ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ (1815-1894)

 

10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ

Επί τη μνήμη του Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου της Ρωσίας (10/23 Ιανουαρίου εκκλ. ημ.)
προσφέρουμε στο αναγνωστικό μας κοινό, το βιβλίο της Ι. Μ. Παρακλήτου:
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815-1894): «Απάνθισμα Επιστολών» προς πνευματική ωφέλεια όλων μας.

Ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος αποτελεί μια σημαντική μορφή της ρωσικής Ορθοδοξίας, ιδιαίτερα γνωστή για την πλούσια συγγραφική προσφορά και τον ηρωϊσμό της. Ο ηρωϊσμός αυτός εκδηλώθηκε κυρίως με δύο παράλογες για το ορθολογιστικό πνεύμα της εποχής μας πράξεις: Πρώτον, παραιτήθηκε από την επισκοπική του έδρα, για να ζήση ασκητικά. Και δεύτερον, αυτοφυλακίσθηκε και παρέμεινε επί εικοσιοκτώ ολόκληρα χρόνια έγκλειστος σ' ένα κελλί της ερήμου Βισένσκ! Ενώ όμως εγκατέλειψε χάριν της ησυχαστικής ζωής την αρχιερατική του διακονία, ο Κύριος του Αμπελώνος του ανέθεσε μια άλλη ποιμαντική, την <<ταχυδρομική ποιμαντική>>. Δεχόταν καθημερινά από είκοσι μέχρι σαράντα επιστολές, από διάφορα πρόσωπα και μέρη, με ερωτήματα επί ποικίλων θεμάτων. Και συνήθως απαντούσε σε όλες. Έτσι στο διάστημα των εικοσιοκτώ ετών της έγκλειστης ζωής του έγραψε χιλιάδες επιστολές που διακρίνονται για την απλότητα, την φυσικότητα και τη ζωντάνια τους. Οι επιστολές αυτές πρόσφεραν και συνεχίζουν να προσφέρουν καθοδήγησι και παρηγορία σε αναρίθμητες ψυχές. Πολλές είχαν εκδοθή σε τόμους ενώ ακόμα ζούσε. Μια δειγματοληπτική επιλογή απ' αυτές προσφέρουμε κι εμείς στο ελληνικό κοινό, μέσα από τις σελίδες του παρόντος βιβλίου. Το περιεχόμενο είναι χωρισμένο σε δύο μέρη. Το πρώτο αναφέρεται κυρίως σε θέματα απλά, πρακτικά, της καθημερινής πνευματικής ζωής, σαν απαντήσεις σε αντίστοιχα ερωτήματα των πιστών. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται κυρίως σε θέματα πίστεως. Η σύντομη βιογραφία του οσίου που ακολουθεί, είχε συμπεριληφθή και στην προγενέστερη έκδοσί μας <<Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου, Προς τις αδελφές Μοναχές>>. Κρίναμε όμως σκόπιμο να τη συμπεριλάβουμε και στην παρούσα έκδοσι, που είναι γενικωτέρου ενδιαφέροντος. (Εκ του προλόγου).

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 1ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 2ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 3ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 4ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 5ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 6ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 7ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 8ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 9ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 10ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 11ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 12ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 13ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 14ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 15ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 16ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 17ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΣ 18ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΣ 19ον)

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΣ 19ον)

 

Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815-1894):
''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ''.
Έκδοση Ι. Μ. Παρακλήτου, Αθήνα 1993, έκδοση εβδόμη, σελ. 114-118.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος αποτελεί μια σημαντική μορφή της ρωσικής Ορθοδοξίας, ιδιαίτερα γνωστή για την πλούσια συγγραφική προσφορά και τον ηρωϊσμό της. Ο ηρωϊσμός αυτός εκδηλώθηκε κυρίως με δύο παράλογες για το ορθολογιστικό πνεύμα της εποχής μας πράξεις: Πρώτον, παραιτήθηκε από την επισκοπική του έδρα, για να ζήση ασκητικά. Και δεύτερον, αυτοφυλακίσθηκε και παρέμεινε επί εικοσιοκτώ ολόκληρα χρόνια έγκλειστος σ' ένα κελλί της ερήμου Βισένσκ! Ενώ όμως εγκατέλειψε χάριν της ησυχαστικής ζωής την αρχιερατική του διακονία, ο Κύριος του Αμπελώνος του ανέθεσε μια άλλη ποιμαντική, την <<ταχυδρομική ποιμαντική>>. Δεχόταν καθημερινά από είκοσι μέχρι σαράντα επιστολές, από διάφορα πρόσωπα και μέρη, με ερωτήματα επί ποικίλων θεμάτων. Και συνήθως απαντούσε σε όλες. Έτσι στο διάστημα των εικοσιοκτώ ετών της έγκλειστης ζωής του έγραψε χιλιάδες επιστολές που διακρίνονται για την απλότητα, την φυσικότητα και τη ζωντάνια τους. Οι επιστολές αυτές πρόσφεραν και συνεχίζουν να προσφέρουν καθοδήγησι και παρηγορία σε αναρίθμητες ψυχές. Πολλές είχαν εκδοθή σε τόμους ενώ ακόμα ζούσε. Μια δειγματοληπτική επιλογή απ' αυτές προσφέρουμε κι εμείς στο ελληνικό κοινό, μέσα από τις σελίδες του παρόντος βιβλίου. Το περιεχόμενο είναι χωρισμένο σε δύο μέρη. Το πρώτο αναφέρεται κυρίως σε θέματα απλά, πρακτικά, της καθημερινής πνευματικής ζωής, σαν απαντήσεις σε αντίστοιχα ερωτήματα των πιστών. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται κυρίως σε θέματα πίστεως. Η σύντομη βιογραφία του οσίου που ακολουθεί, είχε συμπεριληφθή και στην προγενέστερη έκδοσί μας <<Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου, Προς τις αδελφές Μοναχές>>. Κρίναμε όμως σκόπιμο να τη συμπεριλάβουμε και στην παρούσα έκδοσι, που είναι γενικωτέρου ενδιαφέροντος.

( Ε κ  τ ο υ  π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ο υ )

Δευτέρα παρουσία

Ενοχλείσθε με την σκέψι ότι η δευτέρα παρουσία του Χριστού δεν πρόκειται να γίνη και ότι ο άνθρωπος κρίνεται την ώρα που πεθαίνει... Κάποιος μάλιστα μορφωμένος κληρικός σας είπε ότι όπως και να ζήσουμε, τελικά όλοι μαζί θα σωθούμε.

Είναι καλό ν' ασχολήσθε με τόσο σοβαρά θέματα, όπως ο θάνατος, η δευτέρα παρουσία του Χριστού, η μέλλουσα κρίσις, και μάλιστα από ζήλο για την σωτηρία της ψυχής σας. Αλλά δεν είναι καλό να δέχεσθε σκέψεις αντίθετες με την αλήθεια. Για ποιό λόγο να συσχετίζετε την δευτέρα παρουσία με τον θάνατο;

Ο θάνατος έχει την δική του σειρά και η δευτέρα παρουσία την δική της. Διαβάστε στα Ευαγγέλια και στις Επιστολές για την δευτέρα παρουσία και θα διαπιστώσετε ότι δεν είναι δυνατόν να συγχρονισθή με τον θάνατο. Στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο π.χ. διαβάζουμε: 

<<Όταν δε έλθη ο Υιός του ανθρώπου εν τη δόξη αυτού και πάντες οι άγιοι άγγελοι μετ' αυτού, τότε καθίσει επί θρόνου δοξης αυτού, και συναχθήσεται έμπροσθεν αυτού πάντα τα έθνη, και αφοριεί αυτούς απ' αλλήλων ώσπερ ο ποιμήν αφορίζει τα πρόβατα από των ερίφων, και στήσει τα μεν πρόβατα εκ δεξιών αυτού, τα δε ερίφια εξ ευωνύμων.

τότε ερεί ο βασιλεύς τοις εκ δεξιών αυτού' δεύτε οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήσατε την ητοιμασμένην υμίν βασιλείαν από καταβολής κόσμου... τότε ερεί και τοις εξ ευωνύμων' πορεύεσθε απ' εμού οι κατηραμένοι εις το πυρ το αιώνιον το ητοιμασμένον τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού... και απελεύσονται ούτοι εις την κόλασιν αιώνιον, οι δε δίκαιοι εις ζωήν αιώνιον>> (Ματθ. 25, 31-46).

Βλέπετε πως θα γίνη η δευτέρα παρουσία και η μέλλουσα κρίσις; Πώς μπορούμε να σκεφθούμε ότι αυτό συμβαίνει την ώρα του θανάτου του καθενός; Κατά την κοίμησι της Υπεραγίας Θεοτόκου ήλθε ο ίδιος ο Κύριος με πλήθη αγγέλων για να πάρη κοντά Του την πάναγνη ψυχή της. Μια τέτοια τιμή αξιώθηκαν και πολλοί άλλοι άγιοι άνδρες και γυναίκες, όπως αναφέρεται στους βίους τους.

Όμως, όπως αντιλαμβάνεσθε, τα έκτακτα αυτά γεγονότα δεν σχετίζονται με την δευτέρα παρουσία και την μέλλουσα κρίσι. Κατά την δευτέρα παρουσία όλο το γένος των ανθρώπων θα συγκεντρωθή σ' έναν τόπο και ο Κύριος θα εμφανισθή με απερίγραπτη δόξα, θα το χωρίση σε δύο μέρη και θ' αναγγείλη μια απόφαση για το καθένα. Η απόφασις αυτή θα ισχύη στους αιώνες.

Η μερική κρίσις που γίνεται κατά τον θάνατο του καθενός και η πρόγευσις της μακαριότητος ή της κολάσεως που ακολουθεί, είναι κάτι το προσωπικό για τον καθένα και δεν μπορούμε να το συσχετίζουμε με την δευτέρα παρουσία και την μέλλουσα κρίσι. Η δευτέρα παρουσία θ' ακολουθήση αμέσως μετά την κοινή ανάστασι όλων των νεκρών και την ανακαίνισι του ουρανού και της γης.

Τότε θα εξαγγελθή η τελική και οριστική κρίσις για όσα έκανε καθένας κατά την επίγεια ζωή του. Ο απόστολος Πέτρος γράφει ότι κατά την οριστική κρίσι θα συντελεσθή η ανακαίνισις του ουρανού και της γης: <<Καινούς ουρανούς και γην καινήν κατά το επάγγελμα αυτού προσδοκώμεν>> (Β' Πέτρου 3, 13).

Η ανακαίνισις αυτή θα συντελεσθή με φωτιά: <<Οι δε νυν ουρανοί και η γη... εισί πυρί τηρούμενοι εις ημέραν κρίσεως>> (Β' Πέτρου 3, 7). Και θα συντελεσθή <<ροιζηδόν>>, δηλ. με πάταγο: <<Ουρανοί ροιζηδόν παρελεύσονται, στοιχεία δε καυσούμενα λυθήσονται και γη και τα εν αυτή έργα κατακαήσεται>> (Β' Πέτρου 3, 10).

Όλα αυτά κατά την δευτέρα παρουσία του Κυρίου ή την <<του Θεού ημέραν, δι' ην ουρανοί πυρούμενοι λυθήσονται και στοιχεία καυσούμενα τήκεται>> (Β' Πέτρου 3, 12). Θα διαλυθή και θα λυώση αυτός ο κόσμος και στην θέσι του θα δημιουργηθή ο νέος.

Μετά την καταστροφή του παλαιού κόσμου <<φανήσεται το σημείον του Υιού του ανθρώπου εν τω ουρανώ... και όψονται τον Υιόν του ανυρώπου ερχόμενον επί των νεφελών του ουρανού μετά δυνάμεως και δόξης πολλής, και αποστελλεί τους αγγέλους αυτού μετά σάλπιγγος φωνής μεγάλης, και επισυνάξουσι τους εκλεκτούς αυτού εκ των τεσσάρων ανέμων  απ' άκρων ουρανών έως άκρων αυτών>> (Ματθ. 24, 30-31).

Αυτή ακριβώς η σάλπιγγα θα ξυπνήση τους κεκοιμημένους: <<Έρχεται ώρα εν' ή πάντες οι εν τοις μνημείοις ακούσονται της φωνής αυτού και εκπορεύσονται οι τα αγαθά ποιήσαντες εις ανάστασιν ζωής, οι δε τα φαύλα πράξαντες εις ανάστασις κρίσεως>> (Ιωάν. 5, 28-29).

Και ο απόστολος Παύλος γράφοντας για την ανάστασι των νεκρών, αναφέρει το τελευταίο αυτό σάλπισμα: <<Ιδού μυστήριον υμίν λέγω' πάντες μεν ου κοιμηθησόμεθα, πάντες δε αλλαγησόμεθα, εν ατόμω, εν ριπή οφθαλμού, εν τη εσχάτη σάλπιγγι' σαλπίσει γαρ και οι νεκροί εγερθήσονται άφθαρτοι και ημείς αλλαγησόμεθα (Α' Κορινθ. 15, 51-52).

Ομοίως γράφει αλλού: <<Τούτο υμίν λέγομεν εν λόγω Κυρίου... ότι αυτός ο Κύριος εν κελεύσματι, εν φωνή αρχαγγέλου και εν σάλπιγγι Θεού καταβήσεται επ' ουρανού και οι νεκροί εν Χριστώ αναστήσονται πρώτον>> (Α' Θεσσαλ. 4,16). Οι αναστημένοι θα συναχθούν για την μέλλουσα κρίσι, όπως παραστατικά την περιγράφουν οι άγιοι απόστολοι αναφέροντες τα λόγια του Κυρίου και εμπνεόμενοι από το Άγ. Πνεύμα.

Επομένως όλα όσα λέγονται εδώ είναι απολύτως αληθινά. Όλα θα πραγματοποιηθούν, όπως έχουν λεχθή και γραφή.

Ο ίδιος ο Κύριος μετά την αναγγελία της δευτέρας παρουσίας, πρόσθεσε: <<Ο ουρανός και η γη παρελεύσονται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσι>> (Ματθ. 24-35). Εσείς λοιπόν τι κάνατε; Χωρίς να φοβηθήτε τον Θεό, σκεφθήκατε μια δικού σας τύπου δευτέρα παρουσία συνυφασμένη μάλιστα με τον θάνατο του καθενός. 

( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου:
''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ''.
Έκδοση Ι. Μ. Παρακλήτου, Αθήνα 1993, έκδοση εβδόμη, σελ. 114-118.

Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΣ 18ον)

 

Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815-1894):
''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ''.
Έκδοση Ι. Μ. Παρακλήτου, Αθήνα 1993, έκδοση εβδόμη, σελ. 110-114.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος αποτελεί μια σημαντική μορφή της ρωσικής Ορθοδοξίας, ιδιαίτερα γνωστή για την πλούσια συγγραφική προσφορά και τον ηρωϊσμό της. Ο ηρωϊσμός αυτός εκδηλώθηκε κυρίως με δύο παράλογες για το ορθολογιστικό πνεύμα της εποχής μας πράξεις: Πρώτον, παραιτήθηκε από την επισκοπική του έδρα, για να ζήση ασκητικά. Και δεύτερον, αυτοφυλακίσθηκε και παρέμεινε επί εικοσιοκτώ ολόκληρα χρόνια έγκλειστος σ' ένα κελλί της ερήμου Βισένσκ! Ενώ όμως εγκατέλειψε χάριν της ησυχαστικής ζωής την αρχιερατική του διακονία, ο Κύριος του Αμπελώνος του ανέθεσε μια άλλη ποιμαντική, την <<ταχυδρομική ποιμαντική>>. Δεχόταν καθημερινά από είκοσι μέχρι σαράντα επιστολές, από διάφορα πρόσωπα και μέρη, με ερωτήματα επί ποικίλων θεμάτων. Και συνήθως απαντούσε σε όλες. Έτσι στο διάστημα των εικοσιοκτώ ετών της έγκλειστης ζωής του έγραψε χιλιάδες επιστολές που διακρίνονται για την απλότητα, την φυσικότητα και τη ζωντάνια τους. Οι επιστολές αυτές πρόσφεραν και συνεχίζουν να προσφέρουν καθοδήγησι και παρηγορία σε αναρίθμητες ψυχές. Πολλές είχαν εκδοθή σε τόμους ενώ ακόμα ζούσε. Μια δειγματοληπτική επιλογή απ' αυτές προσφέρουμε κι εμείς στο ελληνικό κοινό, μέσα από τις σελίδες του παρόντος βιβλίου. Το περιεχόμενο είναι χωρισμένο σε δύο μέρη. Το πρώτο αναφέρεται κυρίως σε θέματα απλά, πρακτικά, της καθημερινής πνευματικής ζωής, σαν απαντήσεις σε αντίστοιχα ερωτήματα των πιστών. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται κυρίως σε θέματα πίστεως. Η σύντομη βιογραφία του οσίου που ακολουθεί, είχε συμπεριληφθή και στην προγενέστερη έκδοσί μας <<Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου, Προς τις αδελφές Μοναχές>>. Κρίναμε όμως σκόπιμο να τη συμπεριλάβουμε και στην παρούσα έκδοσι, που είναι γενικωτέρου ενδιαφέροντος.

( Ε κ  τ ο υ  π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ο υ )

Ανάστασις των νεκρών

Μου γράφετε ότι δεχθήκατε χθες επισκέπτες, ότι είχατε μια έντονη συζήτησι μαζί τους, γιατι δεν πίστευαν στην ανάστασι των νεκρών, και ότι από την συζήτησι αυτή, ταραχθήκατε επειδή οι επισκέπτες ήσαν άνθρωποι καλοί. Αμφιβάλλω αν ήσαν πραγματικά καλοί, διότι τότε δεν θα έλεγαν αντίθετα απ' αυτά που δίδαξε ο Κύριος.

Ο Κύριος είπε: <<Πορεύομαι... και πάλιν έρχομαι>> (Ιωάν. 14,3). Και ακόμη: <<Έρχεται ώρα εν η πάντες οι εν τοις μνημείοις ακούσονται της φωνής αυτού, και εκπορεύσονται οι τα αγαθά ποιήσαντες εις ανάστασιν ζωής, οι δε τα φαύλα πράξαντες εις ανάστασιν κρίσεως>> (Ιωάν. 5, 28-29).

Δεν καθώρισε τον χρόνον της αναστάσεως των νεκρών, βεβαίωσε όμως με τον θείον Του λόγο ότι οπωσδήποτε θα γίνη και μάλιστα ξαφνικά: <<Ώσπερ η αστραπή εξέρχεται από ανατολών και φαίνεται έως δυσμών, ούτως έσται και η παρουσία του Υιού του ανθρώπου... Φανήσεται το σημείον του Υιού του ανθρώπου εν τω ουρανώ... και όψονται τον Υιόν του ανθρώπου ερχόμενον επί των νεφελών του ουρανού μετά δυνάμεως και δόξης πολλής...

Ώσπερ γαρ ήσαν εν ταις ημέραις ταις προ του κατακλυσμού... άχρι ης ημέρας εισήλθε ο Νώε εις την κιβωτόν, και ουκ έγνωσαν έως ήλθεν ο κατακλυσμός και ήρεν άπαντας, ούτως έσται και η παρουσία του Υιού του ανθρώπου... Γρηγορείτε ουν, ότι ουκ οίδατε ποία ώρα ο Κύριος υμών έρχεται>> (Ματθ. 24, 27-42).

Και για να μην αμφιβάλλη κανείς γι' αυτά προσθέτει: <<Ο ουρανός και η γη παρελεύσονται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσι>> (Ματθ. 24, 35). Αργότερα, κατά την θ. Ανάληψι, παρουσιάσθηκαν στους αποστόλους άγγελοι και τους διαβεβαίωσαν: <<Ούτος ο Ιησούς ο αναληφθείς αφ' υμών εις τον ουρανόν, ούτως ελεύσεται ον τρόπον εθεάσασθε αυτόν πορευόμενον εις τον ουρανόν>> (Πράξ. 1, 11).

Είναι τόσο σοβαρό το θέμα αυτό στο έργο της σωτηρίας μας. Οι Πατέρες το συμπεριέλαβαν στο σύμβολο της πίστεως: <<Και πάλιν ερχόμενον μετά δόξης, κρίναι ζώντας και νεκρούς...>>. Αλλά και για την ανάστασι περιέχεται η φράσις: <<Προσδοκώ ανάστασιν νεκρών>>.

Ίσως στους καλούς επισκέπτες σας φαίνεται απίστευτη όχι τόσο η δευτέρα παρουσία του Κυρίου, όσο η ανάστασις των νεκρών. Για τον νου ασφαλώς και τα δύο είναι ακατάληπτα. Εμείς όμως τα πιστεύουμε όχι διότι τα κατανοήσαμε, αλλά διότι έτσι τα δίδαξε ο Κύριος. Ο νους εδώ δεν έχει καμμιά θέσι, αν πραγματικά τα δεχθούμε σαν λόγια του Θεού.

Ας διαφωνή, όποιος διαφωνεί. Ας παραμένη άπιστος, περιμένοντας την τύχη των απίστων. Ο Κύριος πολλές φορές μιλούσε για την ανάστασι των νεκρών και έλεγχε όσους δεν πίστευαν σ' αυτή. Οι Ιουδαίοι πίστευαν γενικά στην ανάστασι των νεκρών, εκτός από την αίρεσι των Σαδδουκαίων.

Οι μορφωμένοι της Κορίνθου λογομαχούσαν για την ανάστασι και γι' αυτό ο απόστολος Παύλος τους έγραψε να πιστεύουν αναμφισβήτητα σ' αυτή. Στο 15 μάλιστα κεφάλαιο της Α' προς Κορινθίους επιστολής του παραλληλίζει την κοινή ανάστασι με την ανάστασι του Σωτήρος Χριστού. Κατοχυρώνει την αλήθεια της αναστάσεως του Χριστού αναφέροντας τους μάρτυρες της αναστάσεως, αυτούς που μίλησαν μαζί Του και Τον ψηλάφισαν αναστημένο, και τελικά θέτει το ερώτημα:

<<Ει δε Χριστός κηρύσσεται ότι εκ νεκρών εγήγερται, πως λέγουσί τινες υμίν ότι ανάστασις νεκρών ουκ έστιν:>> (Α' Κορινθ. 15, 12). Ο Χριστός αναστήθηκε σαν απαρχή της αναστάσεως των νεκρών. Κατά την δευτέρα παρουσία Του θ' αναστηθούν όλοι οι άνθρωποι. Θ' αρχίση νέα περίοδος, νέα ζωή με νέο ουρανό και γη.

Ο απόστολος συνεχίζοντας γράφει στην επιστολή του ότι όποιος δεν πιστεύει στην ανάστασι των νεκρών, δεν πιστεύει ούτε στην ανάστασι του Χριστού. Αλλά εάν δεν πιστεύουμε στην ανάστασι του Χριστού, τότε όλη η πίστις μας είναι κενή. Βλέπετε λοιπόν πόσο επιζήμιο είναι να μην πιστεύη κανείς στην ανάστασι των νεκρών;

Αυτό και την πίστι του Χριστού αφανίζει και το έργο της σωτηρίας καταστρέφει. Σας συμβουλεύω να κλείνεται τ' αυτιά σας σε τέτοιες κούφιες συζητήσεις. Ποιό όφελος να συγκεντρώνετε ασέβειες και να γεμίζετε μ' αυτές τον νου και την καρδιά σας; Ο Κύριος να σας ευλογή>>.

( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου:
''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ''.
Έκδοση Ι. Μ. Παρακλήτου, Αθήνα 1993, έκδοση εβδόμη, σελ. 100-110.

Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 17ον)

 

Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815-1894):
''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ''.
Έκδοση Ι. Μ. Παρακλήτου, Αθήνα 1993, έκδοση εβδόμη, σελ. 100-110.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος αποτελεί μια σημαντική μορφή της ρωσικής Ορθοδοξίας, ιδιαίτερα γνωστή για την πλούσια συγγραφική προσφορά και τον ηρωϊσμό της. Ο ηρωϊσμός αυτός εκδηλώθηκε κυρίως με δύο παράλογες για το ορθολογιστικό πνεύμα της εποχής μας πράξεις: Πρώτον, παραιτήθηκε από την επισκοπική του έδρα, για να ζήση ασκητικά. Και δεύτερον, αυτοφυλακίσθηκε και παρέμεινε επί εικοσιοκτώ ολόκληρα χρόνια έγκλειστος σ' ένα κελλί της ερήμου Βισένσκ! Ενώ όμως εγκατέλειψε χάριν της ησυχαστικής ζωής την αρχιερατική του διακονία, ο Κύριος του Αμπελώνος του ανέθεσε μια άλλη ποιμαντική, την <<ταχυδρομική ποιμαντική>>. Δεχόταν καθημερινά από είκοσι μέχρι σαράντα επιστολές, από διάφορα πρόσωπα και μέρη, με ερωτήματα επί ποικίλων θεμάτων. Και συνήθως απαντούσε σε όλες. Έτσι στο διάστημα των εικοσιοκτώ ετών της έγκλειστης ζωής του έγραψε χιλιάδες επιστολές που διακρίνονται για την απλότητα, την φυσικότητα και τη ζωντάνια τους. Οι επιστολές αυτές πρόσφεραν και συνεχίζουν να προσφέρουν καθοδήγησι και παρηγορία σε αναρίθμητες ψυχές. Πολλές είχαν εκδοθή σε τόμους ενώ ακόμα ζούσε. Μια δειγματοληπτική επιλογή απ' αυτές προσφέρουμε κι εμείς στο ελληνικό κοινό, μέσα από τις σελίδες του παρόντος βιβλίου. Το περιεχόμενο είναι χωρισμένο σε δύο μέρη. Το πρώτο αναφέρεται κυρίως σε θέματα απλά, πρακτικά, της καθημερινής πνευματικής ζωής, σαν απαντήσεις σε αντίστοιχα ερωτήματα των πιστών. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται κυρίως σε θέματα πίστεως. Η σύντομη βιογραφία του οσίου που ακολουθεί, είχε συμπεριληφθή και στην προγενέστερη έκδοσί μας <<Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου, Προς τις αδελφές Μοναχές>>. Κρίναμε όμως σκόπιμο να τη συμπεριλάβουμε και στην παρούσα έκδοσι, που είναι γενικωτέρου ενδιαφέροντος.

( Ε κ  τ ο υ  π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ο υ )

Αιωνιότης της κολάσεως

Με την βοήθεια του Θεού θα προσπαθήσω να στηρίξω την κλονισμένη πίστι σας στην αιωνιότητα των βασάνων και να καθησυχάσω την ταραγμένη ψυχή σας. Ο ενδοιασμός σας είναι ο εξής: <<Πώς είναι δυνατόν τα βάσανα της κολάσεως να είναι αιώνια; Είναι αδύνατον. Είναι αυτό αντίθετο στην αγαθότητα του Θεού>>.

Πριν από κάθε άλλο, αναρωτηθήτε αν γνωρίζετε ότι ο Θεός αποκάλυψε την αλήθεια αυτή. Αν δεν το γνωρίζετε, διαβάστε τα εντελώς σαφή λόγια της Αγ. Γραφής: <<Και απελεύσονται ούτοι εις κόλασιν αιώνιον>> (Ματθ. 25, 46). Τα λόγια αυτά δεν αφήνουν περιθώρια για καμμιά άλλη ερμηνεία. Αναφέρουν πολύ καθαρά ότι η κόλασις είναι αιώνια. Αυτά λέει ο Κύριος που για μας τους ανθρώπους έλαβε ανθρώπινη σάρκα, υπέμεινε τα φρικτά πάθη, πέθανε, αναστήθηκε, αναλήφθηκε, κάθησε δεξιά του Πατρός, και από εκεί ενδιαφέρεται για την σωτηρία όλων και καθενός χωριστά.

Εφ' όσον λοιπόν τα λέει Εκείνος που τόσο υπέφερε για την σωτηρία μας και που τίποτε δεν επιθύμησε περισσότερο απ' αυτή, πρέπει να είναι λόγια αληθινά. Μου φαίνεται ότι στο συμπέρασμα αυτό δεν χωρεί καμιά αμφιβολία. Εμείς όμως με το φτωχό μας μυαλουδάκι τι πάθαμε; Παρασυρθήκαμε από την αμφιβολία. Βάλαμε υποψίες για την γνησιότητα της Αγ. Γραφής και την πιστότητα της ερμηνείας της λέγοντας: <<Ή δεν είναι έτσι γραμμένο στους κώδικες ή δεν είναι σωστά ερμηνευμένο>>. Τόσο μας ικανοποίησε αυτή η εκδοχή, που για χάρη της είμαστε έτοιμοι όλα να τα αναποδογυρίσουμε.

Έχουμε όμως τους παλαιούς κώδικες της Καινής Διαθήκης, πού γράφουν: «Και απελεύσονται ούτοι εις κόλασιν αιώνιον». Έχουμε επίσης μεταφράσεις της Καινής Διαθήκης. Όλες γράφουν: <<Οι αμαρτωλοί θα μεταβούν σε αιώνια κόλαση>>. Δεν υπάρχει λοιπόν καμιά αμφιβολία ότι ο Κύριος έτσι ακριβώς το είπε. Οι αδιόρθωτοι άπιστοι προσπάθησαν, έπειτα από την πρώτη αποτυχία τους, να δώσουν λανθασμένη ερμηνεία στην λέξι <<αιώνιον>>. Είπαν ότι η λέξις αναφέρεται με σχετική έννοια. 

Σημαίνει δηλαδή μεγάλη διάρκεια, αλλ’ όχι χωρίς τέλος. Ίσως τόσο μεγάλη πού θα φαίνεται σαν αιώνια, οπωσδήποτε όμως θα έχη κάποιο τέλος. Το σφάλμα της ερμηνείας αυτής αποδεικνύεται αμέσως από την επόμενη γραφική φράση: <<εις ζωήν αιώνιον>>. Την αιώνια ζωή και οι πλέον ανίδεοι ερμηνευτές την εννοούν σαν ζωή χωρίς τέλος. Έτσι ακριβώς πρέπει να εννοούμε και την αιώνια κόλασι. Και οι δυο εκφράσεις αναφέρονται παράλληλα. Δέχονται λοιπόν τις ίδιες ερμηνείες.

Ό,τι θα εννοηθή για την μια, ισχύει και για την άλλη. Εάν η ζωή είναι αιώνια, τότε και η κόλασις θα είναι αιώνια. Βλέπετε λοιπόν ότι ο ίδιος ο Θεός αποκάλυψε ότι η κόλασις είναι αιώνια; Μα πώς να μην το βλέπετε; Εφ' όσον λοιπόν το βλέπετε, έτσι να πιστεύετε με όλη σας την καρδιά. Να μην αιχμαλωτίζεσθε από την ολιγοπιστία και να διώχνετε αμέσως κάθε αμφιβολία στα θέματα της πίστεως. Αλλά ας επανέλθουμε στην αμφιβολία σας και ας ακούσουμε τα επιχειρήματα της:

<<Πως συμβιβάζεται η αιωνιότης των βασάνων της κολάσεως με την αγαθότητα του Θεού και με την απεριόριστη ευσπλαχνία Του; Είναι φρικτά τα βάσανα που αναφέρει το Ευαγγέλιο; Πυρ αιώνιο, σκώληξ ακοίμητος, σκότος εξώτερο, τριγμός οδόντων. Πώς ο πανάγαθος Κύριος θα βλέπη αυτά τα βασανιστήρια; Ο Κύριος μας είπε να συγχωρούμε, ο ίδιος δεν θα συγχωρήση; Πάνω στον Σταυρό προσευχόταν για τους σταυρωτές Του, για τους φοβερώτερους δηλαδή εγκληματίες. Δεν θα μπορούσε να συγχωρήση τους λιγότερο αμαρτωλούς στην μέλλουσα ζωή;>>.

Τί έχουμε να πούμε σε όλα αυτά; Νομίζω τα εξής: Θα είχαν κάποια λογική βάσι εάν αγνοούσαμε την αγαθότητα και την ευσπλαχνία του Θεού ή εάν καθώριζαν την αιωνιότητα της κολάσεως άνθρωποι σκληροί και αδυσώπητοι. Όταν όμως είμαστε βέβαιοι ότι την αιωνιότητα αυτή καθώρισε ο πανάγαθος Θεός, μπορούμε εμείς, τα πλάσματα Του, να λέμε ότι εδώ έσφαλε, έκανε κάτι αντίθετο με την αγαθότητα Του. Ή, μήπως έπαυσε ποτέ να είναι αγαθός; Ασφαλώς όχι! Εφ’ όσον λοιπόν δεν έπαυσε να είναι ποτέ αγαθός, άρα δεν θα πρέπει και ο καθορισμός της κολάσεως σαν αιωνίας, να προσκρούη στην αγαθότητα Του.

Διότι ο Θεός ποτέ τίποτε δεν κάνει και τίποτε δε λέει που να είναι αντίθετο με κάποια ιδιότητά Του. Για την απλοϊκή παιδική πίστι η εξήγησις αυτή είναι εντελώς επαρκής. Και εγώ σ’ αυτήν αναπαύομαι περισσότερο παρά σε οποιαδήποτε άλλη. Το ίδιο συνιστώ και σε σας. Ο Κύριος πάνω στον Σταυρό προσευχήθηκε για τους σταυρωτές Του και η προσευχή Του έφερε αμέσως καρπούς: Ο ληστής μετανόησε, πίστεψε στον Θεό και εισήλθε πρώτος στον παράδεισο. Ο εκατόνταρχος (ομολόγησε τον Κύριο ως Υιό του Θεού και συναριθμήθηκε με τους μάρτυρες. Έτσι και όλοι όσοι αμάρτησαν ενώπιον του Θεού και με δάκρυα μετανόησαν, έλαβαν την άφεσι και δεν συνάντησαν κλειστή την πύλη του παραδείσου.

Εάν όλοι οι αμαρτωλοί μετανοούσαν, όλοι θα πήγαιναν στον παράδεισο. Στην κόλασι θα υπήρχαν μόνο τα πονηρά πνεύματα, τα αποσκληρυμένα και αμετανόητα. Εσείς στηρίζεσθε και ελπίζετε στην συγγνώμη της εύσπλαγχνίας του Θεού. Η συγγνώμη όμως δεν δίνεται χωρίς προϋποθέσεις. Μετανοήστε και θα έχετε την συγγνώμη. Χωρίς όμως μετάνοια πως θα συγχωρηθήτε; Ο εύσπλαγχνος Κύριος είναι έτοιμος όλους να τους συγχώρηση. Αρκεί να μετανοήσουν και να καταφύγουν σ’ Αυτόν. Εάν και οι δαίμονες μετανοούσαν κι εκείνοι θ’ απολάμβαναν την ευσπλαχνία του Θεού.

Όμως έχουν σκληρυνθή και πεισματικά εναντιώνονται κατά του Θεού. Δεν υπάρχει λοιπόν γι' αυτούς έλεος. Το ίδιο ισχύει και για τους αμετανόητους ανθρώπους. Δεν είναι δυνατόν να συγχωρηθούν όσοι επιμένουν να στρέφωνται εναντίον του Θεού. Ότι υπάρχουν πολλοί τέτοιοι, νομίζω ότι το γνωρίζετε. Το ότι φεύγουν αρκετοί απ' αυτούς για την άλλη ζωή σαν θεομάχοι, σαν εχθροί του Θεού και αυτό, υποθέτω ότι δεν μπορείτε να το αρνηθήτε. Τι τους περιμένει εκεί; Είναι φανερό! Όπως αυτοί δεν θέλησαν να γνωρίσουν τον Θεό, έτσι και ο Θεός δεν θα τους αναγνωρίση σαν παιδιά Του. Θα τους δίωξη μακρυά Του: <<Ουκ οίδα υμάς. Απέλθετε…>>

Και όταν μια τέτοια απόφασι βγη από τα χείλη του Θεού, ποιος μπορεί να την αλλάξει; Ιδού η αιώνια αποδοκιμασία. Η σφραγίδα του Άδη. Προβάλλει τώρα ένα άλλο ερώτημα: Μπορούμε να ελπίζουμε σε μια μετά θάνατον μετάνοια; Ω, εάν ποτέ ήταν δυνατόν αυτό! Τί ευκολία θα ήταν για μας τους αμαρτωλούς! Ο Κύριος είναι τόσο εύσπλαγχνος που και μετά θάνατον, εάν μετανοούσαμε, θα μας συγχωρούσε. Εδώ όμως βρίσκεται η συμφορά μας. Μια τέτοια ελπίδα μελλοντικής μετανοίας, δεν έχουμε που να την στηρίξουμε. Ο νόμος της πνευματικής ζωής ορίζει ότι θα σωθή όποιος φυτέψη απ' εδώ, ακόμη και κατά την τελευταία του πνοή, τους σπόρους της μετανοίας. 

Οι σπόροι αυτοί θα βλαστήσουν και θα καρποφορήσουν την αιώνια σωτηρία. Όποιος δεν σπεύση απ’ εδώ να φυτέψη τους σπόρους της μετανοίας και μεταβή εκεί με πνεύμα αμετανόητο, εμμονής στην αμαρτία, τότε και εκεί θα μείνη μ’ αυτό το πνεύμα και θα θερίση τον ανάλογο καρπό, την αιώνια αποδοκιμασία του Θεού. Στην παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου, ο Αβραάμ σ’ ένα σημείο απαντά στον πλούσιο: <<Μεταξύ ημών και υμών χάσμα μέγα εστήρικται, όπως οι θέλοντες διαβήναι ένθεν προς υμάς μη δύνωνται, μηδέ οι εκείθεν προς ημάς διαπερώσιν>> (Λουκ. 16, 26). Τέλειος λοιπόν διαχωρισμός! Στην άλλη ζωή καθένας που βρίσκεται στα δεξιά είναι αδύνατον να μεταβή στ' αριστερά και καθένας που βρίσκεται στ’ αριστερά είναι αδύνατον να μεταβή στα δεξιά. Στην ίδια αυτή παραβολή αποκαλύπτεται και μια άλλη αλήθεια:

Όσο κι αν μετανοήση κανείς μετά θάνατον δεν θα ‘χη καμιά ωφέλεια. Εφαρμόζεται ο νόμος της δικαιοσύνης που ορίζει: <<Απόλαυσες τα ευχάριστα στη ζωή σου, τώρα υπόμεινε τα δυσάρεστα>>. Αλλοίμονο σε μας τους αμαρτωλούς. Ας βιαστούμε το συντομότερο να μετανοήσουμε εδώ και να συγχωρηθούμε. Αυτό θά 'χη αξία όχι μόνο στην γη, αλλά και στον ουρανό. Μήπως τρέφετε την ελπίδα ότι ο πανάγαθος Θεός θα μπορούσε να συγχωρήση τους αμαρτωλούς και να τους οδήγηση στον παράδεισο; 

Παρακαλώ σκεφθήτε αν αυτό είναι δίκαιο κι αν τέτοια άτομα μπορούν να σταθούν μέσα στον παράδεισο. Η αμαρτία δεν είναι κάτι το εξωτερικό, αλλά υπόθεσις εσωτερική. Όταν κάποιος αμαρτάνει, μολύνει και παραμορφώνει την εσωτερική του υπόσταση. Όταν λοιπόν συγχωρήσης έναν αμαρτωλό χωρίς προηγούμενη δική του μετάνοια και συντριβή, μπορεί εξωτερικά να φαίνεται συγχωρημένος, εσωτερικά όμως θα εξακολουθή να είναι μολυσμένος και παραμορφωμένος. Τέτοιος ακριβώς θα ήταν κι εκείνος τον οποίον ο Θεός θα συγχωρούσε με την παντοδύναμή Του εξουσία, χωρίς όμως να έχη προηγηθή η εσωτερική του κάθαρσις και μετάνοια.

Φαντασθήτε για μια στιγμή ένας τέτοιος ακάθαρτος και σκοτεινός άνθρωπος να μπαίνη στον παράδεισο! Ένας μαύρος (στην ψυχή) μεταξύ των λευκών, θά ’ταν άραγε ταιριαστό; Στις διάφορες οργανώσεις τα μέλη είναι άτομα με τις ίδιες πεποιθήσεις. Άτομα με διαφορετικές πεποιθήσεις αποφεύγουν να συμπεριληφθούν στην ίδια οργάνωσι. Κι αν ακόμη θελήσουν, δεν θα γίνουν δεκτοί. Το ίδιο συμβαίνει και με τον Παράδεισο, θα εισέλθουν μόνον οι καθαροί και οι μετανοημένοι, θ' αποκλεισθούν όλοι οι άλλοι, θα 'ναι τελείως αταίριαστη ή παρουσία τους εκεί.

Φαντασθήτε έναν αμαρτωλό να μπαίνη στον παράδεισο! Τι ανορθογραφία! Τι θα κάνη εκεί; Γι' αυτόν ο παράδεισος θα είναι κόλασις. Δεν θα έχη το κατάλληλο αισθητήριο για να γευθή την γλυκύτητά του. Όλα εκεί θα τον πιέζουν και θα τον στενοχωρούν. Δεν θα βρίσκη πουθενά ανάπαυση, γιατί όλα θα είναι αντίθετα με την εσωτερική του διάθεσι. Προσκαλέστε σ' έναν κύκλο καλλιεργημένων πνευματικά ανθρώπων έναν αγράμματο. Θα νοιώθη ανάμεσά τους φοβερή δυσκολία. Το ίδιο θα νοιώθη και ένας αμαρτωλός που με όλη την ακαθαρσία του θα εισέλθη στον παράδεισο. Θα πήτε ίσως στο σημείο αυτό: Ας τον καθαρίσει κάποιος.

Μήπως αυτό είναι ακατόρθωτο στην παντοδύναμη ευσπλαχνία του Θεού; Θα σας απαντήσω: Εάν ήταν κατορθωτό, τότε και εδώ στην γη δεν θα υπήρχε ούτε ένας αμαρτωλός, θα έλεγε ο Θεός να γίνουν όλοι άγιοι και αυτόματα θα πραγματοποιόταν η διαταγή Του. Εδώ όμως είναι το πρόβλημα: Η κάθαρσις δεν μπορεί να συντελεσθή χωρίς την συμμετοχή της θελήσεως μας, η οποία εάν εδώ στην γη δεν υπάρχει, πολύ περισσότερο δεν θα ύπαρξη στην άλλη ζωή. Αρχή της καθάρσεως είναι η μετάνοια. Η μετάνοια όμως δεν έχει θέσι στην άλλη ζωή. Κι αν ακόμη είχε, δεν θα υπήρχε δυνατότης να ολοκληρωθή και να σφραγισθή με το μυστήριο της αφέσεως των αμαρτιών που μόνον εδώ, στην ζωή αυτή, επιτελείται.

Μετά την μετάνοια η κάθαρσις συνεχίζεται μέχρι τον θάνατο. Συνδυάζεται με ασκήσεις απονεκρώσεως των παθών, αγαθοεργίες, νηστείες, ελεημοσύνες και προσευχές. Όλα αυτά στην άλλη ζωή δεν είναι εφαρμόσιμα. Μάταια λοιπόν θα περιμένη κανείς εκεί την κάθαρσι. Εφ’ όσον λοιπόν έτσι συμβαίνει, οφείλετε, είτε το θέλετε είτε δεν το θέλετε, να συμφωνήσετε ότι αναπόφευκτα μια κατηγορία ανθρώπων θα μείνη έξω από την πόρτα του παραδείσου. Υποθέτω ότι ακούγοντας την φράσι <<θα μείνουν έξω από την πόρτα του παραδείσου», η ευσπλαγχνική υπαρξίς σας θα σκεφθή: <<Η παραμονή έξω από την πόρτα του παραδείσου δεν είναι απαραίτητο να συνδυάζεται με τα φρικτά βασανιστήρια, το άσβεστο πυρ, τον ακοίμητο σκώληκα, τον τριγμό των οδόντων, το εξώτερο σκοτάδι>>. Και όμως!

Έξω από την πόρτα του παραδείσου βρίσκεται ο Άδης. Και ο Άδης, όσο κι αν θελήση κανείς ν' απαλύνει την έννοια της λέξεως, είναι τόπος βασάνου. Βέβαια οι μωρές παρθένες έμειναν έξω από την πόρτα του νυμφώνος και εξωτερικά δεν φάνηκε να δοκίμασαν καμιά τιμωρία. Όμως δεν πρέπει να κρίνουμε εξωτερικά, αλλά να συλλογισθούμε πόσο πόνεσαν και πικράθηκαν, όταν άκουσαν την φωνή του νυμφίου να τις διώχνη. Ασφαλώς θα υπάρχουν διαβαθμίσεις στην τιμωρία, όπως θα υπάρχουν διαβαθμίσεις στην μακαριότητα. Στον Άδη οι αμαρτωλοί θα υπομένουν τα βάσανα μέχρι το τελευταίο σημείο της αντοχής τους, πέρα από το όποιο θα διαλυόταν ή υπαρξίς τους. Όμως δεν θα διαλυθή, αλλά θα βασανίζεται χωρίς τέλος.

Οι εκφράσεις <<σκώληξ ακοίμητος>>, <<πυρ άσβεστον>>, <<σκότος το εξώτερον>> φανερώνουν το έσχατο όριο των τιμωριών. Όπως προκειμένου για την μακαριότητα των δικαίων ο απόστολος Παύλος είπε ότι είναι ετοιμασμένα αγαθά πού οφθαλμός δεν είδε ποτέ, αυτί δεν άκουσε, και καρδιά δεν επιθύμησε, έτσι δεν γνωρίζουμε ακριβώς ποιες θα είναι οι συγκεκριμένες σωματικές και ψυχικές τιμωρίες πού περιμένουν τους αμαρτωλούς. Ασφαλώς νοιώθουμε φόβο και φρίκη αναλογιζόμενοι τις τιμωρίες της κολάσεως. Αλλά ακριβώς γι’ αυτό μας έχουν αποκαλυφθεί, για να φοβούνται και να σωφρονίζωνται οι αμαρτωλοί.

Ο Θεός επειδή επιζητεί την μετάνοια και την σωτηρία κάθε πλάσματὀς Του, αποκάλυψε τι περιμένουν τον αμαρτωλό. Γνώρισα κάποιον πού συνήθιζε να λέη: <<Τί σοφό πράγμα σκέφθηκε ο Κύριος: Τον θάνατο και τον Άδη. Εάν δεν υπήρχαν αυτά, θα κυλιόμουν στην αμαρτία. Όσο κι αν προσπάθησα να μη σκέπτωμαι τον θάνατο και τον Άδη δεν τα κατάφερα, και η διαρκής θύμησίς τους επηρεάζει αδιάκοπα την ζωή μου>>. Εσείς έχετε συμπόνια. Αλλά μήπως ο Θεός δεν συμπονά; Νομίζετε ότι έτσι τυχαία θα πη τον τελευταίο του λόγο για τους αμαρτωλούς <<απέλθετε απ’ εμού>>; Όχι! θα τον πη αφού δοκιμάσει όλα τα μέσα και τους τρόπους για να νικήση την αμετανοησία τους. 

Με πόσο ενδιαφέρον αγωνίζεται να σώση κάθε ψυχή! Και όταν όλα τα δοκιμάση και με τίποτε δεν μπορεί να την μεταβάλλη, τότε της λέει: <<Κάνε όπως νομίζεις>>. Βλέπουμε τους Ισραηλίτες. Πόσο δεν αγωνίσθηκε γι' αυτούς! Τελικά τους εγκατάλειψε, αφού προηγουμένως έκανε κάθε προσπάθεια για να τους σώση. Το ίδιο συμβαίνει και με κάθε αμετανόητο αμαρτωλό. Ο Θεός αποφασίζει την αποδοκιμασία και την εγκατάλειψί του, όταν πια τίποτε περισσότερο δεν μπορεί να κάνη μαζί του και τον βλέπει πωρωμένο στην αμαρτωλότητά του. Ο άνθρωπος που ομοιώνεται με τον διάβολο, που αλλού ταιριάζει να βρεθή στην αιωνιότητα παρά μαζί του;

Εσείς όλο σκέπτεσθε την αγαθότητα του Θεού και λησμονείτε την δικαιοσύνη του. Ο Κύριος όμως είναι και αγαθός και δίκαιος. Όταν λοιπόν η αγαθότης Του εξαντλεί όλα της τα μέσα, τότε ασφαλώς φθάνει η ώρα να ενεργήση και η δικαιοσύνη Του>>.

( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου:
''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ''.
Έκδοση Ι. Μ. Παρακλήτου, Αθήνα 1993, έκδοση εβδόμη, σελ. 100-110.

Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 16ον)

 

Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815-1894):
''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ''.
Έκδοση Ι. Μ. Παρακλήτου, Αθήνα 1993, έκδοση εβδόμη, σελ. 96-100.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος αποτελεί μια σημαντική μορφή της ρωσικής Ορθοδοξίας, ιδιαίτερα γνωστή για την πλούσια συγγραφική προσφορά και τον ηρωϊσμό της. Ο ηρωϊσμός αυτός εκδηλώθηκε κυρίως με δύο παράλογες για το ορθολογιστικό πνεύμα της εποχής μας πράξεις: Πρώτον, παραιτήθηκε από την επισκοπική του έδρα, για να ζήση ασκητικά. Και δεύτερον, αυτοφυλακίσθηκε και παρέμεινε επί εικοσιοκτώ ολόκληρα χρόνια έγκλειστος σ' ένα κελλί της ερήμου Βισένσκ! Ενώ όμως εγκατέλειψε χάριν της ησυχαστικής ζωής την αρχιερατική του διακονία, ο Κύριος του Αμπελώνος του ανέθεσε μια άλλη ποιμαντική, την <<ταχυδρομική ποιμαντική>>. Δεχόταν καθημερινά από είκοσι μέχρι σαράντα επιστολές, από διάφορα πρόσωπα και μέρη, με ερωτήματα επί ποικίλων θεμάτων. Και συνήθως απαντούσε σε όλες. Έτσι στο διάστημα των εικοσιοκτώ ετών της έγκλειστης ζωής του έγραψε χιλιάδες επιστολές που διακρίνονται για την απλότητα, την φυσικότητα και τη ζωντάνια τους. Οι επιστολές αυτές πρόσφεραν και συνεχίζουν να προσφέρουν καθοδήγησι και παρηγορία σε αναρίθμητες ψυχές. Πολλές είχαν εκδοθή σε τόμους ενώ ακόμα ζούσε. Μια δειγματοληπτική επιλογή απ' αυτές προσφέρουμε κι εμείς στο ελληνικό κοινό, μέσα από τις σελίδες του παρόντος βιβλίου. Το περιεχόμενο είναι χωρισμένο σε δύο μέρη. Το πρώτο αναφέρεται κυρίως σε θέματα απλά, πρακτικά, της καθημερινής πνευματικής ζωής, σαν απαντήσεις σε αντίστοιχα ερωτήματα των πιστών. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται κυρίως σε θέματα πίστεως. Η σύντομη βιογραφία του οσίου που ακολουθεί, είχε συμπεριληφθή και στην προγενέστερη έκδοσί μας <<Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου, Προς τις αδελφές Μοναχές>>. Κρίναμε όμως σκόπιμο να τη συμπεριλάβουμε και στην παρούσα έκδοσι, που είναι γενικωτέρου ενδιαφέροντος.

( Ε κ  τ ο υ  π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ο υ )

Πίστις και λογική

Σας απασχόλησε το θέμα της αιωνιότητος των βασάνων της κολάσεως. Πολύ καλά! Αρχίσατε όμως να το μελετάτε με την ανθρώπινη λογική. Φθάσατε έτσι σε αδιέξοδο και κλονίζεσθε στην πίστι για το δόγμα αυτό.

Νομίσατε ότι εφ' όσον υπάρχει κάτι ακατανόητο σε κάποιο δόγμα της πίστεως, δεν υπάρχει λόγος να το πιστεύουμε. Διαφορετικά σας φαίνεται ότι η πίστις δεν είναι λογική, αλλά τυφλή. Δεν έχουμε αληθινή πίστι, αλλά θρησκοληψία. Αυτή είναι η αιτία που δημιουργήθηκε σύγχυσις μέσα σας, και με τον φόβο μήπως πέσετε σε κανένα αμάρτημα κατά της πίστεως ζητάτε εξηγήσεις.

Πολύ ευχαρίστως, είμαι έτοιμος να εκπληρώσω την επιθυμία σας και να σας εξηγήσω πως προήλθε όλο αυτό το κομφούζιο μέσα σας. Από φόβο μήπως κατηγορηθήτε για την τυφλή πίστι, πιαστήκατε από την λογική, η οποία σας γέμισε με την ομίχλη της αμφιβολίας.

Αλλά πρώτ' απ' όλα θα σας εξηγήσω ποια είναι η τυφλή και ποια είναι η φωτεινή και συνειδητή πίστις, καθώς και μέχρι ποιο σημείο μπορούμε να χρησιμοποιούμε την λογική σε θέματα πίστεως. Η συνειδητή πίστις είναι αντίθετη της τυφλής και συγκεχυμένης. Η συνειδητή πίστις γνωρίζει σε τι πιστεύει και γιατι πιστεύει.

Αγκαλιάζει όλο το περιεχόμενο της πίστεως: Πιστεύει ότι ο Θεός είναι ένας στην ουσία, και τριαδικός στα πρόσωπα. Ότι έπλασε τον κόσμο με μόνο τον λόγο Του και προνοεί γι' αυτόν. Ότι πλασθήκαμε μέσα στον παράδεισο, αλλά ξεπέσαμε με το προπατορικό αμάρτημα και τώρα υποφέρουμε στην εξορία.

Ότι ενώ οι ίδιοι προκαλέσαμε την συμφορά αυτή στον εαυτό μας, δεν είχαμε την δυνατότητα ν' απαλλαγούμε απ' αυτή. Γι' αυτό σαρκώθηκε ο Υιός του Θεού και μας ελευθέρωσε από τις συνέπειες της πτώσεως με τα πάθη Του, τον θάνατο, την ανάστασι, την ανάληψι, την ενθρόνησι στα δεξιά του Πατρός.

Πιστεύει ακόμη ότι για να γίνη κανείς μέτοχος της σωτηρίας που εξασφάλισε η ενσάρκωσις του Υιού, κατήλθε το Άγ. Πνεύμα στους αποστόλους και θεμελίωσε την Εκκλησία, παραμένει σ' αυτή, αναγεννά με τα άγια μυστήρια στην νέα ζωή τους πιστούς, τους ενισχύει, τους καθαρίζει, τους αγιάζει, τους κάνει υιούς και κληρονόμους της βασιλείας των ουρανών.

Όλοι όσοι είναι πιστά μέλη της Εκκλησίας θα κληρονομήσουν την βασιλεία του Θεού. Ενώ όλοι όσοι απιστούν θα δοκιμάσουν την αιώνια τιμωρία της κολάσεως. Αυτά πιστεύουν ακράδαντα και αναμφισβήτητα όσοι έχουν συνειδητή, φωτεινή πίστι. Ο λόγος για τον οποίον πιστεύουν είναι ένας: Ο Θεός απαιτεί να πιστεύουμε έτσι και όχι διαφορετικά.

Λόγος περισσότερος σαφής, συνετός, λογικός απ' αυτόν δεν μπορεί να υπάρξη. Διότι ό,τι είπε ο Θεός είναι η απόλυτη αλήθεια και δεν χωρεί καμμιά αντίρρησις. Χαρακτηριστικό της αληθινής πίστεως σε κάτι είναι να το πιστεύη κανείς επειδή έτσι το θέλει ο Θεός. Μόλις πληροφορηθή ο πιστός που έχει επίγνωσι ότι ο Θεός αυτό αποκάλυψε και αυτό δίδαξε, το αποδέχεται ολόψυχα, καθησυχάζει και δεν επιτρέπει στον εαυτό του καμμιά αμφισβήτησι.

Η συνειδητή και φωτεινή πίστις είναι απλή. Αυτήν απαιτεί ο Κύριος λέγοντας: <<Εάν μη στραφήτε και γένησθε ως τα παιδία, ου μη εισέλθητε εις την βασιλείαν των ουρανών>> (Ματθ. 18,3). Από το ρητό αυτό μπορείτε να συμπεράνετε ότι όποιος πιστεύει κάπως διαφορετικά, κινδυνεύει να μην εισέλθη στην βασιλεία των ουρανών.

Η συνειδητή πίστις δεν έχει ανάγκη από ορθολογιστικές εξηγήσεις. Της αρκεί να μάθη ότι έτσι είπε ο Θεός. Η χωρίς επίγνωσι, τυφλή πίστις είναι εκείνη που δεν γνωρίζει τι ακριβώς πρέπει να πιστεύη και γιατι πρέπει να πιστεύη. Επί πλέον δεν ενδιαφέρεται να μάθη ούτε το ένα ούτε το άλλο.

Είναι η συνηθισμένη πίστις του απλοικού μας λαού, αλλά όχι αποκλειστικά μόνο του λαού, διότι και μεταξύ <<υψηλά ισταμένων>> και μορφωμένων προσώπων την ανακαλύπτει συχνά κανείς. Ενώ πολλές φορές στον απλοικό λαό συναντά κανείς άτομα με βαθειά, συνειδητή, ολοφώτεινη πίστι.

Έγινε συνήθεια σ' εμάς να αντιπαραθέτουμε στην πίστι την λογική, που δεν ικανοποιείται μόνο με το <<έτσι ο Θεός πρόσταξε, έτσι κι εγώ πιστεύω>>, αλλά σε όλα εισάγει τον λογικό υπολογισμό. Και όταν αρχίζη να ομιλή για τα θέματα της πίστεως, ομιλεί σαν ν' αποτελούν κατακτήσεις της. Ντρέπεται ν' αναφέρη <<έτσι ο Θεός πρόσταξε>>, γιατι νομίζει ότι έτσι μειώνεται.

Σε μερικούς αυτό φθάνει στο σημείο να μη θέλουν να πιστέψουν σε τίποτε που να μη χωρή στην λογική τους και να μη συμφωνή στο σύνολο των γνώσεών τους. Δε είναι αμαρτία ν' αναζητήση κανείς μερικές λογικές εξηγήσεις για την καλύτερη κατανόησι των αντικειμένων της πίστεως. Αυτό έκαναν συχνά και οι άγιοι Πατέρες.

Πρέπει όμως να σημειώσουμε ότι για την ουσία της πίστεως αυτό τίποτε δεν προσθέτει. Είναι εντελώς επουσιώδης εργασία. Όποιος συγκέντρωσε λογικές γνώσεις δεν έχει μπροστά στον Θεό προνόμια έναντι εκείνου που δεν συγκέντρωσε, αλλά πιστεύει απλοικά και βαθειά σ' όλα, επειδή έτσι πρόσταξε ο Θεός.

Οι λογισμοί απιστίας είναι για την πίστι ό,τι οι ακάθαρτοι λογισμοί για την ηθική. Όταν συναντάμε τους τελευταίους τι κάνουμε; Τους διώχνουμε αμέσως. Το ίδιο οφείλουμε να κάνουμε και με τους πρώτους. Ήλθαν λογισμοί αμφιβολίας; Διώξτε τους αμέσως με την ρομφαία της αληθινής πίστεως.

Όταν ολοκάθαρα γνωρίζουμε ότι ο ίδιος ο Θεός πρόσταξε να πιστεύουμε, είναι λογικό να επιτρέπουμε στον εαυτό μας αντιρρήσεις; Όταν ο Θεός ομιλή, το πλάσμα πρέπει ν' ακούη και να υπακούη>>.

( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου:
''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ''.
Έκδοση Ι. Μ. Παρακλήτου, Αθήνα 1993, έκδοση εβδόμη, σελ. 96-100.

Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος

ΟΣΙΟΥ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ: ''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ'' (ΜΕΡΟΝ 15ον)

 

Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου (1815-1894):
''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ''.
Έκδοση Ι. Μ. Παρακλήτου, Αθήνα 1993, έκδοση εβδόμη, σελ. 91-96.
Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος αποτελεί μια σημαντική μορφή της ρωσικής Ορθοδοξίας, ιδιαίτερα γνωστή για την πλούσια συγγραφική προσφορά και τον ηρωϊσμό της. Ο ηρωϊσμός αυτός εκδηλώθηκε κυρίως με δύο παράλογες για το ορθολογιστικό πνεύμα της εποχής μας πράξεις: Πρώτον, παραιτήθηκε από την επισκοπική του έδρα, για να ζήση ασκητικά. Και δεύτερον, αυτοφυλακίσθηκε και παρέμεινε επί εικοσιοκτώ ολόκληρα χρόνια έγκλειστος σ' ένα κελλί της ερήμου Βισένσκ! Ενώ όμως εγκατέλειψε χάριν της ησυχαστικής ζωής την αρχιερατική του διακονία, ο Κύριος του Αμπελώνος του ανέθεσε μια άλλη ποιμαντική, την <<ταχυδρομική ποιμαντική>>. Δεχόταν καθημερινά από είκοσι μέχρι σαράντα επιστολές, από διάφορα πρόσωπα και μέρη, με ερωτήματα επί ποικίλων θεμάτων. Και συνήθως απαντούσε σε όλες. Έτσι στο διάστημα των εικοσιοκτώ ετών της έγκλειστης ζωής του έγραψε χιλιάδες επιστολές που διακρίνονται για την απλότητα, την φυσικότητα και τη ζωντάνια τους. Οι επιστολές αυτές πρόσφεραν και συνεχίζουν να προσφέρουν καθοδήγησι και παρηγορία σε αναρίθμητες ψυχές. Πολλές είχαν εκδοθή σε τόμους ενώ ακόμα ζούσε. Μια δειγματοληπτική επιλογή απ' αυτές προσφέρουμε κι εμείς στο ελληνικό κοινό, μέσα από τις σελίδες του παρόντος βιβλίου. Το περιεχόμενο είναι χωρισμένο σε δύο μέρη. Το πρώτο αναφέρεται κυρίως σε θέματα απλά, πρακτικά, της καθημερινής πνευματικής ζωής, σαν απαντήσεις σε αντίστοιχα ερωτήματα των πιστών. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται κυρίως σε θέματα πίστεως. Η σύντομη βιογραφία του οσίου που ακολουθεί, είχε συμπεριληφθή και στην προγενέστερη έκδοσί μας <<Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου, Προς τις αδελφές Μοναχές>>. Κρίναμε όμως σκόπιμο να τη συμπεριλάβουμε και στην παρούσα έκδοσι, που είναι γενικωτέρου ενδιαφέροντος.

( Ε κ  τ ο υ  π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ο υ )

<<Φανταστική Ζωολογία>>

Στο περιοδικό ΕΘΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ, Τεύχος Νοεμβρίου 1854, καταχωρήθηκε κακόβουλο άρθρο με τίτλο <<Φανταστική Ζωολογία>>. Το άρθρο αναφερόταν στα θαύματα που έκαναν άγιοι ερημίτες σε ζώα.

Συγκεκριμένα στην θεραπεία του τυφλού νεογνού μιας ύαινας από τον Όσιο Μακάριο τον Αλεξανδρέα, στην υπακοή που έκαναν όναγροι σε εντολή να μην ποδοπατούν τα λαχανικά ενός οσίου, καθώς και στην περίπτωσι λέοντος που υποχρεώθηκε να φορτώνεται ο ίδιος ό,τι μετέφερε προτήτερα ένας χαμένος όνος, τον οποίο θεωρήθηκε ότι κατεσπάραξε.

Τα περιστατικά αυτά τοποθετήθηκαν δίπλα σε αρχαίους ελληνικούς, ρωμαϊκούς και γαλλικούς μύθους, καθώς και σε παραμύθια, δημιουργήματα λαϊκής φαντασίας. Ο συνθέτης του άρθρου ή ο μεταφραστής, αν το άρθρο προέρχεται από το εξωτερικό, φαίνεται να έχη μελετήσει τον αρχέγονο πολιτισμό της Αιγύπτου και συνεπώς εν γνώσει του διαστρεβλώνει την πραγματικότητα.

Το κείμενο είναι προσβλητικό για κάθε χριστιανό και τραυματίζει ιερά συναισθήματα πολιτών έθνους ενδόξου για την πίστι και την ευσέβειά του. Η Εκκλησία αναγνωρίζει και παραδέχεται τις διηγήσεις των θαυμαστών αυτών γεγονότων, που δεν είναι μόνο τρεις, αλλά πλήθος ολόκληρο.

Τις παραθέτει στα πιστά τέκνα της στα συναξάρια και σ' άλλα βιβλία, για να τονώση την πεποίθησή τους στην διαρκή παρουσία και θαυματουργό συμπαράστασι του Κυρίου, σύμφωνα με τα λόγια του προφήτου Δαβίδ: <<Κεκράξεται προς με (ο ευλαβής πιστός) και επακούσομαι αυτού>> (Ψαλμ. 90, 15).

Τί θα σκεφθή λοιπόν ο πιστός, όταν επιστρέφοντας από τον ναό, όπου άκουσε διηγήσεις, που του προσφέρθηκαν ως απόλυτα αληθινές, ξεφυλλίση το περιοδικό, που υποτίθεται ότι το συνέταξαν συγγραφείς γνωστικοί και υπεύθυνοι για την διαφώτισι του έθνους, και διαβάση ότι οι διηγήσεις που άκουσε στον ναό είναι παραμύθια, δημιουργήματα φαντασίας, λαμπρές συλλήψεις ελληνικής ποιήσεως;

Βέβαια ο πραγματικά πιστός δεν θα κλονισθή. Θα θλιβή όμως και δίκαια θ' αγανακτήση εναντίον του εκδότου των ΕΘΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΩΝ. Ο ολιγόπιστος όμως, εκείνος που δεν είναι ούτε θερμός ούτε ψυχρός στην χριστιανκή ζωή, μεταβαίνοντας από την άποψι στην άλλη, θα σκοτισθή και θα περιπέση στην τελευταία απιστία.

Με την πρόφασι της δήθεν καθάρσεως από τις δεισιδαιμονίες και τις προλήψεις, επιδιώκουν να σβήσουν στην πατρίδα μας την πίστι. Ίσως να πη κάποιος: <<Γιατί να μεγαλοποιούμε τα πράγματα; Ένα άρθρο δεν αποτελεί τόσο σοβαρο κίνδυνο>>.

Δεν είναι όμως πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό. Συγκεντρώνεται έτσι μια σημαντική ποσότητα δηλητηρίου απιστίας στους αναγνώστες και ασφαλώς θα έχουμε και τα ανάλογα αποτελέσματα.  Το βασικό στην περίπτωσι αυτή είναι ότι η παρουσίασις παρομοίων άρθρων δεν αποτελεί σύμπτωσι ή παραδρομή.

Προέρχεται από το πνεύμα και την γραμμή του περιοδικού. Και είναι φυσικό, όταν κάποιος εμποτισθή με τις αρχές του υλισμού και παραδέχεται μόνο τους νόμους της φύσεως, δεν μπορεί να πιστέψη στα υπερφυσικά θαύματα.

Εάν τέτοια είναι η πηγή αυτών των δύο ή τριών άρθρων, δεν μπορούμε πλέον να πούμε ότι δεν σημαίνουν τίποτε. Όποιος έστω και λίγο αισθάνεται την δυσοσμία της αποσυνθέσεως, συμπεραίνει αμέσως ότι κοντά του βρίσκεται κάτι το σάπιο.

Και όποιος έχει υπ' όψιν του την νοοτροπία του περιοδικού, βλέπει πίσω απ' αυτά το κακόπιστο και καταστρεπτικό σύστημά του. Δεν μένει τότε απαθής, αλλά θλίβεται και πονάει για τα τέκνα της Εκκλησίας και της Πατρίδος που δηλητηριάζονται με τις καταλυτικές διδασκαλίες αυτού του περιοδικού.

Γι' αυτό ας μη θεωρήση κανείς τα λόγια μου σαν άσκοπη φιλονικία. Είναι καρπός ζήλου για την ορθόδοξη καθαρότητα. Εάν οι συντάκτες του περιοδικού ήταν πραγματικά τέκνα της Εκκλησίας, εάν γνώριζαν την μητέρα τους και την αγαπούσαν, όχι μόνο δεν θα έγραφαν το παραμικρό εναντίον της, αλλ' ούτε λογισμό θα δέχονταν αντίθετο με τις διδασκαλίες της.

Όποιος αγαπά κάποιον, δεν ανέχεται την παραμικρή προσβολή εναντίον του. Ενώ όποιος προσβάλλει την ίδια τη μητέρα του φανερώνει ότι δεν την υπολογίζει, ούτε την αγαπά. Φαίνεται λοιπόν ότι και οι συντάκτες του περιοδικού δεν αναγνωρίζουν πλέον ως μητέρα την Εκκλησία και επομένως δεν θέλουν να θεωρούνται τέκνα της.

Η Εκκλησία είναι <<στύλος και εδραίωμα της αληθείας>> (Α' Τιμοθ. 3, 15). Δεν εμπαίζει τα τέκνα της δίνοντάς τους πέτρες αντί για ψωμί. Εκτός απ' αυτό ο ίδιος ο Κύριος υποσχέθηκε: <<Ο πιστεύων εις εμέ, τα έργα α εγώ ποιώ, κακείνος ποιήσει, και μείζοντα τούτων ποιήσει>> (Ιωάν. 14, 12), <<Αμήν γαρ λέγω υμίν, εάν έχητε πίστιν ως κόκκον σινάπεως, ερείτε τω όρει τούτω, μετάβηθι εντεύθεν εκεί και μεταβήσεται' και ουδέν αδυνατήσει υμίν>> (Ματθ. 17,20),

<<Σημεία δε τοις πιστεύσασι ταύτα παρακολουθήσει' εν τω ονόματί μου δαιμόνια εκβαλούσι' γλώσσαις λαλήσουσι καιναίς' όφεις αρούσι' καν θανάσιμόν τι πίωσιν, ου μη αυτούς βλάψει' επί αρρώστους χείρας επιθήσουσι, και καλώς έξουσιν>> (Μάρκ. 16, 17-18).

Εάν απόλυτα πιστεύουμε στα λόγια του Κυρίου, τότε πώς θα δυσπιστήσουμε για την εξημέρωσι αγρίων όνων ή ενός λέοντος από ερημίτες ολότελα αφιερωμένους στον Θεό; Μήπως τα θαυμάσια αυτά είναι δυσκολώτερα από το να μετακινήση κανείς ένα όρος;

Ωστόσο το υποσχέθηκε και αυτό ο Κύριος στον αληθινό πιστό. Σε κάποιο ελληνικό πατερικό κείμενο έχει γραφή για τους απίστους: <<Όσοι αμφισβητούν τα κατορθώματα των θαυματουργών Πατέρων, αμφισβητούν και τα θαύματα του Χριστού που θεράπευε ασθενείς, έδιωχνε δαιμόνια, ανάσταινε νεκρούς, και ταυτόχρονα έλεγε:

<<Ο πιστεύων εις εμέ, τα έργα α ποιώ, κακείνος ποιήσει, και μείζονα τούτων ποιήσει>> (Ιωάν. 14, 12). Όπου παρευρίσκεται ο Θεός, που είναι πάνω από την φύσι, εκεί πραγματοποιούνται και έργα υπερφυσικά>>.

Η υποταγή των ζώων στους οσίους είναι αποτέλεσμα της αποκαταστάσεως σ' αυτούς της εικόνος του Θεού. Στον παράδεισο η υποταγή των ζώων ήταν αποτέλεσμα της ακτινοβολίας της εικόνος του Δημιουργού, που έβλεπαν ν' απορρέη από τον Αδάμ. 

Όταν η εικόνα θόλωσε και έπαυσε ν' ακτινοβολή, σταμάτησε και η υποταγή των ζώων στον άνθρωπο. Όποτε όμως η εικόνα με τους ασκητικούς αγώνες καθαρίζεται και ξανά ακτινοβολή, τότε κατά κάποιο τρόπο φυσικό, τα ζώα επανέρχονται στην παραδείσια σχέσι τους με τον άνθρωπο.

Αυτό ακριβώς συμβαίνει με διαφόρους οσίους και παρέδωσαν τελείως τον εαυτό τους στον Κύριο και φόρεσαν <<τον καινόν άνθρωπον τον κατά Θεόν κτισθέντα εν δικαιοσύνη και οσιότητι της αληθείας>> (Εφεσ. 4, 24).

Γιατί λοιπόν να μην πιστεύουμε στις διηγήσεις που εμφανίζουν εξαγνισμένες μορφές να εξουσιάζουν τα ζώα; Είναι γεγονός ότι η εξωτερική τους ταπείνωσις σκανδαλίζει τον υπερήφανο νου.

Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι <<το ασθενές του Θεού ισχυρότερον των ανθρώπων εστί>> (Α' Κορινθ. 1, 25) και ότι ο πλούτος της θ. Χάριτος βρίσκεται συνήθως <<εν οστρακίνοις σκεύεσιν (Β' Κορινθ. 4,7)>>.

( Σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι )

Εισαγωγή στο διαδίκτυο, επιμέλεια, παρουσίαση κειμένων
ΑΓΙΟΚΥΠΡΙΑΝΙΤΗΣ.
Συνακόλουθες αναρτήσεις εκ του βιβλίου του
Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου:
''ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ''.
Έκδοση Ι. Μ. Παρακλήτου, Αθήνα 1993, έκδοση εβδόμη, σελ. 91-96.

Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος