόγον, ο άγιος Ερημίτης απάντησε: ''Βέβαια ο Πλάτων υποστήριξε ότι, ''Θεός ανθρώποις ου μίγνυται''. 

Και αυτό ισχυρίζονται, όσοι ανήκουν στη σφαίρα των υπέρ λόγον. Αλλά έτσι αγνοούν την Ορθόδοξη μεθοδολογία, κατά την οποία: ''προκειμένου να βρούμε τον Θεόν, είναι απαραίτητο να Τον ζητήσουμε. Για να Τον ζητήσουμε, πρέπει να Τον γνωρίσουμε. Αλλά για να Τον γνωρίσουμε, πρέπει να Τον αγαπήσουμε''. Προηγείται η αγάπη, έπειτα η γνώση, την γνώση ακολουθεί η η ζήτηση και ακολουθεί η εύρεση. Πρέπει να διευκρινήσω όμως, ότι όταν μιλάμε για εύρεση του Θεού, πρέπει να εννοούμε αυτό που διετύπωσεν ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης: ''Η εύρεσις του Θεού έστιν το αεί ζητείν΄ ου γαρ άλλο εστί το πιείν και άλλο το ευρίσκειν... και τούτο έστιν όντως ιδείν τον Θεόν, το μηδέποτε της επιθυμίας κόρον ευρείν΄ αλλά χρη πάντοτε βλέποντα, δι΄ων έστι δυνατόν οράν, προς την του πλέον ιδείν επιθυμίαν εκκαίεσθαι...''. 

Και ο Ησυχαστής τυλίχτηκε στη βαθειά σιωπή του...

Μεταφορά στο διαδίκτυο στο μονοτονικό σύστημα, επιμέλεια και παρουσίαση κειμένου ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Απόσπασμα εκ του βιβλίου ''Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα'' 
σε ''Συλλογή και Επιμέλεια'' του θεολόγου Στεφάνου Κισιώτη, εκδόσεις ''ΤΕΡΤΙΟΣ'', Κατερίνη, Νοέμβριος 1997, σελ. 147-148.
Κείμενο του π. Θεοκλήτου Διονυσιάτη εκ του βιβλίου ''Χριστούγγενα'', εκδόσεις ΑΚΡΙΤΑΣ.

Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα

ΤΑ ΖΩΑ ΤΗΣ ΦΑΤΝΗΣ

 

Απόσπασμα εκ του βιβλίου
''Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα''
σε ''Συλλογή και Επιμέλεια'' του θεολόγου Στεφάνου Κισιώτη,
εκδόσεις ''ΤΕΡΤΙΟΣ'', Κατερίνη, Νοέμβριος 1997, σελ. 98-100.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο στο μονοτονικό σύστημα, επιμέλεια και παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.

Τα ζώα της φάτνης

(και το αρνάκι, που παίζει αυλό).

Στην εικονογραφία των Χριστουγέννων, που είναι από τις πλουσιότερες σε σκηνογραφικά στοιχεία, παρμένα όχι μόνο από την επίσημη γραπτή, αλλά και την προφορική ή και απόκρυφη παράδοση, ανάμεσα στις επίγειες συμμετοχές, που σημειώνονται κάτω από τις υπερκόσμιες των αγγέλλων, σταθερή πάντα θέση παίρνουν δύο σύντροφα ζώα, ένα βόδι κι ένα γαϊδουράκι, που παρίστανται να σκύβουν τα αγαθά κεφάλια τους πάνω από τη φάτνη του Χριστού.

Είναι από τις πρωτοχριστιανικές παραστάσεις, στη σκηνογραφία της Γέννησης, τα δύο αυτά ζώα, αφού τα συναντούμε όχι μόνο σε εικόνες πριν από τον 10ον αιώνα, αλλά και σε ανάγλυφες παλιές παραστάσεις, όπως εκείνη του Βυζαντινού Μουσείου των Αθηνών, στην αίθουσα των πέτρινων γλυπτών (αρ. 95).

Ο αρχικός ρόλος των ζώων αυτών ήταν να ζεσταίνουν με τα θερμά χνώτα τους το νεογέννητο θεϊκό βρέφος, έτσι καθώς έσκυβαν πάνω από τη φάτνη-λίκνο του, μέσα στο ψυχρό σπήλαιο. Αργότερα όμως οι ζωγράφοι και της Ανατολής και της Δύσης, αποδεσμεύτηκαν από τον παραδοσιακό αυτόν τύπο, κι άφησαν τα δύο ζώα να κινηθούν πιο ελεύθερα, είτε από μια μεριά κι άλλη της φάτνης, είτε και παράμερα στο στάβλο, με το μάτι τους όμως πάντα στραμμένο προς το Χριστό.

Κι όπου οι αγιογράφοι πλουτίζουν την όλη σκηνοθεσία με περισσότερες παραστάσεις (όπως έκαναν π.χ. στη Δυτική Αναγέννηση ή στις ελεύθερες τάσεις της Ορθόδοξης Κρητικής και Επτανησιακής σχολής, εκεί μπορεί να δει κανείς ανάμικτα και τα άλογα (ή τις καμήλες) των Μάγων, μαζί με τα πρόβατα ή και τα σκυλιά των ποιμένων, που γυροφέρνουν τη φάτνη.

Από που ξεκίνησε η παράσταση αυτή των δύο συμπαθητικών ζώων πάνω από τη φάτνη; Στα δύο ευαγγέλια (του Ματθαίου και του Λουκά), τίποτε σχετικό δεν αναφέρεται. Το συναξάρι κι η Υμνογραφία των Χριστουγέννων μιλούν μόνο για <<φάτνη αλόγων>> (ζώων), απ' όπου δανείστηκαν την έκφραση και τα λαϊκά κάλαντα. 

Οι πρώτες όμως παραστάσεις στηρίζονται σε πρωτοχρονιάτικες παραδόσεις. Σύμφωνα με αυτές, ο Ιωσήφ κι η Μαριάμ, φεύγοντας βιαστικά από τη Ναζαρέτ για τη Βηθλεέμ, όπου έπρεπε ν' απογραφούν, κατά το Ρωμαϊκό διάταγμα, πήραν μαζί τους, εκτός από το κλασσικό γαϊδουράκι όπου θα καθόταν η Παναγία, και το σπιτικό βόδι που είχαν, για να πουλήσουν εκεί, και να οικονομήσουν τα έξοδά τους. Αυτά τα δύο ζώα έγιναν κι οι πρώτοι μάρτυρες στις ωδίνες και στον έξαφνο τοκετό της Μαρίας.

Υπάρχει όμως και μια θεολογική ερμηνεία για την παρουσία των δύο ζώων πάνω από τη φάτνη της Βηθλεέμ. Ανάμεσα στους πολλούς προφητικούς λόγους, που αποδίδονται στον Ησαϊα για την έλευση του Χριστού, διαβάζεται και μια παροιμιακή φράση, που ταιριάζει στα δύο ζώα της Γέννησης: <<Έγνω βους τον κτησάμενον και όνος την φάτνην του κυρίου αυτού>> (1,3). Με την έκφραση <<φάτνη του Κυρίου>> έχουμε κιόλας έτοιμο τον συμβολισμό των δύο ζώων, που η κοσμική τους παράδοση μπορεί να είναι υστερογενής.

Αλλά δεν είναι μόνο τα γεωργικά αυτά ζώα, που συμμετέχουν και συνεορτάζουν στη γέννηση του Χριστού. Είναι και τα κτηνοτροφικά των ποοιμένων, που βρέθηκαν μάρτυρες γύρω από την φάτνη.

Ξενυχτούσαν <<αγραυλούντες>> οι τσοπάνηδες της Βηθλεέμ, όταν κατά την ευαγγελική αφήγηση, άνοιξαν οι ουρανοί και τους ανάγγειλαν το μεγάλο γεγονός: <<Ετέχθη υμίν σήμερον Σωτήρ>> και <<ευρήσετε βρέφος εσπαργανωμένον, κείμενον εν φάτνη>> (Λουκάς 2.11).

Πήγαν οι ποιμένες και το είδαν, αλλά και τα πρόβατά τους έγιναν συμμέτοχα στη χαρά. Έτσι το σκέφτηκαν κι οι αγιογράφοι, κι έχουν επεκτείνει στις παραστάσεις τους την παρουσία συντροφικών ζώων, των προβάτων, που είτε ακούνε μαζί με τους ποιμένες το <<Δόξα>> των αγγέλων, είτε περιδιαβάζουν μέσα στο σπήλαιο, ξαπλώνοντας κάποτε ήσυχα κάτω από τη φάτνη.

Δεν λείπουν από μερικές συνθέσεις και τα κατσίκια. Αλλά αυτά, όπως είναι ατίθασα και δαιμονικά, συντροφεύουν συνήθως τον πονηρό γέρο τσοπάνο (στο κάτω πλάνο της εικονογραφίας), που σπρωγμένος μάλλον από τον διάβολο, πολυρωτά τον Ιωσήφ και τον ρίχνει σε συλλογισμούς για την περιστατική του πατρότητα.

Έχουμε όμως στη λαϊκότερη εικονογραφία μας μια περίπτωση, προβάτου που συμμετέχει στη μεγάλη Γιορτή, <<παίζοντας και το ίδιο αυλό>>, μαζί με τον βοσκό του, ζωγραφισμένη περί το 1797 πάνω σ' ένα λάβαρο εκκλησιάς (σε μουσαμά), στο χωριό Τσαγκαράδα του Πηλίου.

Το απόσπασμα αυτό από το λάβαρο της Γέννησης, όπου παρουσιάζεται στο επάνω πλάνο της λαϊκής εικόνας πλάι στον ποιμένα που παίζει τη φλογέρα, κι ένα προβατάκι όρθιο στα δύο πόδια, που συνοδεύει με αυλό κι αυτό τον τσοπάνο του, ενώ εκείνος το κοιτάζει κατάματα, όπως και ο μουσικοδιδάσκαλος το μαθητή του. Τα άλλα πρόβατα πιο κάτω χαίρονται μαγεμένα την ώρα και τη μουσική...

Εξαίρετη έμπνευση του λαϊκότροπου αγιογράφου της Τσαγκαράδας, που εξισώνει τα ζώα με τον άνθρωπο στα δικαιώματα και στις δυνατότητές τους, να υμνήσουν κι αυτά τη θεϊκή ώρα μιας παγκόσμιας ευλογίας. Ταιριαστή και με τη φράση του Υμνογράφου: <<πάσα πνοή αινεσάτω τον Παντουργέτην>>.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο στο μονοτονικό σύστημα, επιμέλεια και παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Απόσπασμα εκ του βιβλίου
''Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα'' 
σε ''Συλλογή και Επιμέλεια'' του θεολόγου Στεφάνου Κισιώτη,
εκδόσεις ''ΤΕΡΤΙΟΣ'', Κατερίνη, Νοέμβριος 1997, σελ. 98-100.

Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΨΩΜΑ

 

Απόσπασμα εκ του βιβλίου
''Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα''
σε ''Συλλογή και Επιμέλεια'' του θεολόγου Στεφάνου Κισιώτη,
εκδόσεις ''ΤΕΡΤΙΟΣ'', Κατερίνη, Νοέμβριος 1997, σελ. 126-129.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο στο μονοτονικό σύστημα, επιμέλεια και παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.

Τα Χριστόψωμα

Τα ''Χριστόψωμα'', που τώρα τα Χριστούγεννα θα ζυμωθούν στις πιο πολλές από τις ελληνικές επαρχίες και που οι επιφάνειές τος θα γεμίσουν καλλιτεχνικά στολίσματα και παραστάσεις, είναι κι αυτά, σαν λαϊκά δημιουργήματα, μια από τις πιο αξιοπρόσεκτες εκδηλώσεις της λαογραφικής μας τέχνης.

Συγκεντρώνουν τρία σημαντικά στοιχεία για τη λαογραφική τους αξιολόγηση: Τη γιορταστική παρουσία του κάθε Χριστούγεννα' τη συμβολική προσφορά και σκοπιμότητά τους' τη φροντισμένη τεχνική της λαϊκής κατασκευής και της διακόσμησής τους. Τα ίδια βέβαια στοιχεία παρουσιάζουν κι οι γνωστές βασιλόπιτες της Πρωτοχρονιάς, αλλά εκείνες έχουν εξελιχθεί σ γλύκισμα επιδόρπιο, που το συνεπήρε η γενική ψυχολογία του κυνηγητού της Τύχης, και που με το νόμισμά του έχει γίνει ένα ακόμη δοκιμαστήριο της καλής ή κακής Μοίρας των συνδαιτημόνων.

Το Χριστόψωμο όμως έμεινε ο βασικός <<άρτος>> της γιορτής των Χριστουγέννων, το ευλογημένο ψωμί του τραπεζιού και του σπιτιού, που θα στηρίξει τη ζωή του νοικοκύρη και των σπιτικών του, ακόμα και των ζών και της σοδειάς. Είναι ένα μεγάλο, ειδικά ζυμωμένο για τη μεγάλη μέρα του Χριστού ψωμί, το φτιάχνουν σαν προσφορά και το τρώνε σαν μετάδοση, το μεσημέρι στο τραπέζι τους ή και αποβραδίς στο δείπνο, οι Έλληνες αγρότες.

Ιερά ψωμιά έφτιαχναν και στην αρχαία Ελλάδα, σαν απαρχές στην Δήμητρα ή στον Απόλλωνα. Ήταν προσφορές με παραγωγική σκοπιμότητα και συντρόφευαν συχνά κι από άλλους καρπούς της συγκομιδής. Μερικά απ' αυτά τα έλεγαν και <<ευετηρίες>>. Το φτιάξιμο του Χριστόψωμου (=Χριστουγεννόψωμο) ακολουθεί δύο τεχνικές, που τις καθορίζει η ιερότητα και η συμβολική σκοπιμότητά του.

Η πρώτη είναι η τεχνική του ζυμώματος με τα συμπληρωματικά υλικά' η δεύτερη είναι η φιλοτέχνηση της μορφής και της επιφάνειάς του. 1. Όπως όλα τα <<γιορτιάτικα ψωμιά>> στην Ελλάδα, τα Χριστόψωμα γίνονται με ακριβά και αγνά υλικά, που είτε περιορίζονται στο ψιλοσκονισμένο σιτάρι και το σησάμι (σαν τους <<μεταξωτούς άρτους>> των Βυζαντινών), είτε προχωρούν στην ανάμιξη μελιού και μπαχαρικών: γλυκάνισου, ζάχαρης, κανέλας, ροδόνερου, σταφίδας, γαρύφαλλου κ.λπ.

Κι η προσοχή την ώρα του ζυμώματος είναι σχεδόν ιεροτελεστική: <<Το αλεύρι περνιέται από ψιλή κρισάρα και ρίχνεται για ζύμωμα σε λεκάνη λευκή. Το προζύμι δεν θα είναι από μαγιά αγορασμένη, αλλά παλιό, σπιτίσιο. Η νοικοκυρά θα κάμει το σταυρό της, θα ευχηθεί κάθε καλό στο σπίτι, και θ' αρχίσει το ζύμωμα>>. (Πληροφορία από χωριό της Κορινθίας). 2. Ακολουθεί το στόλισμα και τα κεντίδια πάνω στην επιφάνεια του ψωμιού.

Τη μορφή και το σχήμα του -κυκλικό, κουλουρόσχημο, αβγωτό, παραλληλόγραμμο ή ρομβικό- τα κανονίζουν η παράδοση κι οι τοπικές συνήθειες. Η ίδια παράδοση καθορίζει και τα στολίδια. Ένας μεγάλος σταυρός στη μέση του ψωμιού είναι απαραίτητος. Τον κάνουν με πρόσθετη λουρίδα ζυμαριού, ή τον αποτυπώνουν με πραγματικόν ξύλινο του σπιτιού (συνήθως φερμένον από προσκύνημα).

Μπορεί να τον αντικαταστήσουν και με σφραγίδα εκκλησιαστική ή άλλη ξυλόγλυπτη, από εκείνες που πουλούσαν παλιότερα οι Αγιορείτες. (Το Μουσείο Μπενάκη έχει μια καλή συλλογή, με ποικίλα σχήματα και παραστάσεις' ξεχωρίζουν κι οι δικέφαλοι αετοί). Στις άκρες και στο κέντρο του σταυρού βάζουν άσπαστα μεγάλα καρύδια ή μύγδαλα. (Είναι μια λαϊκή ακροδιακοσμητική, αλλά αυτό σημαίνει και μια προσφορά καρπών, μαζί με το μεγάλο ψωμί.

Οι ξεροί καρποί είναι, στην περίοδο αυτή, οι πιο αντιπροσωπευτικοί της σοδειάς). Κι ύστερα κεντούν με το πηρούνι, ή με το μαχαίρι και το ψαλίδι, διάφορα σχέδια <<με σημασία>> πάνω στις ελεύθερες επιφάνειες. Η <<σημασία>> αυτή είναι συνήθως γεωργική ή τσοπάνικη. Σχεδιάζουν π.χ. στην Κεντρική Μακεδονία το αλέτρι με τα βόδια, τη θημωνιά, το βαρέλι και το σπίτι (Βλ. <<Λαογραφία>> ΙΒ', 1938, σελ. 94. 

Προσθέτουν κουλουράκια, στενόμακρα κι άλλα σαν σταυρουδάκια, που τα ονοματίζουν <<αρνάκια>> και <<κατσικάκια>> (Δ. Λουκοπούλου, <<Ποιμενικά της Ρούμελης>>, 1930, σελ. 173).

Σχεδιάζουν μια μαργαρίτα με τόσα φύλλα, όσα είναι τα μέλη της οικογένειας, κι από πάνω της μια σκεπή σπιτιού. Κάτω δεξιά ένα ζώο, για να συμβολίζει τα κατοικίδια' απάνω δεξιά ένα σύμπλεγμα, που δείχνει τα κοπάδια, κι απάνω αριστερά ένα κλωνάρι κληματαριάς, για να θυμίζει τ' αμπέλια. (Πληροφορία από χωριό της Λειβαδιάς).

Όλα αυτά τα σχέδια γίνονται όμορφα ή <<χοντρά>>, ανάλογα με την πείρα και το <<χέρι>> της ζυμώτρας. Υπάρχουν <<μερακλούδες>>, που βάλουν σ' αυτό όλη την τέχνη τους και μπορούν να σχεδιάσουν πάνω στο χριστόψωμο έναν ζωντανό κόσμο από σπίτια, πρόβατα ή γεωργικές δουλειές. (Εδώ μπορούμε να σκεφτούμε και τις Κρητικές ή Κυπριώτισσες ψωμοκεντήστρες, που φιλοτεχνούν θαυμαστές επιφάνειες πάνω στις κουλούρες του γάμου, ή στα ψωμιά που θέλουν να χαρίσουν σε αγαπημένα τους πρόσωπα).

Και δουλεύουν πάνω στο ζυμάρι υπομονετικά, με το πηρούνι ή με το ξύλο, χρησιμοποιώντας βοηθητικά και βελανόκουπες (Ρούμελη) ή τον ύπερο της παπαρούνας (Δωδεκάνησα). Ανακατεύουν μέσα στα σχέδια και στοιχεία θρησκευτικά, σταυρουδάκια, τριάδες, τ' άστρο της Βηθλεέμ, χέρια σταυρωτά ή και δάκτυλα, που λένε πως είναι από το χέρι του Χριστού, που κατέβηκε κι ευλόγησε το ψωμί (Κεφαλονιά). 

Και για να μην είναι μονόχρωμα όλα τούτα τα κεντίδια κι οι γραμμές, ξεφλουδίζουν αμύγδαλα και τα <<μπήγουν>> εδώ κι εκεί πάνω στο  ψωμί, μόνα τους ή σαν φύλλα λουλουδιύ, βάζουν και κομμάτια ζάχαρη <<καραμέλα>> κι αστράκια πολύχρωμα και <<ζαφουράνα>>, και καρύδια σπασμένα και σουσάμι μπόλικο... Πότε το κόβουν και πως τρώνε στο τραπέζι το Χριστουγεννιάτικο μεγαλόψωμο;

Ο νοικοκύρης είναι ο μεγάλος λειτουργός που θ' αναλάβει το κόψιμο και το μοίρασμά του. Το μεσημέρι της Γιορτής, σ' όλους σχεδόν τους τύπους του Χριστόψωμου, ο πατέρας θα το πρωτοσταυρώσει λέγοντας <<Χρόνια Πολλά>>, ή το <<Η Γέννησίς Σου>>. Μπορεί να έχει μέσα και νόμισμα, και να το κόψει σε κομμάτια. Υπάρχουν όμως και ξεχωριστές, πιο τελετουργικές περιπτώσεις.

Μαζί με τον Θεό, ο άνθρωπος δεν ξεχνά, σε καμμιά από τις τις θρησκευτικές εκδηλώσεις του, και τη Γη που τον τρέφει. Στην περίπτωση του Χριστόψωμου συναντήθηκαν, στα ελληνικά έθιμα, ο Χριστός και το ψωμί. Κι ήτανε φυσικό να τυπωθεί, πάνω στο χριστουγεννιάτικο ψωμί, το διπλό αυτό στοιχείο, όπως το σκέφτηκε συνδυασμένο ο λαός με την φαντασία και την τέχνη του, μια τέχνη λαογραφική και λατρευτική. 

Εισαγωγή στο διαδίκτυο στο μονοτονικό σύστημα, επιμέλεια και παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Απόσπασμα εκ του βιβλίου
''Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα'' 
σε ''Συλλογή και Επιμέλεια'' του θεολόγου Στεφάνου Κισιώτη,
εκδόσεις ''ΤΕΡΤΙΟΣ'', Κατερίνη, Νοέμβριος 1997, σελ. 126-129.

Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα

ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

 

Απόσπασμα εκ του βιβλίου
''Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα''
σε ''Συλλογή και Επιμέλεια'' του θεολόγου Στεφάνου Κισιώτη,
εκδόσεις ''ΤΕΡΤΙΟΣ'', Κατερίνη, Νοέμβριος 1997, σελ. 54-56.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο στο μονοτονικό σύστημα, επιμέλεια και παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.

Ήταν μια εποχή που ούτε ημερολόγια, ούτε εφημερίδες προειδοποιούσαν για τις Μεγάλες Γιορτές, κι ο κόσμος περίμενε, σαν θεόσταλτες, τις φωνές των παιδιών, να φτάσουν ως την πόρτα του και να του αναγγείλουν την χαρούμενη ώρα:

<<Χριστός γεννάται σήμερον!>>...
<<Άγιος - Βασίλης έρχεται!>>...
<<Σήμερα τα φώτα κι οι φωτισμοί!>>...

Τα στόματα των παιδιών συνέχιζαν μέσα στους αιώνες τα πρώτα εκείνα κάλαντα των αγγέλων που, σύμφωνα με την θρησκευτική παράδοση, ακούστηκαν τη νύχτα της Βηθλεέμ, πάνω από τα έκπληκτα κεφάλια των βοσκών:

<<Δόξα να έχει ο Θεός, ψηλά στον Ουρανό,
κι η γη ας γαληνεύει...>> (<<Δόξα εν υψίστοις Θεώ>> κ.λπ.)

Βράδυ έβγαιναν τα παιδιά, την ώρα που καταστάλαζε ο μόχθος και ο θόρυβος της Παραμονής, όταν οι οικογένειες συγκεντρώνονταν με τον νοικοκύρη μαζί κι ετοίμαζαν τα <<εστιακά>> τους Χριστούγεννα και την <<εστιακή>> Πρωτοχρονιά, με τη φωτιά, το ιερό ψωμί και τα ξερά φρούτα...

Ήξεραν βέβαια κι από μόνες τους οι νοικοκυρές την ημέρα της Γιορτής, κι έπαιρναν από μέρες τα μέτρα τους για να διώξουν τα χειμωνιάτικα ξωτικά. Την ήξεραν κι οι καλές μητέρες, που μοσχοσαπούνιζαν τα παιδιά τους για την εκκλησιά....

Περίμεναν όμως πάντα να τους έρθει ως την πόρτα η χαρούμενη αγγελία, με το μαγικό στοιχείο της παιδικής φωνής, της μουσικής υπόκρουσης και της τραγουδημένης ευχής... Χτυπούσαν την κάθε πόρτα τα παιδιά, κρατώντας το φαναράκι της νύχτας - ένα άστρο χριστουγεννιάτικο για κάθε σπίτι και χωρίς να περιμένουν την άδεια (<<Να τα πούμε;>>) άρχιζαν ν' αφηγούνται το γεγονός της ημέρας, πάνω στο μουσικό ρυθμό των αιώνων, όπως τους τον κρατούσε το τύμπανο και το τριγωνικό σήμαντρό τους:

Χριστούγεννα, πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου,
για βγείτε, δέστε, μάθετε, πού ο Χριστός γεννάται...

Ήταν μια ευλογία για το σπίτι η παρουσία των παιδιών. Οι ευχές, που πρωτόδιναν στον νοικοκύρη και στη νοικοκυρά, ήταν το πιο συγκινητικό συμβόλαιο - τουλάχιστον για κείνον το χρόνο - με την ζωή και με το Θεό...

Σ' αυτό το σπίτι πού΄ρθαμε, πέτρα να μην ραϊσει
κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει.

Η αμοιβή των μικρών καλαντιστών δεν ήταν ούτε ζητιανιά, ούτε φιλανθρωπία. Ήταν μια πράξη τελεστική, που και μόνη της έφερνε το ποθητό αποτέλεσμα: Την αφθονία των αγαθών και τον πλούτο στο σπίτι του νοικοκύρη. Έριχναν τα παιδιά το καλάθι ή το σακούλι τους, όσο έψαλλαν, και η νοικοκυρά τους έβαζε μέσα ό,τι αντιπροσωπευτικό είχε των δικών της <<ευχών>>: Καρπούς για την καλή σοδειά, γλυκούδια για την ευτυχία, νομίσματα για τον πλούτο... Στέκονταν στη μέση του σπιτιού και τραγουδούσαν, και από τα λόγια τους γινόταν παραμυθένιο το φτωχικό ή μέτριο νοικοκυριό του σπιτιού:

Εσένα πρέπει, αφέντη μου, στα πεύκα να κοιμάσαι,
βελούδα να σκεπάζεσαι κι αφέντης να λογάσαι.
Κυρά μου, σα θα στολιστείς, να πας στην εκκλησιά σου,
χρυσά λουλούδια πέφτουνε, απ' τη περπατησιά σου...
Αφέντη μου, στα σπίτια σου χρυσές καντήλες φέγγουν,
φέγγουν στους ξένους να δειπνούν, στους ξένους να πλαγιάζουν,
φέγγει και μια στο ταίρι σου να στρώνει να κοιμάσαι, απάνου στα τριαντάφυλλα κι απάνου στα μιμίτσια...

Πέρασαν τα χρόνια και τα καλαντίσματα κατέβηκαν από τα χωριά στις πολιτείες και μπήκαν στη μοντέρνα ζωή. Οι καλαντιστές πλήθαιναν, όσο οι άνθρωποι γίνονταν πλουσιότεροι και μπορούσαν να δώσουν. Κοντά στους μικρούς άρχισαν <<να τα λένε>> και οι μεγάλοι. Για να τους φτάνει ο χρόνος, έβγαιναν και <<τα έλεγαν>> απ' το πρωϊ. Οι νοικοκυρές έμαθαν να τους περιμένουν από το χάραμα. Νέα χτυπήματα στις πόρτες, νέοι χαιρετισμοί:

<<Καλήν ημέραν, άρχοντες, αν είν' ο ορισμός σας>>...

Κι έβγαιναν μαζί να τα <<πουν>> πλήθος επαγγελματίες με λογής μουσικά όργανα, που συναγωνίζονταν την απλή παιδική παράδοση του τριγώνου και του τουμπελεκιού. Βγήκαν από κοντά και οι <<φιλαρμονικές>>, βγήκαν και οι πρόχειρες μουσικές κομπανίες, βγήκαν τα γραμμόφωνα και οι λατέρνες κι έπνιξαν τις φωνούλες των παιδιών, ώσπου έπεσαν από κοντά και οι φιλαρμονικοί Όμιλοι και τράβηξαν, με κοινωνική απαίτηση, όλες τις εισπράξεις, αφήνοντας τα ψίχουλα για τους μικρούς νοικοκυραίους της παράδοσης.

Μα η παράδοση δεν αφανίζεται. Τα παιδιά κράτησαν τα δικαιώματά τους και ξεφυτρώνουν με τα ίδια παλιά σύνεργα στις γειτονιές, κι ακόμα με το νησιώτικο καράβι, ή τη συμβολική βυζαντινή εκκλησία, που αντικατέστησε θρησκευτικότατα το φαναράκι. Συνεχίζουν τον ευχετικό ρόλο τους στα χωριά και τα νησιά μας, γυρίζοντας κι αυτά τώρα, από το πρωί, στα χιονισμένα βουνά της Πίνδου, στα ηλιόλουστα λιμάνια του Αιγαίου, στις αιωνόβιες αυλές της Ρούμελης, στο πράσινο ύπαιθρο του Μωριά.

-Να τα πούμε;

-Πέστε τα!...

Δ. Λουκάτου
Χριστουγεννιάτικα και των εορτών.

Εισαγωγή στο διαδίκτυο στο μονοτονικό σύστημα, επιμέλεια και παρουσίαση κειμένου
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Απόσπασμα εκ του βιβλίου
''Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα'' 
σε ''Συλλογή και Επιμέλεια'' του θεολόγου Στεφάνου Κισιώτη,
εκδόσεις ''ΤΕΡΤΙΟΣ'', Κατερίνη, Νοέμβριος 1997, σελ. 54-56.

Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΟΙ ΠΟΙΜΕΝΕΣ

΄

''Σκέφτομαι πάντα στις μέρες των Χριστουγέννων
τη συμπαθητική αυτή τάξη των αιώνιων ποιμένων
της γης, που είναι θα έλεγα οι γνησιότεροι
άνθρωποι στη συνέχεια της παραδοσιακής μας ζωής.
Συλλογίζομαι πόσο απόξενοι τώρα μας φαίνονται
και απερίσκεπτα αχρείαστοι στον υπερφίαλο δρόμο
 της μηχανικής μας ζωής. Πόσο λίγο τους φροντίζουμε
 (τους λιγοστούς έστω νομάδες ή τους δεμένους
με το πατρικό κοπάδι χωρικούς), σαν φυλετικά
κειμήλια και ηθικούς δικαιούχους της ελληνικής γης.
 Κι όμως, οι μεγάλοι και σπουδαιοφανείς θεσμοί
 μας είναι μίμηση και αντίγραφα της φυσικής
 ζωής των τσοπάνηδων. Οι αρχαίοι βασιλείς
εκαμάρωναν να λέγονται ''ποιμένες''. Ο Όμηρος
 ονομάζει τον Ατρέα ''ποιμένα λαών'' (Β, 105) και
 τον βάζει να κρατεί πατρογονικό σκήπτρο,
φτιαγμένο από τον Ήφαιστο, σαν μια
καλοσκαλισμένη, θα λέγαμε, τσοπάνικη γκλίτσα''.

 ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΟΙ ΠΟΙΜΕΝΕΣ 

(Η σημασία της παρουσίας των βοσκών στο θεϊκό Γενέσιο)

Μέσα στις ποικίλες περιγραφές, που είναι γνωστές και άγνωστες πηγές, μαζί με την Υμνογραφία μας, έχουν δοθεί για το ωραίο και ποιητικότατο συνθεμένο γεγονός της Γέννησης του Χριστού, η παρουσία και ο ρόλος των ''ποιμένων'', που σ' αυτούς αναγγέλθηκε από τον ουρανό το μεγάλο θαύμα, κι αυτοί πρώτοι το διαπίστωσαν και το διακήρυξαν, είναι από τις πιο οικείες στη βιοτική πραγματικότητά τους κι από τις πιο ανθρώπινα νοητές.

Δεν είναι τυχαίο, πως ο λαμπρός αφηγητής των θαυμάσιων γεγονότων της Χριστουγεννιάτικης νύχτας, Ευαγγελιστής Λουκάς, αφού μίλησε για την άξαφνη παρουσία του μεγάλου αγγελιοφόρου του Θεού, κι ύστερα για την υπερκόσμια οπτασία της στρατιάς των αγγέλων μέσα στο ''περίλαμπρο'' φως, σκέφτηκε και την προσγειωμένη μαρτυρία των αγαθών τσοπάνηδων των Ιουδαϊκών βουνών, και τους έδωσε τον ανθρώπινο ρόλο, να πρωτομάθουν και να διαπιστώσουν το γεγονός.

''Και οι άνθρωποι, οι ποιμένες, είπον προς αλλήλους΄ διέλθωμεν δη ως Βηθλεέμ και ίδωμεν το ρήμα τούτο το γεγονός, ο ο Κύριος εγνώρισεν ημίν''. (2, 15).

Είναι γραφική η περιγραφή, που κάνει για ολόκληρο το νυχτερινό επεισόδιο της Γέννησης ο Ευαγγελιστής: ''Και ποιμένες ήσαν εν τη χώρα τη αυτή αγραυλούντες και φυλάσσοντες φυλακάς της νυκτός επί την ποίμνην αυτών.

Και ιδού άγγελος Κυρίου επέστη αυτοίς και δόξα Κυρίου περιέλαμψεν αυτούς, και εφοβήθησαν φόβον μέγαν. Και είπεν αυτοίς ο άγγελος. Μη φοβείσθε΄ ιδού γαρ ευαγγελίζομαι υμίν χαράν μεγάλην, ήτις έσται παντί τω λαώ ότι ετέχθη υμίν σήμερον σωτήρ...

Και εξαίφνης εγένετο πλήθος στρατιάς ουρανίου, αινούντων τον Θεόν και λεγόντων: Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης Ειρήνη, εν αθρώποις ευδοκία... Και οι άνθρωποι, οι ποιμένες... ήλθον σπεύσαντες και ανεύρον την τε Μαριάμ και τον Ιωσήφ και το βρέφος κείμενον εν τη φάτνη.

Ιδόντες δε διεγνώρισαν (=έκαμαν γνωστά) περί του ρήματος του λαληθέντος αυτοίς περί του παιδίου τούτου...'' (Λουκάς 2, 8-18).

Μέσα στην απλή και παραστατική αυτή περιγραφή, το ανθρώπινο στοιχείο της παρουσίας των βοσκών κάνει οικειότερο το θαύμα. Οι λεπτομέρειες μας είναι βιώματα γνωστά:

η μεσογειακή νύχτα, που την περνούν οι ποιμένες με τις βάρδιες τους στα βουνά της Παλαιστίνης, η υπαίθρια εικόνα των ''αγραυλούντων'', που μετέπεσε εύκολα στο παραδοσιακό παίξιμο του ποιμενικού αυλού, ο ανθρώπινος φόβος των βοσκών μπροστά στον θεϊκό αγγελιαφόρο, το ξάφνιασμά τους από το υπερκόσμιο τραγούδι των αγγέλων, κι ύστερα η συμμόρφωση στην εντολή να ψάξουν για τα αναγγελλόμενα, η εύκολη ανεύρεση του ''παιδιού'' και τα ενθουσιαστικά λόγια τους, όλα είναι στοιχεία ανθρώπινης ζωής, και μάλιστα λαϊκής, της πιο ταιριαστής για τον Θεάνθρωπο.

Λαϊκό γίνεται ακόμα και το όραμα της στρατιάς των αγγέλων, αν σκεφτούμε το ''αγγελικό'' των λαογραφικών διαπιστώσεων στους χριστιανικούς λαούς, με τις απόκοσμες φωνές και το φως, στις μεγάλες και ήρεμες νύχτες.

Και πόσο ωραία φωνή το ''επί γης ειρήνη!''. Είναι πια ο ύμνος όλων των αιώνων (κι ας γίνεται Δαναϊδική η ευχή), και συνδυάζεται άριστα με το ''Δόξα εν υψίστοις'', ιδιαίτερα όταν πραγματοποιούνται στ' αλήθεια η ''ειρήνη'' και η ''ευδοκία''.

Η χριστιανική εικονογραφία και ποίηση παρέλαβαν τις απλές αυτές σκηνές των ποιμένων του σπηλαίου της Βηθλεέμ, και τις έκαμαν εικόνες και ύμνους. Περιορίστηκαν κι αυτές στο ανθρώπινο στοιχείο τους, αλλά χάρηκαν πολύ την επεισοδιακή τους παρουσία.

Η αγιογραφία μας πάλι, που είναι από τις πλουσιότερες στο θέμα των Χριστουγέννων, δεν παρέλειψε ποτέ, στο διάστημα των αιώνων, να δώσει και την αναζητούμενη από τους πιστούς σκηνή των ποιμένων. Οι αγαθοί βοσκοί παρουσιάζονται με ποικίλες απεικονίσεις, χωρισμένοι σε ομάδες ενεργειών ή και ηλικίας.

Μια ματιά να δώσει κανείς στην κάθε εικόνα της Γέννησης, που βρίσκονται στα ''Δωδεκάορτα'' των εκκλησιών μας, διαπιστώνει τους τύπους και τις διαφορές. Σκέφτομαι πάντα στις μέρες των Χριστουγέννων τη συμπαθητική αυτή τάξη των αιώνιων ποιμένων της γης, που είναι θα έλεγα οι γνησιότεροι άνθρωποι στη συνέχεια της παραδοσιακής μας ζωής.

Συλλογίζομαι πόσο απόξενοι τώρα μας φαίνονται και απερίσκεπτα αχρείαστοι στον υπερφίαλο δρόμο της μηχανικής μας ζωής. Πόσο λίγο τους φροντίζουμε (τους λιγοστούς έστω νομάδες ή τους δεμένους με το πατρικό κοπάδι χωρικούς), σαν φυλετικά κειμήλια και ηθικούς δικαιούχους της ελληνικής γης.

Κι όμως, οι μεγάλοι και σπουδαιοφανείς θεσμοί μας είναι μίμηση και αντίγραφα της φυσικής ζωής των τσοπάνηδων. Οι αρχαίοι βασιλείς εκαμάρωναν να λέγονται ''ποιμένες''. Ο  Όμηρος ονομάζει τον Ατρέα ''ποιμένα λαών'' (Β, 105) και τον βάζει να κρατεί πατρογονικό σκήπτρο, φτιαγμένο από τον  Ήφαιστο, σαν μια καλοσκαλισμένη, θα λέγαμε, τσοπάνικη γκλίτσα.

Ο Χριστός στη διδασκαλία του είχε πάντα στο νου του τους βοσκούς και τα πρόβατα.  Ήταν ο ίδιος ''ο ποιμήν ο καλός'' κι εζήτησε κι από τους μαθητές του να ποιμαίνουν τα πρόβατά Του. Από τότε οι οι εκκλησιαστικοί άρχοντες θεωρούν μεγάλη τιμή τους την ποιμαντορική ιδιότητα και κρατούν υπερήφανα τη συμβολική ποιμενική βακτηρία.

Συμβολικά η Εκκλησία έχει τιμήσει τους βοσκούς όλων των αιώνων, με το να ονομάσει αγίους ''τους θεασαμένους ποιμένας τον Κύριον'' (γιορτάζουν την ίδια μέρα των Χριστουγέννων).

Απομένει στους καιρούς μας να τους τιμήσουμε και κοινωνικά, να τους τονώσουμε την παραδοσιακή αυτοτέλεια, πολύ περισσότερο που, όσο πάει, εκλείπει η τάξη τους. 

Δ. Λουκάτου

''Χριστουγεννιάτικα και των εορτών''

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένου 
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ. 
Εκ του βιβλίου του θεολόγου Στεφάνου Κισιώτη 
''Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα'', 
εκδόσεις ''Τέρτιος'', Κατερίνη 1997, σελ. 65-67.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΜΑΓΟΙ

''Οι Μάγοι ζήτησαν και πήραν ένα από τα σπάργανα
του Ιησού, που τους το έδωσε η ίδια η Παναγία, για
 να το δείχνουν κάθε φορά που θα ήθελαν να αποδείξουν
 την αλήθεια για όσα θα έλεγαν πως είδαν τα μάτια τους.
 Όταν, λοιπόν, οι Αιγύπτιοι αμφισβήτησαν τα λεγόμενα
 των Μάγων, τους πρότειναν ν΄ανάψουν μια φωτιά και να
 ρίξουν μέσα σ΄αυτή τα ιερά τους βιβλία κι εκείνοι το
 σπάργανο του Χριστού. Όποιο από τα δύο καιγόταν, θα
 σήμαινε πως η θρησκεία αυτή ήταν ψεύτικη. Έτσι κι έγινε.
 Έριξαν πρώτα τα βιβλία και κάηκαν στο λεπτό. Έριξαν και
 οι Μάγοι το σπάργανο και το είδαν να σηκώνεται ανάλαφρο
 πάνω στις φλόγες, κι όταν έσβησε η φωτιά, το βρήκανε
 απείραχτο στη στάχτη...''.

Οι τρεις Μάγοι

Πόσο τους αγαπούμε, αλήθεια, τους τρεις αυτούς Μάγους, που με οδηγό τους το ''άστρο λαμπρό'' πήγαν στη Βηθλεέμ, να προσκυνήσουν ένα νεογέννητο και να του προσφέρουν τη λατρεία και τα δώρα τους!...

Ποιοί όμως ήταν οι Μάγοι αυτοί;

Νά τι λέει η παράδοση:

Τον πρώτο τον έλεγαν Μελχιόρ.

Ήταν ένας σεβάσμιος γέροντας με μακριά λευκή γενειάδα.

Το δώρο του: χρυσάφι - που συμβόλιζε πως το νεογέννητο παιδί θα βασίλευε.

Τον δεύτερο τον έλεγαν Γασπάρ και ήταν ένας ροδοκόκκινος και ξυρισμένος άντρας.

Το δώρο του: λιβάνι - που σήμαινε πως ο Ιησούς ήταν Θεός.

Ο τρίτος ήταν ο Βαλτάσαρ, καμιά σαρανταριά χρονών, σοβαρός και καλοδεμένος.

Αυτός πρόσφερε στον Ιησού σμύρνα που σήμαινε πως ο Ιησούς θα πεθάνει. 

Γι' αντάλλαγμα των δώρων τους, οι Μάγοι ζήτησαν και πήραν ένα από τα σπάργανα του Ιησού, που τους το έδωσε η ίδια η Παναγία, για να το δείχνουν κάθε φορά που θα ήθελαν να αποδείξουν την αλήθεια για όσα θα έλεγαν πως είδαν τα μάτια τους.

Όταν, λοιπόν, οι Αιγύπτιοι αμφισβήτησαν τα λεγόμενα των Μάγων, τους πρότειναν ν΄ανάψουν μια φωτιά και να ρίξουν μέσα σ΄αυτή τα ιερά τους βιβλία κι εκείνοι το σπάργανο του Χριστού.

Όποιο από τα δύο καιγόταν, θα σήμαινε πως η θρησκεία αυτή ήταν ψεύτικη.

Έτσι κι έγινε.

Έριξαν πρώτα τα βιβλία και κάηκαν στο λεπτό.

Έριξαν και οι Μάγοι το σπάργανο και το είδαν να σηκώνεται ανάλαφρο πάνω στις φλόγες, κι όταν έσβησε η φωτιά, το βρήκανε απείραχτο στη στάχτη...

Δύο ολάκερα χρόνια χρειάστηκαν οι Μάγοι, για να κάνουν τον ίδιο δρόμο, που, όταν πήγαιναν τον έκαναν σ' έντεκα μέρες.

Τόσο απέραντη ήταν η χώρα τους και τόσο μεγάλο ήταν το θαύμα που τους έγινε για το ταξίδι τους!...

Κι όταν γύρισαν στον τόπο τους έγιναν απόστολοι του Χριστού και γκρέμισαν τα είδωλα του Μίθρα.

Ωστόσο πέρασε πολύς καιρός, ώσπου να βαφτιστούν από τον άγιο Θωμά, τον απόστολο των Ινδιών.

Απαρνήθηκαν τότε τα πλούτη και τις τιμές και χειροτονήθηκαν επίσκοποι στις χώρες όπου ήταν πρώτα οι ίδιοι βασιλιάδες.

Ο Θεός τους έκανε τη χάρη να τους καλέσει και τους τρεις κοντά Του.

Τα Χριστούγεννα του 69 μ.Χ., οι τρεις αυτοί άγιοι πληροφορήθηκαν πως σε λίγο θα πέθαιναν. 

Την είδηση τους την ανακοίνωσε πάλι ''το άστρο λαμπρό''.

Και, τα χαράματα της Πρωτοχρονιάς, ο Μελχιόρ, που ήταν τότε 130 χρονών, πέθανε πρώτος και θάφτηκε από τους δύο άλλους.

Έπειτα από έξι μέρες, ο Βαλτάσαρ σκοτώθηκε, σε ηλικία 109 χρονών, μπροστά στην Αγία Τράπεζα από το δόρυ κάποιου ειδωλολάτρη...

Τη στιγμή που τοποθετούσαν τη σορό μέσα στον ίδιο τάφο του Μελχιόρ, εκείνος μετακινήθηκε, σαν νά' θελε να κάνει τόπο στον παλιό του φίλο... 

Έπειτα από άλλες έξι μέρες, ήρθε η σειρά του Γασπάρ, που ήταν 90 χρονών... 

Κι όταν η νεκρική πομπή έφτασε στο μαυσωλείο, όπου κοιμόνταν οι δύο πρώτοι, οι πόρτες άνοιξαν από μόνες τους και οι δύο νεκροί σηκώθηκαν και στάθηκαν από τη μία κι από την άλλη μεριά της πόρτας, για να υποδεχτούν τον αδερφό τους.

Αυτή είναι η παράδοση των τριών Μάγων με τα δώρα.

Αύρας Φωτεινού

''Για πιο χαρούμενες Γιορτές''.

Μεταφορά στο διαδίκτυο, επιμέλεια και παρουσίαση κειμένου

 ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.

Απόσπασμα εκ του βιβλίου 

''Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα'' 

σε ''Συλλογή και Επιμέλεια'' του θεολόγου Στεφάνου Κισιώτη, 

εκδόσεις ''ΤΕΡΤΙΟΣ'', Κατερίνη, 

Νοέμβριος 1997, σελ. 51-52.

ΜΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ

 

''Ο Ιησούς παρόλο που είναι βρέφος, μόλις
γεννημένος, δεν μοιάζει με μωρό. Επάνω του έχει
τη σοφία του Θεού, γιατι ''εγεννήθη ημίν σοφία από
 Θεού, δικαιοσύνη τε και αγιασμός και απολύτρωσις''.
 Ο αγιογράφος δεν Τον παρουσιάζει φασκιωμένο,
όπως συνέβαινε μέχρι πρόσφατα με τα νεογέννητα.
Αντί για φασιές Τον έχει τυλιγμένο με νεκρικά
οθόνια και το σουδάριο. Αυτό το νεκρικό θέμα
ολοκληρώνεται και με τη φάτνη, η οποία
είναι χτιστή και μας θυμίζει τον τάφο του Ιησού.
 Έτσι ο νεογέννητος Χριστός είναι ο Επιτάφιος.
Έρχεται στον κόσμο μας, για να πεθάνει χάριν της
σωτηρίας των ανθρώπων. Το ίδιο θέμα συμπληρώνεται
με το μαύρο φόντο του σπηλαίου, μέσα στο οποίο
τοποθετείται η φάτνη''.

Agiografy by Kmy Ionescu Popa.

Η εορτή των Χριστουγέννων, όπως κατάντησε να γιορτάζεται με τον ξέφρενο, δυτικό και εκκοσμικευμένο τρόπο, τίποτε δεν θυμίζει από την θεολογία, την ανθρωπολογία και τη σωτηριολογία του Γεγονότος, που με μια πρόταση πατερική τα λέει όλα:

''Αυτός ενηνθρώπισε, ίνα ημείς θεοποιηθώμεν''. Τα πολλά φώτα, που σίγουρα δεν είναι το φως, και τα οποία σίγουρα δεν οδηγούν στο ''Σπήλαιο της Βηθλεέμ'', όπως το άστρο των Μάγων, μόνο θαμπώνουν, δε φωτίζουν. 

Στις μέρες μας η κυριαρχία του πλαστικού είναι απόλυτη. Φάτνες πλαστικές κι ένας Χριστός - Χριστούλης πλαστικοποιημένος κι αυτός, δε δίνει κανένα μήνυμα, καμιά προοπτική.

Ούτε ο Θεός, ούτε ο άνθρωπος. Άψυχος και απωθητικός. Κι όλα τάλλα τα συναισθηματικά, ξοφλημένη υπόθεση. Ντεκόρ μιας αποστερημένης, αθεολόγητης και αδιέξοδης εποχής.

Κι οι άνθρωποι; Μα αυτοί είναι παιδιά της εποχής τους, γνήσια και αληθινά. Μέσα σ' αυτή την πνευματική ξηρασία έρχεται η Εκκλησία μας την περίοδο των Χριστουγέννων με τη λατρεία, τις ακολουθίες,

τις Μ. Ώρες, τους ύμνους, τη νηστεία, την εξομολόγηση, τη Θ. Μετάληψη και με την Ορθόδοξη Εικόνα της Θ. Γέννας να φανερώσει την αλήθεια των Γεγονότων.

Η εικόνα της Γεννήσεως του Σωτήρα Χριστού είναι κατάμεστη από την Ορθόδοξη Θεολογία. Εκφράζει όλα τα γεγονότα, που συνθέτουν τη σωτηριολογία της ενανθρωπίσεως, εξιστορώντας το βάθος της Θ. Οικονομίας.

Μέσα απ' τη σύνθεση της Εικόνας πραγματοποιείται η υπέρβαση του λόγου, δηλαδή η συνκεφαλαίωση πολλών γεγονότων αλληλοδιαδόχως σε μια χρονική στιγμή.

Έτσι παρουσιάζονται ταυτόχρονα: η γέννηση του Ιησού, η προσκύνηση των ποιμένων και των Μάγων, η δοξολογία των Αγγέλων, το πλύσιμο του νεογέννητου Χριστού και η ύπαρξη του Αστέρα.

Εύκολα διαπιστώνει ο παρατηρητής της Εικόνας την ''αφαίρεση'' του χρόνου και την απλότητα του αγιογράφου - θεολόγου.

Κεντρικά πρόσωπα στην Εικόνα είναι ο νεογέννητος Χριστός και η Θεοτόκος. Αυτό υποδεικνύεται έντεχνα από τη δέσμη φωτός, που στέλνει το Αστέρι προς Αυτούς και μας το παρουσιάζει.

Ο Ιησούς παρόλο που είναι βρέφος, μόλις γεννημένος, δεν μοιάζει με μωρό. Επάνω του έχει τη σοφία του Θεού, γιατι ''εγεννήθη ημίν σοφία από Θεού, δικαιοσύνη τε και αγιασμός και απολύτρωσις''.

Ο αγιογράφος δεν Τον παρουσιάζει φασκιωμένο, όπως συνέβαινε μέχρι πρόσφατα με τα νεογέννητα. Αντί για φασιές Τον έχει τυλιγμένο με νεκρικά οθόνια και το σουδάριο.

Αυτό το νεκρικό θέμα ολοκληρώνεται και με τη φάτνη, η οποία είναι χτιστή και μας θυμίζει τον τάφο του Ιησού. Έτσι ο νεογέννητος Χριστός είναι ο Επιτάφιος.

Έρχεται στον κόσμο μας, για να πεθάνει χάριν της σωτηρίας των ανθρώπων. Το ίδιο θέμα συμπληρώνεται με το μαύρο φόντο του σπηλαίου, μέσα στο οποίο τοποθετείται η φάτνη.

Αυτό το μαύρο φόντο, που υπάρχει και σε άλλες εικόνες, συμβολίζει τον Άδη. Ο Ιησούς, λοιπόν, παρουσιάζεται από τη Γέννησί Του να κατέρχεται στο χώρο του θανάτου, της αμαρτίας και του σκοταδιού,

όντας ο Ίδιος η Ζωή και το Φως, για να φέρει τη ζωή και το φως του ουρανού στον κόσμο της αμαρτίας, της πλάνης, του διαβόλου και του θανάτου.

Ένα τέτοιο μήνυμα ούτε που μπορούμε να φαντασθούμε μέσα από το δυτικό τρόπο εορτασμού των Χριστουγέννων.

Η κτίση συμμετέχει στο κοσμοσωτήριο Γεγονός με τα ζώα, που προσφέρουν ζεστασιά στην παγερή νύχτα του αφιλόξενου κόσμου μας, με το Αστέρι, που φωτίζει και υποδεικνύει ταυτόχρονα, σαν να μας λέει:

''Αυτός είναι ο σωτήρας του κόσμου'', με το σπήλαιο, που γίνεται παλάτιον του Βασιλέως της δόξης, κι ακόμη με τον ουράνιο κόσμο των Αγγέλων, που ευφραίνεται και διαλαλεί τη χαρά του με τον ύμνο στον ''Ύψιστο Θεό'', υπηρετώντας τους απλοϊκούς βοσκούς και φέρνοντας στη γη το μήνυμα της σωτηρίας.

Τέλος, εξίσου πρωταγωνιστικό ρόλο κατέχει και η Θεοτόκος.

Η μεγαλύτερη σωματική παρουσία που υπάρχει στην Εικόνα της Γεννήσεως, κάποτε συγκρινόμενη και με το μέγεθος αυτού του σπηλαίου, που τη στεγάζει, είναι αυτή της Υπεραγίας Θεοτόκου.

Ο αγιογράφος θέλοντας να παρουσιάσει την τεράστια πνευματική της διάσταση, μας την αναδεικνύει με το σωματικό μέγεθος που κατέχει στην Εικόνα.

Η Θεοτόκος εβάστασε στα σπλάχνα της τον Πλάστη όλου του κόσμου και Θεό, τον ''Αχώρητο''.

Ο ποιητής διερωτάται: ''Ο αχώρητος παντί, πως εχωρήθη εν γαστρί; ο εν κόλποις του Πατρός, πως εν αγκάλαις της μητρός;''.

Με τον τρόπο αυτό αναδεικνύεται κυριολεκτικά ''η πλατυτέρα των ουρανών'', μια και η ''Παρθένος καθέζεται τα Χερουβίμ μιμουμένη'' και γίνεται ''θρόνος Χειρουβικός'' πάνω στη γη.

Η αγάπη του Θεού μες στους αιώνες και μες από τις γενεές των ανθρώπων παρεσκεύασε την Κόρη της Ναζαρέτ, τη Μητέρα του Υιού Του του αγαπητού.

Κι εμείς το γένος το αχάριστο, τα παιδιά της αποστασίας από τη Θεϊκή αγάπη, τελικά Του προσφέρουμε ''Μητέρα Παρθένον''.

Αυτή είναι η απάντηση του κόσμου μας, Αντίδωρο σωστό, στη δική Του υπερβάλλουσα Αγάπη και σωτήρια Παρουσία.

Κισιώτης Στέφανος

''Παύλειος Λόγος'', Νοέμβρ. - Δεκέμβρ. 1994

Μεταφορά στο διαδίκτυο, επιμέλεια και παρουσίαση κειμένου
 ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Απόσπασμα εκ του βιβλίου 
''Ορθόδοξα Ελληνικά Χριστούγεννα'' 
σε ''Συλλογή και Επιμέλεια'' του θεολόγου Στεφάνου Κισιώτη, 
εκδόσεις ''ΤΕΡΤΙΟΣ'', Κατερίνη, 
Νοέμβριος 1997, σελ. 117-119.
Agiografy by Kmy Ionescu Popa.